το Χριστοψωμο..

[grigoria-ka]

Το «ψωμί του Χριστού» το έφτιαχνε, την παραμονή των Χριστουγέννων, η νοικοκυρά με ιδιαίτερη ευλάβεια και με ειδική μαγιά (από ξερό βασιλικό κ.λ.π.).
Απαραίτητος επάνω, χαραγμένος ο σταυρός. Γύρω - γύρω διάφορα διακοσμητικά σκαλιστά στο ζυμάρι ή πρόσθετα στολίδια. Αυτά τόνιζαν το σκοπό του χριστόψωμου και εξέφραζαν τις διάφορες πεποιθήσεις των πιστών.

Την ημέρα του Χριστού, ο νοικοκύρης έπαιρνε το χριστόψωμο, το σταύρωνε, το έκοβε και το μοίραζε σ’ όλη την οικογένειά του και σε όσους παρευρίσκονταν στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι. (Μερικοί εδώ βλέπουν ένα συμβολισμό της Θείας κοινωνίας. Όπως ο Χριστός έδωσε τον άρτον της ζωής σε όλη την ανθρώπινη οικογένειά του...).

Γύρω από το χριστόψωμο υπάρχουν και άλλες παραδόσεις. Αναφέρονται στην ενότητα της Εκκλησίας και των λαών, με συμβολικό πρότυπο την ένωση των κόκκων του σίτου σ΄ ένα ψωμί. Οι λαοί κάποτε θα ενωθούν μ’ ένα ποιμένα, το Χριστό.

(Από το βιβλίο «Ήθη, έθιμα και… άλλα» του Τιμόθεου Κ. Κιλίφη)



…στη Μάνη

Κάθε οικογένεια στο φούρνο του σπιτιού «ρίχνει» τα χριστόψωμα, για να τα κόψει στο τραπέζι των Χριστουγέννων ο οικοδεσπότης σταυρώνοντάς τα, και ευχόμενος «Χρόνια πολλά και του χρόνου». Τα χριστόψωμα κατασκευάζονται όπως το ψωμί, μόνο που στολίζονται με σταυρούς και ποικίλα στολίδια ανάλογα με την καλαισθησία της νοικοκυράς.

(Από το περιοδικό «Αδούλωτη Μάνη»)



…στη Σπάρτη

Στη Σπάρτη, σε κάθε σπίτι, δυο τρεις μέρες πριν, ζυμώνουν 1 – 15 καρβέλια ψωμί. Το ένα, που το τρώνε ανήμερα των Χριστουγέννων, είναι το ψωμί του Χριστού και το πλάθουν σε σχήμα σταυρού από ζύμη. Τα’ άλλα χριστόψωμα τα κάνουν με μύγδαλα και καρύδια.

(Από το περιοδικό «Ουράνιο Τόξο»)



…στους Σαρακατσάνους

Οι Σαρακατσάνοι τσοπάνηδες φτιάχνουν δύο χριστόψωμα. Το πρώτο, το καλύτερο και με τα πιο πολλά κεντίδια, είναι για το Χριστό «για να τους φυλάει και να τους βλογάει». Πάνω του σκαλίζουν ένα μεγάλο σταυρό – φεγγάρι με πέντε λουλούδια.

Το δεύτερο, η τρανή Χριστοκουλούρα ή Ψωμί του Χριστού, είναι για τα πρόβατα. Έτσι τα τιμά ο βοσκός και τα βλογά ο Χριστός. Στη Χριστοκουλούρα παριστάνεται με ζύμη, όλη η ζωή της στάνης, δηλαδή η μάντρα, τα πρόβατα, οι βοσκοί κ.λ.π.

(Από το περιοδικό «Ουράνιο Τόξο»)





…στην Κεφαλονιά

Χαρακτηριστική είναι μια κεφαλλονίτικη συνήθεια. Όλο το σόι συγκεντρώνεται στο σπίτι του πιο ηλικιωμένου. Στο πάτωμα τοποθετούν τρία δαυλιά «χιαστί» και πάνω τους βάνουν την «κουλούρα».

Όλοι κάνουν ένα κλοιό γύρω ακουμπώντας καθένας με το δεξί του χέρι την κουλούρα. Ύστερα ο νοικοκύρης ψάλλει το «Η γέννησή σου Χριστέ ο Θεός…» και ρίχνει λάδι στα δαυλιά, βάζοντάς τα στη φωτιά. Μετά κόβει την κουλούρα, τη μοιράζει και δειπνούν όλοι μαζί.

(Από το περιοδικό «Ουράνιο Τόξο»)



…στην Κρήτη

Το χριστουγεννιάτικο ψωμί το φτιάχνουν οι γυναίκες με ιδιαίτερη φροντίδα και υπομονή. Η ετοιμασία του είναι ολόκληρη ιεροτελεστία: χρησιμοποιούν ακριβά υλικά, ψιλοκοσκινισμένο αλεύρι, ροδόνερο, μέλι, σουσάμι, κανέλα, γαρίφαλα και καθώς ζυμώνουν λένε: "Ο Χριστός γεννιέται, το φως ανεβαίνει, το προζύμι για να γένει."

Όταν πλάσουν το ζυμάρι, παίρνουν τη μισή ζύμη και φτιάχνουν μια κουλούρα, ενώ με την υπόλοιπη φτιάχνουν ένα σταυρό με λωρίδες και τον τοποθετούν πάνω στο ψωμί. Στο κέντρο βάζουν ένα άσπαστο καρύδι και στην υπόλοιπη επιφάνεια σχεδιάζουν σχήματα με το μαχαίρι ή με το πιρούνι, όπως λουλούδια , φύλλα, καρπούς, πουλάκια.

Για το χριστουγεννιάτικο τραπέζι, το Χριστόψωμο είναι ευλογημένο ψωμί. Το κόβουν ανήμερα τα Χριστούγεννα, ανταλλάσσοντας πολλές ευχές.

[grigoria-ka]

ΜΕΓΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ
ΚΑΙ «ΒΑΣΙΛΟΠΙΤΑ»
(Από το περιοδικό "Μεταμόρφωσις")

Κάποτε επισκέφθηκε το Μ. Βασίλειο ο παλιός συμφοιτητής του και τώρα αυτοκράτορας Ιουλιανός. Ο Άγιος του προετοίμασε θερμή υποδοχή και ικανοποιώντας την απαίτηση του αυτοκράτορα του πρόσφερε ότι είχε - τρεις κρίθινους άρτους.
Ο Ιουλιανός που περίμενε χρυσάφι και άλλα πολύτιμα δώρα πειράχτηκε πολύ και για το λόγο αυτό του έστειλε για ανταπόδοση τρεις μπάλες χορτάρι.
Ο άγιος Βασίλειος του απάντησε « Εμείς βασιλιά μου, από εκείνο που τρώμε καθημερινά καθώς εζήτησες σου προσφέρουμε. Πιστεύουμε ότι ο ίδιο έκανες και εσύ. Ότι τρώγει κανείς αυτό προσφέρει και στον άλλο. Σε ευχαριστούμε».

Ο αυτοκράτορας με εμφανή το θυμό απείλησε πως όταν επιστρέψει από τον πόλεμο κατά των Περσών θα καταστρέψει τελείως την Καισάρεια και θα εξαλείψει ακόμα και το όνομά της. Ακούγοντάς τα αυτά ο Άγιος εκάλεσε το λαό και του είπε για τον κίνδυνο του αφανισμού της πόλεως. Επειδή ήξερε ότι ο αυτοκράτορας ήταν πολύ φυλάργυρος σκέφτηκε και είπε στους πιστούς το εξής: «Αδελφοί μου μη λυπηθείται τα χρήματά σας και τα χρυσαφικά σας, μόνο φροντίστε για τη ζωή σας. Φέρετε ότι χρήματα ή χρυσαφικά έχετε, τα οποία όταν επιστέψει ο Ιουλιανός θα ρίξουμε στο δρόμο του, ώστε συναζοντάς τα εκείνος να κατευνάση το θυμό του και να σωθεί η πόλι μας».

Ολοι οι κάτοικοι έφεραν και τοποθέτησαν στο σκευοφυλάκιο τα χρυσαφικά όπως ο άγιος τους είπε. Πληροφορηθείς ο Μ.Βασίλειος ότι επιστέφει ο Ιουλιανός κάλεσε το λαό σε αγρυπνία στο Ναό της Παναγία στο όρος Δίδυμο. Τα μεσάνυχτα είδαν σε όραμα την Παναγία περικυκλωμένη από φωτεινούς αγγέλους προς τους οποίους είπε: «Καλέσατέ μου τον Μερκούριο να εξαφανίσει από προσώπου της γης τον εχθρό του Υιού μου Ιουλιανό». Αμέσως εφάνη ο μάρτυς Μερκούριος ντυμένος την πανοπλία του. Μετά την αναχώρηση του Μερκουρίου η βασίλισσα των Αγγέλων παρέδωσε στον άγιο Βασίλειο ένα βιβλίο με τη δημιουργία της κτίσεως με την εντολή να γράψει την ερμηνεία της ΕΞΑΗΜΕΡΟΥ , πράγμα το οποίο ο άγιος έκαμε. Με πολλούς κληρικούς μετεβή ο αρχιεπίσκοπος στο ναό του αγίου Μερκουρίου όπου διεπίστωσε ότι έλειπε το λείψανο του αγίου γενονός που τον έκανε να πιστέψει ότι το όραμα ήταν αληθινό. Συγχρόνως έλαβε την πληροφορία ότι τη νύχτα εκείνη εφονεύθηκε ο Ιουλιανός ο Παραβάτης. Την είδηση του θανάτου του Ιουλιανού ανακοίνωσε και στο λαό ο οποίος πολύ χάρηκε για τη σωτηρία του. Από ευγνωμοσύνη προς τον Κύριο παρακάλεσαν τον άγιο να κρατήσει τα χρυσαφικά και τα χρήματα για τις ανάγκες των φτωχών.
Ο Μ. Βασίλειος επένεσε την προαίρεσή τους και κράτησε το ένα τρίτο για τα ιδρύματα και τα υπόλοιπα έδωσε εντολή να επιστραφούν. Επειδή ήταν δύσκολο να ξεχωρίσει καθένας τα δικά του ο άγιος διέταξε να κάνουν πίττες και μέσα να βάλουν τα χρυσαφικά και κατά τη διανομή τους, ό,τι τύχαινε στον καθένα να παίρνει. Οι χριστιανοί συμφώνησαν και κατά την ομολογία όλων καθένας βρήκε στο κομμάτι της πίττας που πήρε το δικό του χρυσαφικό. Λέγεται ότι από τότε επικράτησε την ημέρα της γιορτής του αγίου βασιλείου να κάνουμε Βασιλόππιτα και να βάζουμε νόμισματα για τον «τυχερό της χρονιάς».