"Αγιον Ορος" Χριστιανικό Ορθόδοξο Φόρουμ

Όταν ο *Άγιος Γεώργιος Καρσλίδης* έβγαζε την Θεία Κοινωνία, δεν ακουγόταν ούτε ψίθυρος, τίποτε.
Και αν κάτι ήθελε να πει, ακουμπούσε το Άγιο Ποτήριο στην Αγία Τράπεζα, έβγαινε έξω, έκανε τις παρατηρήσεις και μετά το ξαναέπαιρνε.
Ένιωθες μία μεγάλη ευλάβεια και ένα δέος, όταν ερχόσουν εδώ κοντά του, ζούσες κάτι διαφορετικό.
Sinaxari

Βλέπεις κάποιες κυρίες που κάνουν φανουρόπιτες κάθε μέρα για «ευλογία και υγεία», και για να βρεθεί κανένας καλός γαμπρός για την κόρη, ενώ δεν έχουν κάνει ποτέ πρόσφορο στην Εκκλησία ,
δεν έχουν εξομολογηθεί ποτέ και πάνε να κοινωνήσουν το Πάσχα έτσι για το καλό. (Η σύγχρονη θρησκευτική ειδωλολατρία στα καλύτερά της).
Μεγαλύτερη χάρη θα έχει κάποιος αν πάει μια τυρόπιτα ή ένα γλυκό στον κόσμο της Εκκλησίας στο αρχονταρίκι έτσι για να το μοιράσει από αγάπη, ελεημοσύνη και χαρά στον κόσμο, παρά αυτός που πιστεύει ότι με τις πολλές φανουρόπιτες θα πάει στον Παράδεισο ή θα έχει περισσότερη υγεία και ευλογία.
Η προσφορά στην Εκκλησία είναι αποτέλεσμα. «Σε αγαπώ τόσο πολύ , που δεν αντέχω να μην σου προσφέρω κάτι, που δεν αντέχω να μην σε δω». Αυτό είναι το αίτιο , αυτή είναι η ρίζα. Από εκεί ξεκινάμε…
Όταν η προσφορά δεν είναι αποτέλεσμα αγαπητικής διάθεσης, τότε είναι μια κακή συναλλαγή που δεν βγάζει πουθενά. Κοροϊδεύουμε τον Θεό και τον εαυτό μας με πλανεμένες ιδέες. Πολλές φορές η ειδωλολατρική στάση έχει την εξής έκφραση «Πάτερ αν κάνω αυτό ή εκείνο θα πιάσει ; ; ; ; !».Τότε ο δύστυχος ο παπάς αρχίζει να νιώθει σαν τον μάγο του ΟΖ. Το ραβδί της μάγισσας Κίρκης μας λείπει τελικά. Γιατί οι Ναοί γεμίζουν του Αγίου Φανουρίου με τις φανουρίπιτες ενώ είναι άδειοι σε άλλους μεγάλους Αγίους της Εκκλησίας; Μήπως τελικά τοποθετούμε την παρασκευή της φανουρόπιτας ώς μια "μαγική" προσφορά; (Σου έκανα για να μου κάνεις;).
Μακάρι κάθε χρόνο η προσφορά της φανουρόπιτας να είναι αποτέλεσμα αγάπης, θυσίας και τιμής στον Άγιο και μόνο αυτό. Την καρδιά και τη ζωή μας θα την προσφέρουμε στο Χριστό; Αυτό ειναι το ερώτημα που καίει . . .
Πολλές οι φανουρόπιτες σήμερα ελάχιστα τα πρόσφορα που θα γίνουν Σώμα Χριστού. Γιατί άραγε;
Καλές είναι οι φανουρόπιτες και η τιμή στον Άγιο Φανούριο αλλά πριν φτιάξουμε φανουρόπιτα ας τρέξουμε στο πετραχήλι να «φτιάξουμε» την ψυχή μας.
Επιστροφή, λοιπόν, στην Ορθόδοξη παράδοση που έχει ως βάση τη θεραπεία από τα πάθη μέσα από την άσκηση και τον πόθο της σωτηρίας για τη Βασιλεία των Ουρανών.
π.Σπυρίδων Σκουτής - euxh. gr Λιγότερα
euxh.gr - Η αιτία της προσφοράς...

Άγιος Φανούριος και Φανουρόπιτα

Η μνήμη του Αγίου Φανουρίου, στις 27 Αυγούστου, συνοδεύεται σε πολλές ενορίες από ένα φαινομενικά απλό, αλλά θεολογικά ενδιαφέρον φαινόμενο: τις φανουρόπιτες. Νηστίσιμες πίτες, ζυμωμένες με κόπο, αγάπη και προσδοκία, φθάνουν στους ναούς ως τάμα ή ως ευχαριστία. Πίσω όμως από αυτό το έθιμο αναδύονται ερωτήματα που αγγίζουν την πίστη, το ήθος και την εκκλησιαστική μας συνείδηση. Ποιος είναι ο Άγιος Φανούριος; Πώς διακρίνουμε τη λαϊκή ευσέβεια από τη δεισιδαιμονία; Και πού τελειώνει η αθωότητα μιας παραδομένης συνήθειας και πού αρχίζει μια αντίληψη που αλλοιώνει το ευαγγελικό ήθος;
Ως κληρικός, δεν γράφω τα παρακάτω για να καταγγείλω πρόσωπα ή να πληγώσω απλές και ευλαβείς ψυχές. Γράφω από ποιμαντική ευθύνη. Διότι η Εκκλησία καλείται πάντοτε να θεραπεύει, να φωτίζει και να διακρίνει. Δεν απορρίπτει εύκολα ό,τι αγαπά ο λαός, αλλά ούτε και οφείλει να σιωπά όταν η πίστη μετατρέπεται σε μηχανισμό εξυπηρέτησης αιτημάτων.
Ας ξεκινήσουμε από το βασικό: για τον Άγιο Φανούριο δεν διαθέτουμε έναν παλαιό, αναλυτικό βίο, όπως συμβαίνει με άλλους γνωστούς μάρτυρες της Εκκλησίας. Η γραπτή παράδοση γύρω από το πρόσωπό του είναι περιορισμένη και η τιμή του συνδέεται κυρίως με την εύρεση μιας εικόνας στη Ρόδο. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, σε ερείπια παλαιού ναού βρέθηκε εικόνα στην οποία ο τότε μητροπολίτης Ρόδου Νείλος διάβασε το όνομα του Αγίου. Η εικόνα παρουσίαζε έναν νεαρό στρατιωτικό άγιο, ο οποίος κρατούσε σταυρό και αναμμένη λαμπάδα, ενώ γύρω του εικονίζονταν σκηνές μαρτυρίου. Από αυτή την εικονογραφική μαρτυρία η Εκκλησία τον τίμησε ως μάρτυρα.
Η περίπτωση αυτή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η τιμή του Αγίου Φανουρίου δεν ξεκινά από έναν λεπτομερή ιστορικό βίο, αλλά από μια εικόνα, από μια λατρευτική εμπειρία και από την πίστη της τοπικής Εκκλησίας. Στην Κρήτη, μάλιστα, η διάδοση της τιμής του φαίνεται να συνδέεται με τη Μονή Βαλσαμονέρου, όπου κατά τον 15ο αιώνα αγιογραφήθηκαν αντίγραφα της εικόνας του Αγίου. Νεότερες μελέτες επισημαίνουν ότι η τιμή του Αγίου Φανουρίου διαμορφώθηκε και εδραιώθηκε σταδιακά, κυρίως μέσα από εικονογραφικές, λειτουργικές και τοπικές παραδόσεις.
Στη συνέχεια προστέθηκαν και αφηγήσεις θαυμαστών επεμβάσεων. Ιδιαίτερα γνωστή είναι η διήγηση για τρεις Κρητικούς κληρικούς, οι οποίοι αιχμαλωτίστηκαν και σώθηκαν με τη θαυμαστή επέμβαση του Αγίου Φανουρίου. Η αφήγηση αυτή συνδέθηκε με την Κρήτη και ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τη φήμη του Αγίου ως προστάτη σε δύσκολες και αδιέξοδες περιστάσεις.
Με τον καιρό, ο λαός συνέδεσε το όνομα «Φανούριος» με το ρήμα «φανερώνω». Έτσι ο Άγιος έγινε, στη λαϊκή συνείδηση, εκείνος που «φανερώνει» χαμένα αντικείμενα. Αυτή η σύνδεση είναι ανθρώπινα κατανοητή. Ο άνθρωπος που χάνει κάτι, είτε μικρό είτε μεγάλο, ζητά βοήθεια. Ζητά φως μέσα στην αμηχανία του. Το πρόβλημα δεν βρίσκεται στο να προσευχηθεί κανείς στον Άγιο. Το πρόβλημα αρχίζει όταν ο Άγιος παύει να βιώνεται ως πρόσωπο της Εκκλησίας, ως μάρτυρας Χριστού, και μετατρέπεται σε «υπηρεσία εύρεσης» πραγμάτων ή προσώπων.
Εδώ βρίσκεται μία από τις πρώτες ποιμαντικές δυσκολίες. Υπάρχουν Άγιοι οι οποίοι γίνονται ιδιαίτερα αγαπητοί στη λαϊκή ευσέβεια επειδή το όνομά τους ή η παράδοση γύρω από αυτούς φαίνεται να προσφέρει άμεση πρακτική ωφέλεια. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Άγιος Φανούριος τιμάται ευρέως, ότι του αφιερώνονται παρεκκλήσια και πανηγύρεις, ενώ μεγάλοι Πατέρες της Εκκλησίας, όπως ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής ή ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης, παραμένουν για πολλούς πιστούς σχεδόν άγνωστοι. Ο λόγος είναι απλός και ανθρώπινος: ο Άγιος που «φανερώνει» φαίνεται άμεσα χρήσιμος. Ο Άγιος που διδάσκει θεολογία φαίνεται πιο μακρινός.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο λαός σφάλλει επειδή αγαπά τον Άγιο Φανούριο. Σημαίνει όμως ότι εμείς, ως Εκκλησία, οφείλουμε να προσέχουμε μήπως η σχέση μας με τους Αγίους γίνεται χρησιμοθηρική. Οι Άγιοι δεν είναι μηχανισμοί εκπλήρωσης επιθυμιών. Είναι φίλοι του Θεού, μέλη του σώματος του Χριστού, πρόσωπα τα οποία τιμούμε, αγαπούμε και μιμούμαστε. Δεν προστρέχουμε σε αυτούς για να παρακάμψουμε τον Θεό, ούτε για να εξασφαλίσουμε με εύκολο τρόπο όσα επιθυμούμε. Ζητούμε τις πρεσβείες τους για να μάθουμε να ζούμε μέσα στο θέλημα του Θεού.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και το έθιμο της φανουρόπιτας. Η φανουρόπιτα είναι μια νηστίσιμη πίτα, συνήθως παρασκευασμένη χωρίς ζωικά προϊόντα, που προσφέρεται στη μνήμη του Αγίου Φανουρίου. Άλλοτε γίνεται ως τάμα, άλλοτε ως ευχαριστία, άλλοτε ως έκφραση απλής ευλάβειας. Σε πολλές ενορίες ευλογείται στον ναό και μοιράζεται στους πιστούς. Αν το δούμε με αγαθή διάθεση και με εκκλησιαστικά κριτήρια, μπορούμε να πούμε ότι μοιάζει με τους άρτους της αρτοκλασίας: μια προσφορά τροφής που ευλογείται και διανέμεται ως σημείο ευχαριστίας, κοινωνίας και αγάπης.
Ωστόσο, γύρω από τη φανουρόπιτα έχουν αναπτυχθεί και στοιχεία που χρειάζονται προσοχή. Το πρώτο είναι η αντίληψη ότι η πίτα πρέπει οπωσδήποτε να έχει επτά ή εννέα υλικά. Πολλές λαϊκές συνταγές και δημοφιλή κείμενα αναφέρουν ότι τα υλικά πρέπει να είναι μονά, συνήθως επτά ή εννέα, και δίνουν συμβολικές εξηγήσεις γι’ αυτό. Το επτά συνδέεται με τις ημέρες της δημιουργίας, το εννέα με τα αγγελικά τάγματα ή με άλλους συμβολισμούς.
Ο συμβολισμός από μόνος του δεν είναι πρόβλημα. Η Εκκλησία γνωρίζει και χρησιμοποιεί τη γλώσσα των συμβόλων. Το πρόβλημα βρίσκεται στη λέξη «οπωσδήποτε». Όταν ο πιστός θεωρήσει ότι αν βάλει οκτώ υλικά «δεν πιάνει» η πίτα, ότι αν παραλείψει κάτι δεν θα εισακουστεί η προσευχή, ή ότι ο συγκεκριμένος αριθμός λειτουργεί ως κλειδί που ενεργοποιεί τη χάρη, τότε δεν βρισκόμαστε πλέον στην περιοχή της ευλάβειας, αλλά της μαγικής σκέψης. Η χριστιανική πίστη δεν είναι τεχνική. Ο Θεός δεν λειτουργεί με συνταγές, αριθμούς και μηχανικές προϋποθέσεις. Η χάρη Του δεν δεσμεύεται από υλικά, αλλά συναντά τον άνθρωπο μέσα στην πίστη, στη μετάνοια, στην ταπείνωση και στην αγάπη.
Εδώ χρειάζεται και ποιμαντική διάκριση. Αν μια ηλικιωμένη γυναίκα βάζει επτά υλικά επειδή έτσι το έμαθε από τη μητέρα της, δεν είναι σωστό να την προσβάλουμε ή να την ειρωνευθούμε. Η ποιμαντική δεν είναι βία πάνω στην ευαισθησία του ανθρώπου. Είναι όμως αναγκαίο να εξηγούμε με απλότητα ότι ο Θεός δεν μετρά υλικά. Η αξία της προσφοράς βρίσκεται στην καρδιά που προσφέρει, όχι στον αριθμό των συστατικών. Αν ο αριθμός λειτουργεί ως απλός συμβολισμός, μπορεί να γίνει ανεκτός. Αν όμως θεωρείται αναγκαία προϋπόθεση για να «πιάσει» η ευχή, τότε χρειάζεται διόρθωση.
Το δεύτερο προβληματικό σημείο αφορά τη γνωστή ιστορία για τη μητέρα του Αγίου Φανουρίου. Σύμφωνα με τη λαϊκή αφήγηση, η μητέρα του Αγίου ήταν αμαρτωλή ή σκληρή γυναίκα, και ο Άγιος ζήτησε από τους πιστούς να προσεύχονται για τη συγχώρησή της. Από εκεί προέρχεται και η φράση που συχνά λέγεται όταν μοιράζεται η φανουρόπιτα: «Ο Θεός να συγχωρήσει τη μητέρα του Αγίου Φανουρίου». Η ιστορία αυτή είναι συγκινητική και φανερώνει κάτι βαθιά ανθρώπινο: την αγάπη του παιδιού για τη μητέρα και την ελπίδα ότι κανείς δεν είναι έξω από το έλεος του Θεού. Ωστόσο, δεν φαίνεται να στηρίζεται σε παλαιά και ασφαλή αγιολογική μαρτυρία· κυκλοφορεί κυρίως ως λαϊκή διήγηση. Δημοφιλή σύγχρονα θρησκευτικά κείμενα την αναπαράγουν, αλλά αυτό δεν την καθιστά αυτομάτως μέρος της επίσημης εκκλησιαστικής παράδοσης.
Επιπλέον, το μοτίβο του ευσεβούς γιου που προσπαθεί να σώσει την αμαρτωλή μητέρα του δεν είναι αποκλειστικά χριστιανικό. Στην κινεζική βουδδιστική παράδοση είναι γνωστή η ιστορία του Mulian, ο οποίος προσπαθεί να σώσει τη μητέρα του από βασανιστική μεταθανάτια κατάσταση. Η παράδοση αυτή συνδέεται με το Ullambana και έχει ευρεία διάδοση στην Ανατολική Ασία.
Αυτό δεν σημαίνει, φυσικά, ότι η ελληνική λαϊκή αφήγηση προήλθε άμεσα από την κινεζική ή βουδδιστική παράδοση. Σημαίνει απλώς ότι ο ανθρώπινος νους γεννά συχνά παρόμοια αφηγηματικά σχήματα: ο γιος που αγαπά τη μητέρα, η μητέρα που έχει ανάγκη σωτηρίας, η μεταθανάτια αγωνία, η δύναμη της προσευχής ή της μεσιτείας. Τέτοιες ιστορίες συγκινούν επειδή ακουμπούν βαθιές οικογενειακές και υπαρξιακές εμπειρίες. Μπορούν να μελετηθούν λαογραφικά ή ψυχολογικά. Δεν πρέπει όμως να αποκτούν θέση θεολογικού δεδομένου, όταν δεν στηρίζονται σε αξιόπιστη εκκλησιαστική μαρτυρία.
Η προσευχή για τους κεκοιμημένους είναι απολύτως Ορθόδοξη. Η Εκκλησία μνημονεύει τους νεκρούς, προσεύχεται γι’ αυτούς, ελπίζει στο έλεος του Θεού. Δεν έχουμε ανάγκη, όμως, να στηρίξουμε αυτή την πίστη σε μια αβέβαιη ιστορία για τη μητέρα ενός Αγίου. Προσευχόμαστε για όλους τους κεκοιμημένους επειδή ο Θεός είναι φιλάνθρωπος και επειδή η Εκκλησία είναι κοινότητα ζώντων και τεθνεώτων. Δεν προσευχόμαστε επειδή κάποια λαϊκή διήγηση μας έδωσε μια επιπλέον «υποχρέωση».
Ένα ακόμη σημείο χρειάζεται προσοχή: η σχέση μας με τα θαύματα. Συχνά λέμε ότι δεχόμαστε την τιμή ενός Αγίου με άγνωστο βίο επειδή θαυματουργεί. Αυτό μπορεί να ειπωθεί, αλλά χρειάζεται θεολογική ακρίβεια. Τα θαύματα δεν είναι ιδιωτική δύναμη των Αγίων. Είναι ενέργειες της χάριτος του Θεού. Οι Άγιοι μεσιτεύουν, προσεύχονται, στέκονται κοντά μας, αλλά δεν ενεργούν ανεξάρτητα από τον Θεό. Αν το ξεχάσουμε αυτό, κινδυνεύουμε να δημιουργήσουμε μια σχεδόν πολυθεϊστική αντίληψη, όπου κάθε Άγιος έχει τη δική του ειδικότητα και τη δική του αυτόνομη δύναμη.
Γι’ αυτό και χρειάζεται διάκριση. Μπορούμε να τιμούμε τον Άγιο Φανούριο, παρότι δεν γνωρίζουμε πολλά για τον ιστορικό του βίο. Μπορούμε να δεχθούμε, κατ’ οικονομίαν, το έθιμο της φανουρόπιτας ως πράξη ευχαριστίας και κοινής προσευχής. Μπορούμε να σεβαστούμε τη συγκίνηση των πιστών που προστρέχουν στον Άγιο μέσα στην αγωνία τους. Δεν χρειάζεται να αποδομήσουμε βίαια κάθε λαϊκή συνήθεια. Χρειάζεται όμως να διακρίνουμε τι μπορεί να ενταχθεί στο εκκλησιαστικό ήθος και τι πρέπει να καθαρθεί.
Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι δεν πρέπει να ενθαρρύνουμε μαγικές αντιλήψεις: ότι η πίτα πρέπει να έχει υποχρεωτικά επτά ή εννέα υλικά, ότι μια φράση πρέπει να ειπωθεί με συγκεκριμένο τρόπο, ότι μια πράξη υποχρεώνει τον Άγιο να ανταποκριθεί. Σημαίνει επίσης ότι χρειάζεται να προσέχουμε τα αιτήματα που διατυπώνονται. Άλλο είναι να ζητώ υγεία, ειρήνη, φώτιση, βοήθεια σε μια δύσκολη στιγμή ή να ευχαριστώ για κάτι πολύτιμο που βρέθηκε. Και άλλο είναι να μετατρέπω τον Άγιο σε «γραφείο ευρέσεως γαμπρών», σε μηχανισμό επιτυχίας ή σε μέσο τακτοποίησης κάθε επιθυμίας μου.
Το ίδιο ισχύει και για την ίδια την προσφορά της φανουρόπιτας. Αν θέλουμε να είναι εκκλησιαστική πράξη και όχι ιδιωτική μαγική ενέργεια, η πίτα πρέπει να προσφέρεται μέσα στην κοινότητα. Την πηγαίνουμε στον ναό, ευλογείται από τον ιερέα και μοιράζεται στους πιστούς. Δεν την παίρνουμε πίσω ολόκληρη στο σπίτι σαν φυλαχτό. Η ευλογία στην Εκκλησία δεν είναι αντικείμενο κατοχής. Είναι πράξη κοινωνίας. Ό,τι ευλογείται, ανοίγεται προς τους άλλους. Γίνεται μοίρασμα, χαρά, ευχαριστία.
Με όλα αυτά κατά νου, νομίζω ότι μπορούμε να σταθούμε απέναντι στον Άγιο Φανούριο και στη φανουρόπιτα με νηφαλιότητα και αλήθεια. Να μην περιφρονήσουμε τη λαϊκή ευσέβεια. Να μη χλευάσουμε όσους ζυμώνουν με δάκρυα και πίστη. Να μην ακυρώσουμε την ανάγκη του ανθρώπου να ζητήσει βοήθεια σε ώρα αγωνίας. Αλλά και να μη σιωπήσουμε μπροστά σε ό,τι μετατρέπει την πίστη σε μαγεία, τους Αγίους σε εργαλεία και την προσευχή σε τεχνική επιτυχίας.
***
π. Νεκτάριος Τσίλης

«Μήπως χάσαμε τον Χριστό ψάχνοντας τα χαμένα;»

Παρακολουθώ και φέτος την φρενίτιδα που επικρατεί ήδη στο διαδίκτυο εν όψει της επικείμενης εορτής του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Φανουρίου του Νεοφανούς με τις φανουρόπιτες, τις συμβουλές και τις αυστηρές προειδοποιήσεις τα υλικά τους να είναι οπωσδήποτε επτά ή εννέα και βεβαίως αντιλαμβάνομαι απόλυτα την αληθινή ανθρώπινη ανάγκη της εύρεσης ενός απολεσθέντος αντικειμένου, της αναζήτησης εργασίας, συντρόφου ζωής κτλπ και οπωσδήποτε της αγωνίας να μάθεις τι απέγινε ένας δικός σου άνθρωπος. Όμως αναρωτιέμαι: Μήπως, ψάχνοντας πώς θα φτιάξουμε σωστά την πίτα, ξεχάσαμε ποιον Άγιο τιμούμε και για Ποιον μαρτύρησε; Τι είναι, αλήθεια, πραγματική προσφορά; Φέρνουμε κάτι από ευγνωμοσύνη, για να ευλογηθεί και να μοιραστεί ή για να υποχρεώσουμε τον Άγιο να μας δώσει αυτό που ζητούμε; Μπορούμε ν’ αφήνουμε την πίτα μας να ευλογηθεί και να φεύγουμε από την ακολουθία, χωρίς να ακούμε ούτε μία λέξη για τον μάρτυρα και να πιστεύουμε ότι έτσι τον τιμούμε; Και μήπως, ζητώντας απ’ τον Άγιο να μας φανερώσει όσα χάσαμε, λησμονούμε ότι ο ίδιος με το μαρτύριό του μας φανερώνει Τον Χριστό, που ήλθε να αναζητήσει και να σώσει τον χαμένο άνθρωπο;

Ξεκαθαρίζω ευθύς εξαρχής πως δεν γράφω το παρόν κείμενο για να ειρωνευτώ μια αγαπημένη παράδοση ούτε για να εμφανιστώ ως ο έξυπνος που ήρθε να διορθώσει την πίστη του κόσμου. Η λαϊκή ευσέβεια έχει πολύ περισσότερο δόγμα και συχνά πολλή περισσότερη και πολύ μεγαλύτερη πίστη από τη δική μου. Χρειάζεται όμως καμία φορά αυτή να φωτίζεται από τη θεολογία της Εκκλησίας, ώστε η ευλάβεια να μη μετατρέπεται, χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, σε δεισιδαιμονία και συναλλαγή.

Αρχικά να πούμε πως για τον Άγιο Φανούριο δεν γνωρίζουμε ούτε πού γεννήθηκε, ούτε πότε έζησε, ούτε ποιοι ήταν οι γονείς του. Ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης, ο σπουδαίος μοναχός και εκκλησιαστικός λόγιος του 18ου αιώνα που συνέταξε τον «Συναξαριστή», αναφέρει στις 27 Αυγούστου τη μνήμη του Αγίου και παραπέμπει στο «Νέον Λειμωνάριον», μια παλαιά αγιολογική συλλογή με βίους, μαρτύρια και Ακολουθίες Αγίων. Εκεί διαβάζουμε ότι κανένα βιογραφικό στοιχείο δεν κατέστη δυνατό να βρεθεί, επειδή «ο βίος αυτού εχάθη από του καιρού τας ανωμαλίας». Η αγιολογική παράδοση διηγείται ότι εργάτες που έσκαβαν έξω απ’ τα νότια τείχη της Ρόδου βρήκαν στα ερείπια ενός ναού την εικόνα ενός νέου στρατιωτικού Αγίου. Ο Νείλος, ο Ορθόδοξος Μητροπολίτης Ρόδου του 14ου αιώνα, διάβασε επάνω της την επιγραφή «Ο Άγιος Φανούριος». Γύρω απ’ τη μορφή του υπήρχαν δώδεκα σκηνές του μαρτυρίου του. Τον έδειχναν ν’ ανακρίνεται, να λιθοβολείται, να μαστιγώνεται, να καίγεται και στο τέλος να στέκεται μέσα σε πύρινο καμίνι προσευχόμενος. Η εικόνα έγινε, έτσι, ολόκληρος σχεδόν ο βίος του. Και βέβαια, η παλαιά ακολουθία του, δεν τον υμνεί ως ευρέτη χαμένων αντικειμένων αλλά ως Μάρτυρα που δεν αρνήθηκε Τον Χριστό.

Η τιμή του Αγίου μαρτυρείται πολύ νωρίς στην Κρήτη. Στη Μονή Βαλσαμονέρου, ένα σημαντικό μοναστηριακό κέντρο στην περιοχή του Ηρακλείου, κτίστηκε παρεκκλήσι προς τιμήν του ήδη το 1426. Από την ίδια εποχή σώζονται εικόνες του Αγγέλου Ακοτάντου, ενός από τους σπουδαιότερους Κρητικούς αγιογράφους του 15ου αιώνα. Ο Άγιος παριστάνεται ως νέος στρατιωτικός και κρατά έναν Σταυρό με αναμμένη λαμπάδα. Σε μία εικόνα φαίνεται ο ίδιος ο Χριστός να του παραδίδει αυτόν τον φωτεινό Σταυρό. Η λαμπάδα πιθανότατα ενίσχυσε τη σύνδεση του Αγίου με την αναζήτηση όσων είχαν χαθεί, με αυτό που λέμε ακόμη «το ψάχνω με το κερί». Ο ελληνικός κώδικας 1190 του Βατικανού, ένα χειρόγραφο του 1542 που διασώζει παλαιότερη παράδοση, αναφέρεται και σε τρεις Κρητικούς ιερείς που είχαν αιχμαλωτιστεί από μουσουλμάνους πειρατές. Ο πνευματικός τους πατέρας Ιωνάς προσευχήθηκε στον Άγιο στη Ρόδο και το κείμενο αφήνει να εννοηθεί ότι οι αιχμάλωτοι ελευθερώθηκαν. Κατόπιν μετέφερε αντίγραφο της εικόνας στην Κρήτη, όπου η τιμή του Αγίου εξαπλώθηκε.

Για λόγους πληρότητας, θεωρώ πως αξίζει να αναφέρουμε και μία ιστορική συζήτηση γύρω από τον Άγιο, η αφετηρία της οποίας βρίσκεται στα γεγονότα που ακολούθησαν την οθωμανική πολιορκία της Ρόδου το 1480. Μετά την πολιορκία, οι Ιωαννίτες Ιππότες, το στρατιωτικό και θρησκευτικό τάγμα που διοικούσε τότε το νησί, αποφάσισαν να κατεδαφίσουν όσα κτίσματα βρίσκονταν πολύ κοντά στα τείχη, ώστε να μην τα χρησιμοποιήσει ο εχθρός σε μια νέα επίθεση. Στον κατάλογο των κατεδαφίσεων του 1481 αναφέρεται ένας ναός με την ονομασία «San Giorgio di Proventura». Οι λέξεις «San Giorgio» σημαίνουν «Άγιος Γεώργιος». Η λέξη «proventura» στη μεσαιωνική χρήση σήμαινε περίπου την καλή έκβαση, την ευνοϊκή εξέλιξη, την καλοτυχία. Άρα το όνομα του ναού σήμαινε «Άγιος Γεώργιος της καλής εκβάσεως». Ο Ηλίας Κόλλιας, διακεκριμένος αρχαιολόγος και ειδικός στα μεσαιωνικά μνημεία της Ρόδου, ερμήνευσε τη λέξη «proventura» ως καλή ή ευνοϊκή έκβαση και διατύπωσε μια πολύ ενδιαφέρουσα υπόθεση: Συνέδεσε το όνομα «Φανούριος» με τις λέξεις «φάνηκε ούριος». «Ούριος» είναι ο ευνοϊκός, όπως λέμε «ούριος άνεμος» για τον άνεμο που βοηθά το πλοίο να φτάσει καλά στον προορισμό του. Κατά την υπόθεση του Κόλλια, ο ναός μπορεί να ονομαζόταν στα ελληνικά «Άγιος Γεώργιος ο Φανούριος», δηλαδή ο Άγιος Γεώργιος που φάνηκε ευνοϊκός και οδήγησε μια υπόθεση σε καλή έκβαση. Ο λατινόφωνος γραφέας απέδωσε το νόημα του προσωνυμίου ως «di Proventura», «της καλής εκβάσεως».

Πώς θα μπορούσε, όμως, από τον «Άγιο Γεώργιο τον Φανούριο» να προκύψει ένας ξεχωριστός «Άγιος Φανούριος»; Αυτό συμβαίνει συχνά στη γλώσσα του λαού. Δεν λέμε πάντοτε «Παναγία η Μυρτιδιώτισσα», λέμε απλώς «η Μυρτιδιώτισσα». Δεν λέμε κάθε φορά «Αρχάγγελος Μιχαήλ ο Πανορμίτης», λέμε «ο Πανορμίτης». Το προσωνύμιο γίνεται τόσο ισχυρό, ώστε χρησιμοποιείται τελικά μόνο του. Αν, λοιπόν, υπήρχε στη Ρόδο ναός του «Αγίου Γεωργίου του Φανουρίου», ο λαός θα μπορούσε να τον αποκαλεί απλώς «Άγιο Φανούριο». Όταν η εικόνα και η τιμή πέρασαν στην Κρήτη, όπου ίσως δεν γνώριζαν ότι το «Φανούριος» ήταν προσωνύμιο του Αγίου Γεωργίου, θα μπορούσαν να το θεωρήσουν κύριο όνομα διαφορετικού Αγίου. Αυτό δεν προϋποθέτει καμία συνειδητή εξαπάτηση. Ένα προσωνύμιο μπορεί απλώς να αποσπάστηκε από το αρχικό πρόσωπο και να άρχισε να λειτουργεί ως αυτοτελές όνομα.

Τονίζω όμως πως τα παραπάνω αποτελούν επιστημονική υπόθεση και προσωπική ερμηνεία του Κόλλια και όχι αποδεδειγμένο ιστορικό γεγονός. Οι παλαιές κρητικές εικόνες που προαναφέραμε γράφουν καθαρά «Ο Άγιος Φανούριος» και ο κώδικας του Βατικανού μιλά για τον Μεγαλομάρτυρα Φανούριο, όχι για τον Άγιο Γεώργιο. Επιπλέον, το παρεκκλήσι της Μονής Βαλσαμονέρου υπήρχε ήδη από το 1426, ενώ το έγγραφο που αναφέρει το «San Giorgio di Proventura» είναι του 1481. Δεν διαθέτουμε, επομένως, επαρκή ιστορικά δεδομένα που να ενισχύουν την παραπάνω άποψη και βέβαια η ιστορική σιγή δεν αποδεικνύει ότι ένας Άγιος δεν υπήρξε, όπως όμως, απ’ την άλλη και η λαϊκή αγάπη και ευλάβεια δεν μετατρέπει κάθε μεταγενέστερη διήγηση σε ιστορικό γεγονός.

Τι σημαίνει, λοιπόν, ότι η Εκκλησία τιμά τον Άγιο Φανούριο; Η Εκκλησία δεν κάνει κάποιον Άγιο με μια διοικητική απόφαση. Ο Θεός αγιάζει και η Εκκλησία αναγνωρίζει, παραλαμβάνει και εντάσσει αυτή την αγιότητα στη λατρευτική της ζωή. Τον Άγιο Φανούριο, συγκεκριμένα, τον τιμά ως πραγματικό Μάρτυρα του Χριστού, ακόμη κι αν τα βιογραφικά του στοιχεία χάθηκαν ή ακόμη κι αν η ιστορική του ταυτότητα αποδειχθεί κάποτε πιο σύνθετη απ’ όσο πιστεύαμε. Τον ονομάζει «νεοφανή», όχι επειδή έζησε πρόσφατα, αλλά επειδή η μνήμη του φανερώθηκε στην Εκκλησία σε μεταγενέστερους χρόνους. Και βέβαια όταν λέμε ότι εντάσσει την αγιότητα στη λατρευτική της ζωή, δεν σημαίνει ότι λατρεύει τον Άγιο, διότι η λατρεία ανήκει μόνο στον Τριαδικό Θεό. Οι Άγιοι είναι ζωντανά μέλη του Σώματος Του Χριστού και ζητούμε τις πρεσβείες τους, επειδή ο Θεός «ουκ έστι Θεός νεκρών, αλλά ζώντων, πάντες γαρ Αυτώ ζώσιν». Ο Χριστός παραμένει ο μοναδικός Μεσίτης Θεού και ανθρώπων. Οι πρεσβείες των Αγίων δεν Τον ανταγωνίζονται ούτε Τον παρακάμπτουν αλλά ενεργούνται μέσα στη δική Του χάρη. Στο πρόσωπο κάθε Αγίου τιμούμε φυσικά τον ίδιο τον Άγιο αλλά δοξάζουμε και τη νίκη της Χάριτος Του Θεού μέσα στον άνθρωπο. «Θαυμαστός ο Θεός εν τοις Αγίοις Αυτού».



Πάμε τώρα στη φανουρόπιτα. Οι παλαιές αγιολογικές πηγές δεν αναφέρουν ούτε πίτα, ούτε «αμαρτωλή μητέρα του Αγίου», ούτε υποχρεωτικό αριθμό υλικών. Αυτά ανήκουν σε μεταγενέστερες λαϊκές παραδόσεις. Οι αριθμοί επτά και εννέα έχουν ασφαλώς συμβολική παρουσία στην Αγία Γραφή και στη ζωή της Εκκλησίας, καμία παλαιά πηγή όμως δεν τους συνδέει με κάποια υποχρεωτική συνταγή φανουρόπιτας. Δεν θα διορθώσω τη γιαγιά που έμαθε να βάζει επτά υλικά και παρέδωσε αυτή τη συνταγή στα παιδιά της. Θα διορθώσω, όμως, την ιδέα ότι αν βάλει οκτώ υλικά, ο Άγιος δεν θα ακούσει την προσευχή της. Άλλο η οικογενειακή παράδοση κι άλλο το δόγμα της Εκκλησίας. Μια πίτα με οκτώ υλικά δεν είναι πνευματικά άκυρη, ούτε μια πίτα με επτά γίνεται αυτομάτως πιο ευλογημένη. Το ίδιο ισχύει και για την παράδοση σχετικά με τη μητέρα του Αγίου. Αν κάποιος μοιράζει την πίτα και λέει «ο Θεός να συγχωρέσει τη μητέρα του Αγίου Φανουρίου», δεν υπάρχει κανένας λόγος να τον ειρωνευτούμε. Πρέπει, όμως, να γνωρίζουμε ότι αυτή η διήγηση δεν προέρχεται από τις παλαιές πηγές και δεν αποτελεί όρο για να ακούσει ο Θεός την προσευχή μας.

Η φανουρόπιτα και η κάθε προσφορά στην Εκκλησία, αποκτά αληθινό εκκλησιαστικό περιεχόμενο όταν προσφέρεται από ευγνωμοσύνη, ευλογείται και μοιράζεται στους πιστούς που συμπροσεύχονται μαζί μας και στους συνανθρώπους μας που έχουν ανάγκη. Κι όμως, μόλις πει το «δι ευχών» ο ιερέας, βλέπουμε συχνά πολλούς να παίρνουν βιαστικά ολόκληρη την πίτα τους και να φεύγουν, λες και ήρθαν στο ναό μόνο για να αποκτήσουν ένα.. «ευλογημένο γλύκισμα». Έτσι, όμως, χάνεται όλο το νόημα και της προσφοράς. Άλλο βεβαίως είναι να πάρουμε ένα κομμάτι για έναν ασθενή, έναν ηλικιωμένο ή κάποιον που δεν μπόρεσε να βρίσκεται στη σύναξη, επεκτείνοντας έτσι το μοίρασμα κι άλλο να πάρουμε ολόκληρη την πίτα στο σπίτι.

Το που πρέπει να αποσκοπεί η όλη διαδικασία, μπορούμε εύκολα να το διακρίνουμε και στην ευχή που αναγιγνώσκεται για την ευλογία της φανουρόπιτας, η οποία προφανώς και δεν ζητά από Τον Θεό να αποκαλύψει κλειδιά, χρήματα ή ονόματα. Ζητά: «δείξον αυτοίς οδούς προς σωτηρίαν» και «οδηγών αυτούς προς εργασίαν των εντολών Σου». Η ίδια η ευχή λοιπόν μας δείχνει ότι ο τελικός προορισμός κάθε αιτήματος είναι η σωτηρία και η τήρηση των εντολών Του Θεού. Όταν, αντίθετα, σκέφτομαι «εγώ θα δώσω την πίτα και ο Άγιος οφείλει να μου δώσει αυτό που ζητώ», τότε δεν προσφέρω αλλά συναλλάσσομαι. Ο Θεός και οι Άγιοι δεν εξαγοράζονται με συνταγές, ούτε δεσμεύονται από τα τάματά μας. Το τάμα δεν είναι δωροδοκία Του Θεού, ούτε του Αγίου. Πρέπει κάποια στιγμή να το καταλάβουμε αυτό. Το τάμα, το κάθε τάμα, είναι μια ελεύθερη έκφραση πίστεως, κυρίως πίστεως αλλά και ευγνωμοσύνης και αγάπης.

Βεβαίως μπορούμε να ζητήσουμε από τον Άγιο Φανούριο να μας βοηθήσει να βρούμε κάτι που χάσαμε. Το έχω βιώσει ο ίδιος και γνωρίζω ανθρώπους που μιλούν για τη βοήθειά του με πολλή συγκίνηση. Δεν έχω κανέναν λόγο να αμφισβητήσω την εμπειρία και την ευγνωμοσύνη τους. Άλλο, όμως, η ταπεινή παράκληση κι άλλο το.. «θρησκευτικό πάρε-δώσε». Γι’ αυτό με προβληματίζει όταν κάποιος φέρνει τη φανουρόπιτα, ζητά να ευλογηθεί πάραυτα και φεύγει αμέσως, χωρίς να μείνει στην ακολουθία, χωρίς ν’ ακούσει ούτε ένα τροπάριο για τον Άγιο και χωρίς ουσιαστικά να συμμετάσχει στη γιορτή του. Βεβαίως υπάρχουν εργαζόμενοι, ηλικιωμένοι, ασθενείς και άνθρωποι με πραγματικές δυσκολίες και κάθε περίπτωση χρειάζεται διάκριση. Δεν αναφέρομαι σ’ αυτούς. Αναφέρομαι στη νοοτροπία που αντιμετωπίζει την Εκκλησία σαν δημόσια υπηρεσία: Προσκομίζω το χαρτί, παίρνω τη σφραγίδα και φεύγω. Η φανουρόπιτα, το κόλλυβο, δεν είναι έγγραφα και η ευχή του ιερέα δεν είναι σφραγίδα της εφορίας. Κι αυτό στη δική μας ενορία, έχουμε φροντίσει να καταστεί σαφές απ’ την πρώτη στιγμή. Έχουμε επιλέξει οι φανουρόπιτες να ευλογούνται όλες μαζί μετά το πέρας του Εσπερινού και στο τέλος της Θείας Λειτουργίας. Δεν το κάνουμε αυτό για να ταλαιπωρήσουμε τον κόσμο, το κάνουμε για να τον προσκαλέσουμε να συμμετάσχει στη σύναξη. Θέλουμε ο αδελφός που φέρνει την προσφορά του να παραμείνει όσο μπορεί, ν’ ακούσει την ακολουθία, να γνωρίσει τον μάρτυρα που τιμά, να ζητήσει τις πρεσβείες του και να γίνει μέλος της πανηγυρίζουσας κοινότητας. Στο ναό δεν ερχόμαστε μόνο για να πάρουμε κάτι. Ερχόμαστε για να συναντήσουμε Τον Χριστό και τους αδελφούς μας, να ενώσουμε τις προσευχές μας, να ευχαριστήσουμε και να προσφέρουμε.

Εν κατακλείδι, για μένα, η αναμμένη λαμπάδα που κρατά ο Άγιος Φανούριος στην εικονογράφηση του, είναι όλη η ουσία της παρουσίας αυτού του Αγίου στη ζωή μας: Μια πρόκληση και μια πρόσκληση να ψάξουμε όχι μόνον τα κλειδιά μας και το πορτοφόλι μας αλλά να ψάξουμε και μέσα μας. Μήπως χάσαμε την ειρήνη, την προσευχή, τη συγχώρηση, την καθαρή συνείδηση ή τον δρόμο προς Τον Θεό; Το μεγαλύτερο θαύμα του Αγίου Φανουρίου δεν είναι ότι μας βοηθά να βρίσκουμε όσα χάνουμε. Είναι ότι ο ίδιος δεν έχασε Τον Χριστό μέσα στα βασανιστήρια. Ο Χριστός ήλθε «ζητήσαι και σώσαι το απολωλός». Αυτή είναι η μεγαλύτερη φανέρωση που μπορούμε να ζητήσουμε με τις πρεσβείες του Αγίου: Να ξαναβρούμε Τον Χριστό και μέσα στο φως Του να ξαναβρούμε τον αληθινό εαυτό μας!

Φέτος λοιπόν, δεν θέλω περισσότερες φανουρόπιτες στο ναό. Θέλω περισσότερη αλήθεια, περισσότερη ελεημοσύνη και περισσότερο Χριστό μέσα σε κάθε φανουρόπιτα!

Άγιε ένδοξε Μεγαλομάρτυς Φανούριε, πρέσβευε στον Κύριο να φωτίζει τα σκοτάδια μας και να μη χάσουμε ποτέ Τον Χριστό!

Το μόνο που κινδυνεύεις να χάσεις με την ταπείνωση είναι ο εγωισμός σου, και είναι ό,τι καλύτερο μπορείς να χάσεις. Ο ταπεινός, δεν είναι ανόητος. Ανόητος μπορεί να φαίνεται στα κοσμικά βλέμματα και μπροστά στους δαίμονες, αλλά στην ουσία είναι πλούσιος χάριτος και λογικής. Ο ταπεινός είναι σαν τον ήλιο. Δεν χρειάζεται να αποδείξει κάτι. Όπως ο ήλιος λάμπει χωρίς κραυγές, έτσι και ο ταπεινός λάμπει δια της χαριτωμένης παρουσίας του. Μέσα από την ταπείνωση λάμπει ο Κύριος, ως ήλιος της δικαιοσύνης και οι ακτίνες Του φεγγοβολούν και θερμαίνουν όλη τη δημιουργία. Με την ταπείνωση φτερουγίζεις μέσα σε μία ουράνια αρετή. Με την ταπείνωση γίνεται η ύπαρξή σου κομμάτι του Παραδείσου.
Ταπείνωση είναι όχι ο αγώνας για να αποκτήσεις αγάπη, αλλά για να γίνεις αγάπη. Συντονισμός στη μελωδία της Βασιλείας των Ουρανών.
Η Αγιότητα του ταπεινού λάμπει μέσα απο δάκρυα, τραύματα και σιωπές.
Η ταπεινότητα μοιάζει με μια μικρή φλόγα από ένα καντηλάκι, μικρή μεν, αλλά ικανή να διαλύσει το σκοτάδι.
Η ταπείνωση έχει λεβεντιά και στην ουσία είναι μια ερωτική υπαρξιακή στάση ζωής.
Η πορεία του μετανοημένου ανθρώπου θα είναι πάντα μοναχική αλλά αρχοντική και ευλογημένη κι αυτό διότι ξέρει
Ποιος τον περιμένει στο τέλος της διαδρομής . . .
Δεν σου αρκεί αυτό ;...
π.Σπυρίδων Σκουτής - euxh. gr Λιγότερα

https://www.youtube.com/watch?v=ztXgnxagnf0

Είπε ο Άγιος † Κοσμάς ο Αιτωλός τον Πάπα να καταράσθε; ή ΌΧΙ;

Ο Χρυσόστομος νουθετεί με ευαισθησία να αποφεύγουμε την κατάκριση προς τους αμαρτωλούς και ελέγχει τα πλούσια συμπόσια,τα οποία φαίνονται αισχρά μπροστά στην πραγματικότητα της φτώχειας και της πείνας. Φοβερά λόγια:
«Πρόσεξε τον ευαγγελιστή, ότι όλα ( για την σφαγή του Προδρόμου)τα διηγείται κατά τρόπο μη ενοχλητικό και κάνει όσο του είναι δυνατόν και απολογία· διότι υπέρ του Ηρώδη λέγει: «εξαιτίας των όρκων και των προσκεκλημένων» και ότι λυπήθηκε· για την κόρη δε ότι «καθοδηγήθηκε από τη μητέρα της» και ότι «έφερε την κεφαλή στη μητέρα της», σαν να έλεγε δηλαδή ότι ξεπλήρωνε το πρόσταγμα εκείνης· διότι όλοι οι δίκαιοι δεν λυπούνται για αυτούς που υφίστανται κακά, αλλά για αυτούς που διαπράττουν κακά· διότι ούτε και ο Ιωάννης είχε αδικηθεί, αλλά αυτοί που διέπραξαν αυτά κατ’ αυτόν τον τρόπο.
Ας μιμούμαστε λοιπόν και εμείς αυτούς και ας μην επεμβαίνουμε στις αμαρτίες των πλησίον μας, αλλά όσο μας είναι δυνατό, να τις καλύπτουμε. Ας αποκτήσουμε ευσεβή ψυχή· καθόσον και ο ευαγγελιστής μιλώντας για πόρνη και φόνισσα γυναίκα, μίλησε όσο του ήταν δυνατόν ηπιότερα· διότι δεν είπε «καθοδηγημένη από τη μιαίφονο και μυσαρή γυναίκα», αλλά «προβιβασθεῖσα ὑπὸ τῆς μητρὸς αὐτῆς ( καθοδηγημένη από τη μητέρα της)», ονομάζοντάς τις με τις πλέον εύφημες στην ακοή λέξεις. Ενώ εσύ και υβρίζεις και κακολογείς τον συνάνθρωπό σου, και δεν θα σου είναι δυνατόν να ανεχτείς ποτέ και να ενθυμηθείς κάποιον αδελφό σου που σε λύπησε, κατά τον τρόπο αυτό που ο ευαγγελιστής ομίλησε για την πόρνη, αλλά θα το έκανες αυτό με πολλή θηριωδία και χλευασμούς, και θα τον αποκαλούσες πονηρό, κακούργο, ύπουλο, ανόητο και με πολλά άλλα χειρότερα από αυτά· καθόσον πράγματι γινόμαστε θηρία και μιλούμε σαν να είναι κάποιος άνθρωπος διαφορετικού φύλου, τον κατηγορούμε, τον κακολογούμε και τον υβρίζουμε. Δεν είναι όμως παρόμοια η συμπεριφορά των αγίων, αλλά αυτοί μάλλον θρηνούν για όσους αμαρτάνουν παρά τους καταρώνται.
Αυτό λοιπόν ας πράττουμε και εμείς και ας θρηνούμε για την Ηρωδιάδα και για όλους εκείνους που τη μιμούνται· καθόσον πολλά παρόμοια συμπόσια γίνονται και σήμερα, και αν δεν είναι ο Ιωάννης αυτός που κατασφάζεται, είναι όμως τα μέλη του Χριστού, και μάλιστα κατά πολύ χειρότερο τρόπο· καθόσον αυτοί που χορεύουν σήμερα δεν ζητούν κεφαλή επάνω σε πιάτο, αλλά τις ψυχές των συνδαιτυμόνων τους· διότι όταν τους μεταβάλλουν σε δούλους και τους οδηγούν σε παράνομους έρωτες και υπερασπίζονται πόρνες, δεν αποκόπτουν την κεφαλή, αλλά κατασφάζουν την ψυχή, κάνοντάς τους μοιχούς και θηλυπρεπείς και πόρνους· διότι βέβαια μη μου πεις ότι πίνοντας και μεθώντας και βλέποντας γυναίκα να χορεύει και να αισχρολογεί, ότι δεν καταλαμβάνεσαι από κάποια αισχρή επιθυμία γι’ αυτήν, ούτε ότι δεν παρασύρεσαι προς την ασωτία, νικώμενος από ηδονή. Και παθαίνεις εκείνο το φρικτό· μεταβάλλεις τα μέλη του Χριστού σε πόρνης μέλη [Α΄Κορ. 6, 15]· διότι και αν ακόμη δεν είναι παρούσα η κόρη της Ηρωδιάδος, παρευρίσκεται όμως ο διάβολος, ο οποίος τότε χόρεψε διαμέσου εκείνης, και χορεύει τώρα μέσω αυτών και αναχωρεί αφού αιχμαλωτίσει τις ψυχές των συνδαιτυμόνων.
Αλλά και αν εσείς μπορείτε να αποφύγετε τη μέθη, αλλά όμως γίνεστε κοινωνοί άλλης πολύ πιο φοβερής αμαρτίας· καθόσον τα συμπόσια αυτά είναι γεμάτα από πολλές αρπαγές· διότι, σε παρακαλώ, μη βλέπεις μόνο τα κρέατα που βρίσκονται μπροστά σου, ούτε και τα γλυκίσματα, αλλά αναλογίσου από πού έχουν συγκεντρωθεί, και τότε θα διαπιστώσεις ότι προέρχονται από αισχρές πράξεις, από πλεονεξία, βία και αρπαγή. Μα θα πει κάποιος: «Αυτά τα συμπόσια δεν προέρχονται από παρόμοιες ενέργειες. Μη γένοιτο· διότι ούτε και εγώ το επιθυμώ». Πλην όμως και αν ακόμη είναι καθαρά από αυτά, ούτε και έτσι είναι απαλλαγμένα τα πολυτελή δείπνα από εγκλήματα. Άκουσε λοιπόν τις κατηγορίες του προφήτη για τα συμπόσια αυτά που είναι απαλλαγμένα από όλα αυτά: «οἱ πίνοντες τὸν διυλισμένον οἶνον καὶ τὰ πρῶτα μῦρα χριόμενοι καὶ οὐκ ἔπασχον οὐδὲν ἐπὶ τῇ συντριβῇ Ἰωσήφ εσείς, πίνετε εκλεκτό διυλισμένο οίνο, χρίεστε με τα πανάκριβα μύρα και δεν πονάτε καθόλου για την επικειμένη καταστροφή του ισραηλιτικού λαού εξαιτίας της διαφθοράς του» [Αμώς, 6, 6]. Βλέπεις ότι κατηγορεί και την τρυφηλή ζωή; Διότι βέβαια στην περίπτωση αυτήν δεν κατακρίνει την πλεονεξία, αλλά την ασωτία μόνο.
Και εσύ μεν τρως χωρίς μέτρο, ο Χριστός όμως δεν έτρωγε ούτε το προς το ζην· εσύ μεν τρως γλυκίσματα διάφορα, ενώ εκείνος ούτε ξερό άρτο· εσύ πίνεις οίνο από τη Θάσο, σε εκείνον όμως που διψά δεν έδωσες ούτε ένα ποτήρι κρύο νερό· εσύ μεν κοιμάσαι σε απαλό και ποικιλόχρωμο στρώμα, ενώ εκείνος πεθαίνει από το ψύχος. Για τον λόγο αυτόν και αν ακόμη είναι καθαρά τα δείπνα από πλεονεξία, παρά ταύτα είναι και πολύ αμαρτωλά, καθόσον εσύ μεν τα κάνεις όλα χωρίς να τα έχεις ανάγκη, σε Εκείνον όμως δεν δίνεις ούτε τα αναγκαία, και όλα αυτά κατά τη στιγμή που απολαμβάνεις όλες τις δωρεές Του. Αλλά όμως, αν ήσουν επίτροπος ανήλικου παιδιού και αφού έπαιρνες όλα τα υπάρχοντά του, το άφηνες να δυστυχεί, θα ήταν δυνατόν να έχεις άπειρους κατήγορους και θα λάμβανες τιμωρία σύμφωνα με τους νόμους, ενώ τώρα που έλαβες τις δωρεές του Χριστού και τις ξοδεύεις έτσι χωρίς κανένα σκοπό, δεν νομίζεις ότι θα δώσεις λόγο; Και αυτά δεν τα λέω γι΄αυτούς που προσκαλούν πόρνες στα τραπέζια (διότι σε αυτούς ο λόγος δεν έχει καμία θέση, όπως ακριβώς και στους σκύλους)· ούτε τα λέω για τους άρπαγες που κατατρώνε τους άλλους με απληστία (διότι ούτε και με αυτούς έχω τίποτε το κοινό, όπως ακριβώς δεν έχω με τους χοίρους και τους λύκους), αλλά τα λέω για εκείνους που απολαμβάνουν μεν την παρουσία τους, αλλά όμως δεν δίνουν στους άλλους, δηλαδή τα λέω απλώς και μόνο γι΄αυτούς που κατασπαταλούν την πατρική τους περιουσία· διότι ούτε και αυτοί απαλλάσσονται από την κατηγορία.
Διότι, πες μου, πώς θα διαφύγεις την κατηγορία και τις αφορμές για κατηγορία όταν ο μεν ομοτράπεζός σου τρώει με υπεραφθονία καθώς και ο σκύλος που βρίσκεται δίπλα σου, ενώ ο Χριστός δεν σου φαίνεται άξιος ακόμη και γι’ αυτά; Όταν ο μεν γελωτοποιός λαμβάνει τόσο μεγάλη αμοιβή για τα γέλια του, ενώ ο Χριστός που σου χαρίζει τη βασιλεία των ουρανών δεν λαμβάνει μέσω των φτωχών ούτε το πολλοστημόριο από αυτά; Και ο μεν γελωτοποιός επειδή μάς είπε κάτι το αστείο έφυγε χορτάτος, ο Χριστός όμως, που μας δίδαξε αυτά, που αν δεν τα μαθαίναμε δεν θα διαφέραμε ως προς τίποτε από τους σκύλους, δεν αξίζει να λάβει ούτε εκείνα που λαμβάνει αυτός; Φρίττεις που τα ακούς αυτά; Φρίξε λοιπόν και για τις πράξεις σου. Εκδίωξε αυτούς που κάθονται στο τραπέζι σου ως παράσιτα και προσπάθησε να έχεις ομοτράπεζό σου τον Χριστό(τους φτωχούς) . Εάν Τον καταστήσεις κοινωνό στα γεύματά σου και στο τραπέζι σου, θα είναι επιεικής όταν θα σε δικάζει· γνωρίζει να σέβεται τη φιλοξενία· διότι εάν αυτό το γνωρίζουν οι ληστές, πολύ περισσότερο το γνωρίζει ο Κύριος».
Από Ομιλία ΜΗ' , υπόμνημα εις το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιον

Τοῦτο σᾶς λέγω καὶ σᾶς παραγγέλω·
κἂν ὁ οὐρανὸς νὰ κατεβῆ κάτω,
κἂν ἡ γῆ νὰ ἀνεβῆ ἐπάνω,
κἂν ὅλος ὁ κόσμος νὰ χαλάση, σήμερον, αὔριον,
νὰ μὴ σᾶς μέλλη τί ἔχει νὰ κάμη ὁ Θεός.
Τὸ κορμί σας ἂς τὸ καύσουν, ἂς τὸ τηγανίσουν·
τὰ πράγματά σας ἂς σᾶς τὰ πάρουν·
μὴ σᾶς μέλλει· δώσατέ τα· δὲν εἶνε ἰδικά σας.
Ψυχὴ καὶ Χριστὸς σᾶς χρειάζονται.
Αὐτὰ τὰ δυὸ ὅλος ὁ κόσμος νὰ πέση, δὲν ἠμπορεῖ νὰ σᾶς τὰ πάρη, ἐκτὸς καὶ τὰ δώσετε μὲ τὸ θέλημά σας. Αὐτὰ τὰ δυὸ νὰ τὰ φυλάγετε, νὰ μὴ τὰ χάσετε.

Εις τόσην δε υπερβολήν αγάπης της προς τον Θεόν και της προς τον πλησίον έφθασεν ο αοίδιμος Διονύσιος, ώστε οπού, όχι μόνον ηλέει τους πτωχούς από τα εισοδήματα του Mοναστηρίου του, αλλά ακόμη και τοιούτον κατόρθωμα εκατώρθωσε, το οποίον δυσκόλως ευρίσκεται εις άλλον Άγιον. Kωνσταντίνον τον αδελφόν του Aγίου τούτου εφόνευσεν ένας μιαρός άνθρωπος, ο οποίος διωκόμενος από τους συγγενείς του φονευθέντος, επεριπάτει εις τόπους ερήμους. Όθεν, δεν ηξεύρω πώς, κατέφυγε και εις το Mοναστήριον του Aγίου, μη ηξεύρωντας, ότι ο Όσιος ήτον αδελφός του φονευθέντος. Bλέπωντας δε αυτόν όλον φοβισμένον ο Άγιος, τον ερώτησε να ειπή την αιτίαν του τοιούτου φόβου. O δε είπεν αυτώ, ότι εθανάτωσε Kωνσταντίνον τον Σηκούρον. Tότε ο Όσιος, ανεστέναξε μεν και εδάκρυσε διά τον θάνατον του αδελφού του, μιμούμενος όμως την ανεξικακίαν του Δεσπότου Xριστού, εθάρρυνε τον φονέα με παρηγορητικά λόγια. Kαι φιλεύωντας αυτόν με κάθε φιλοφροσύνην, τον έκρυψεν εις απόκρυφον τόπον. Mετά ολίγον δε, ελθόντων των συγγενών του Aγίου και διηγουμένων τον άδικον θάνατον του αδελφού του, και ζητούντων τον φονέα, υπεκρίθη ο Άγιος, ότι δεν είχεν είδησιν. Aφ’ ου δε εκείνοι ανεχώρησαν, τότε εσυντρόφευσε τον φονέα έως εις τον αιγιαλόν. Kαι δίδωντας αυτώ ζωοτροφίαν, τον έπεμψεν εις άλλην χώραν διά να γλυτώση την ζωήν του. Διά τας τοιαύτας λοιπόν αρετάς και κατορθώματά του, ηξιώθη ο Άγιος να λάβη παρά Θεού την δύναμιν των θαυμάτων, και να ενεργή παράδοξα τέρατα. Mέλλωντας γαρ ποτε να περάση ένα ποταμόν, και ευρών αυτόν πλημμυρισμένον, ω του θαύματος! έστησε το ρεύμα του, και ούτω διεπέρασεν αυτόν ομού με τον ακολουθούντα τούτω Διάκονον. Kαι σώμα νεκρόν γυναικός υπό αφορισμού δεδεμένον, διά συγχωρητικής ευχής διέλυσε. Tο οποίον ωσάν να ήτον ζωντανόν, έκλινε την κεφαλήν του πρότερον εις τον Άγιον. Eίτα πεσόν εις την γην, διελύθη. Aυτός διά του λόγου του έκαμε να πιάσουν οψάρια πολλά εκείνοι οι αλιείς, οπού πρότερον ψαρεύοντες, δεν επίασαν τίποτε. Oυ μόνον δε το χάρισμα των θαυμάτων είχεν ο Όσιος, αλλά και το χάρισμα της διοράσεως και προοράσεως. Όθεν και τα μακράν γινόμενα έβλεπε. Mε ταύτα λοιπόν τα χαρίσματα διαλάμψας εν τη ζωή του, και ούτω πολιτευσάμενος, παρέδωκε την αγίαν ψυχήν του εις χείρας Θεού, εν έτει ‚αχκδ΄ [1624], κατά την ιζ΄ του Δεκεμβρίου.
Βοήθεια σε όλο τον κόσμο ο πραΰς και γλυκύθυμος Άγιος!

Όταν ο Άγιος Κοσμάς έλεγε ότι το κακό θα' ρθει από τους ' διαβασμένους' εννοούσε τα άθεα γράμματα από την Εσπερία. Το αντικληρικαλιστικό , θεϊστικό και κάποτε αρνησίθρησκο πνεύμα του Διαφωτισμού. Κοινό σημείο και στους αγίους Κολλυβάδες πχ στον Αθανάσιο τον Πάριο.
Δεν τα έβαλε με τα Γράμματα γενικά και την μόρφωση, όπως θέλουν πολλοί όψιμοι διαφωτιστόπληκτοι κατήγοροι . Άλλωστε ο ίδιος ίδρυσε τόσα σχολεία και απαιτούσε από τους ιερείς να μαθαίνουν τα ' ελληνικά γράμματα' για να εξηγούν κατά δύναμιν το Ευαγγέλιο και από τους πιστούς να μορφώνονται κατά Θεόν για να κατανοούν την Ιερά Ιστορία και τις βασικές διδασκαλίες της Πίστης.
Προσέξτε γιατί δεν δικαιώνει η απλοϊκότητα και η αμορφωσιά τον Χριστιανό . Όπως βέβαια δεν τον αγιάζει και η μόρφωση.
Πολλοί έχουν κάνει σημαία και την άγνοια και την κατάρτιση τους.
Η ταπείνωση και η φιλομάθεια και η δεκτικότητα και η δίψα για γνώση αληθινή , τα οποία γεννάνε την διάκριση και την σοφία μας σώζουν. Αντίθετα η υπερηφάνια και η ξερολίαση τον μεν αγράμματο ατιμάζει σαν γραφικό και γελοίο, τον δε μορφωμένο τον γεμίζει με οίηση και τον κατακρημνίζει στα βάραθρα της απιστίας και της αλαζονείας. Η μόρφωση είναι χρυσάφι, μόνο όταν την διαχειρίζεσαι ορθά αλλά η ταπείνωση είναι διαμάντι , χωρις προϋποθέσεις. Είναι το πιο ωραίο κόσμημα και στέμμα. Η αμορφωσιά δεν είναι ατιμία αλλά η υπερηφάνεια είναι και παραείναι το χειρότερο ψεγάδι στον άνθρωπο! Και η καταστροφή του.
Να παραμένουμε ταπεινοί , συνετοί και δεκτικοί . Διδακτοί. Με ζήλο αλλά και διάκριση.

π. Παντ. Κρούσκος