Ψυχοφελή μηνύματα...

[toula]

Στην ανθρώπινη γλώσσα δεν υπάρχουν κατάλληλες λέξεις, για να σου περιγράψω τι γίνεται εκεί…

Διήγηση του ιερομονάχου π. Βαρνάβα, της σκήτης της Όπτινας στην Ρωσία, για τον τούρκο αξιωματικό που έγινε χριστιανός και αργότερα μοναχός στη σκήτη με το όνομα π. Νικόλαος (1820-1983) στον συγγραφέα Σέργιο Νείλο.

Μία απ’ αυτές τις νύχτες ήλθε στο κελί μου ένας μοναχός μας, ο μακαρίτης Νικόλαος, που τον φωνάζαμε Τούρκο. Ήταν ασυνήθιστος άνθρωπος. Πάντα ντροπαλός, σιωπηλός, ασθενικός. Προσπαθούσε να είναι μακριά από τους ανθρώπους, παρόλο που εμείς τον αγαπούσαμε πολύ.

Δεν επισκεπτόταν κανενός το κελί ούτε την ημέρα, ούτε πολύ περισσότερο τη νύχτα. Γι’ αυτό, όταν ήλθε να με βρει μες στη νύχτα, παραξενεύτηκα. Με είχε προειδοποιήσει ο π. Ανατόλιος γι’ αυτόν και μου είχε πει ότι θα έλθει να με βρει.

Μάλιστα, με κατατόπισε χαρακτηριστικά ως εξής:

– Ξέρεις, εδώ στη σκήτη ο Θεός μάς έδωσε μια μεγάλη ευλογία, να έχουμε ανάμεσά μας το δικό μας άγιο Ανδρέα, τον διά Χριστόν σαλό.

– Ποιον, άγιε πατέρα; ρώτησα:

– Ναι, έχουμε έναν τέτοιο άνθρωπο ο οποίος “είτε εν σώματι… είτε εκτός του σώματος… ο Θεός οίδεν», ταξίδεψε στις ουράνιες μονές, στον Παράδεισο.

Είναι ο Τούρκος μας. Κι εγώ θα σου δώσω την ευλογία να έλθει στο κελί σου. Θα τον ρωτήσεις, θα τον ακούσεις με προσοχή και θα γράψεις ό,τι σου πει. Μόνο, ό,τι μάθεις απ’ αυτόν να μην το πεις σε κανέναν, πριν ο άνθρωπος αυτός αναχωρήσει για τον ουρανό.

Αυτά μου είχε πει ο π. Ανατόλιος. Έτσι κι έγινε.

Μια νύχτα με φεγγάρι, ο δούλος του Θεού, υπακούοντας στην εντολή του πνευματικού του, ήλθε στο κελί μου και με σπαστά ρωσικά μου μίλησε για την εμπειρία του και μου περιέγραψε τις ουράνιες μονές, τις οποίες του έδειξε ο φύλακας άγγελος του. Τι όμορφη ήταν αυτή η περιγραφή του!

Η καρδιά μου σκιρτούσε πλημμυρισμένη από ανείπωτη χαρά κι ελπίδα. Τα λόγια του έβγαιναν σαν χείμαρρος από τα στόμα του. Το πρόσωπό του γινόταν όλο και πιο φωτεινό, μέχρι που έφτασε στο σημείο να λάμπει μ’ ένα ανεξήγητο εσωτερικό φως.

Τότε φοβήθηκα, αλλά κι ένιωσα μια ουράνια χαρά. Το τι μου διηγήθηκε, θα τα βρείτε στο βίο του αγίου Ανδρέα του διά Χριστόν σαλού.

Για μένα το πιο σημαντικό τότε ήταν ότι έβλεπα την αιώνια δόξα που αποτυπώθηκε στο λαμπερό πρόσωπο του αγίου του Θεού. Έτσι μπορούσε να μιλάει μόνον ο αληθινός πιστός, που βλέπει τα αόρατα, αυτά που δεν μπορούμε να δούμε εμείς.

Εγώ, το μόνο που έκανα ήταν να τον παρακαλώ, με μια φωνή που κοβόταν από συγκίνηση, να μη σταματάει αλλά να συνεχίζει να μιλάει.

Όταν πάντως τέλειωσε τη διήγησή του, μου είπε μ’ ένα τρυφερό και φωτεινό χαμόγελο:

– Λοιπόν, τι άλλο θέλεις να μάθεις; Τι άλλο θέλεις να σου πω; Θα ‘ρθει ν καιρός και όλ’ αυτά θα τα δεις και συ. Τι να σου πω και πώς να σου πω; Στην ανθρώπινη γλώσσα δεν υπάρχουν κατάλληλες λέξεις, για να σου περιγράψω τι γίνεται εκεί. Ούτε υπάρχουν στη γη τέτοια χρώματα σαν αυτά που είδα εκεί. Πώς να σου το περιγράψω;

Να, άκουσε τι θα σου πω. Ξέρεις τι σημαίνει καλή μουσική. Λοιπόν, εγώ άκουσα αυτή τη μουσική και την ακούω και τώρα· είναι στ’ αυτιά μου και την τραγουδάει η καρδιά μου. Τώρα που σου μιλάω συνεχίζω να την ακούω, ενώ εσύ δεν την ακούς. Πώς, με ποια λόγια θα μπορούσα να σου περιγράψω αυτή τη μουσική;

Να την καταλάβεις απ’ τα λόγια μου δεν μπορείς. Αφού δεν την ακούς μαζί μου, πώς μπορείς να χαίρεσαι μαζί μου αυτή τη μουσική; Κάτι τέτοιο είναι αδύνατο. Έτσι κι αυτά που είδα, είναι αδύνατο να τα περιγράψω σε άνθρωπο. Αρκούν για σένα αυτά που σου είπα. Έτσι είναι, όπως σου τα είπα.

Αυτά τα τελευταία λόγια τα τόνισε με τέτοια δύναμη, σαν να ήταν μια απειλή. Σε λίγες μέρες κοιμήθηκε ο Νικόλαός μας και μόνο μετά το θάνατό του ο π. Ανατόλιος μας είπε ότι ήταν άγιος άνθρωπος.

Μη νομίζετε ότι ήταν κοινός θνητός, γιατί σ’ έναν απλό, κοινό θνητό ο Θεός δεν δείχνει τέτοια χάρη και έλεος. Ο Νικόλαός μας ήταν μάρτυρας για τον Χριστό και για την ομολογία του αγίου ονόματος του Θεού.

Όταν μετά την κοίμησή του τον πλύναμε, είδαμε ότι όλο το σώμα τον ήταν γεμάτο φoβερές πληγές. Εκεί στην πατρίδα του, όπως καταλάβαμε, οι συμπατριώτες του έκοβαν από το δέρμα του ολόκληρα λουριά. Κι όλ’ αυτά γιατί πίστεψε και ακολούθησε τον Χριστό.

Τον πίεζαν και τον βασάνιζαν ν’ αρνηθεί τον Σωτήρα μας, αλλά αυτός δεν Τον αρνήθηκε. Αργότερα, με τη βοήθεια τον Θεού απέφυγε πολλά άλλα μαρτύρια και σώθηκε από τους βασανιστές του καταφεύγοντας στη Ρωσία.

Σε μας, στην Όπτινα, τον έστειλε ο π. Αμβρόσιος. Τον έφεραν άρρωστο κάποιοι καλοί άνθρωποι. Γνωρίζαμε γι’ αυτόν μόνον ο π. Αμβρόσιος κι εγώ, ο ανάξιος πνευματικός του…».

Από το βιβλίο του στάρετς Βαρσανουφίου, “Μοναχός Νικόλαος της Όπτινα, κατά κόσμον Γουσούφ Αμπντούλ Ογκλί”. Επιμέλεια έκδοσης Μητροπολίτη Αργολίδος κ. Νεκταρίου. Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Επιστροφή.

[toula]

Όταν ο Θεός σε ‘‘σπρώχνει’’ στην άκρη μιας δυσκολίας…

ΕΜΠΙΣΤΕΥΣΟΥ ΤΟΝ ΑΠΟΛΥΤΑ

Γιατί δύο πράγματα μπορούν να σου συμβούν: ή θα σε πιάσει, την ώρα που θα πέφτεις ή θα σε μάθει να πετάς!

Ιερέας Pavle Gumerov

[toula]

Να υπάρ­χει σε­βα­σμός της ελευ­θε­ρί­ας του άλ­λου.

Όπως ο Χρι­στός ”ί­στα­ται επί την θύ­ραν και κρού­ει”, χω­ρίς να την πα­ρα­βιά­ζει, αλλά πε­ρι­μέ­νει την ψυχή μόνη της ελεύ­θε­ρα να Τον δε­χθεί, έτσι και εμείς να στε­κό­μα­στε μπρο­στά στην κάθε ψυχή.

Στην ιε­ρα­πο­στο­λι­κή προ­σπά­θεια να υπάρ­χει λε­πτός τρό­πος, ώστε οι ψυ­χές να δέ­χον­ται ό,τι προ­σφέ­ρου­με, λό­για, βι­βλία, χω­ρίς να αν­τι­δρούν.

Και κάτι ακό­μη. Λίγα λό­για!

Τα λό­για ηχούν στ’ αυ­τιά και εκνευ­ρί­ζουν πολ­λές φο­ρές.

Η προ­σευ­χή και η ζωή έχουν απή­χη­ση.

Η ζωή συγ­κι­νεί, ανα­γεν­νά και αλ­λοιώ­νει, ενώ τα λό­για μέ­νουν άκαρ­πα.

Η κα­λύ­τε­ρη ιε­ρα­πο­στο­λή γί­νε­ται με το καλό μας πα­ρά­δειγ­μα, την αγά­πη μας, την πρα­ό­τη­τά μας.

Άγιος Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης

[toula]

Ἔχεις τήν ἀδιάλειπτη προσευχή; Τότε ἔχεις μία ἐγγύηση ἀπό τόν Θεό ὅτι θά νικήσεις τούς ἐχθρούς σου…

Ἄν ὁ Χριστιανός ἔχει στήν καρδιά του τήν ἀδιάλειπτη προσευχή, ποτέ στή μάχη μέ τίς ἁμαρτίες καί τούς πειρασμούς δέν θά παρεκκλίνει καί δέν θά ξεπέσει.

Γι’ αὐτό εἶναι ἀπαραίτητο νά γίνει ἀποφασιστικός καί πιεστικός στόν ἑαυτόν του γιά τήν ἀπόκτηση στήν ἐξάσκηση τῆς προσευχῆς, αὐτό πού λέει ὁ Κύριος: “ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν βιάζεται καί βιασταί ἁρπάζουσιν αὐτήν” (Ματθ. 11,12).

Θά πρέπει νά ἀσκήσουμε μιά ἅγια βία στόν νοῦ μας, στήν ψυχή μας, σ’ ὅλη μας τήν ὕπαρξη γιά νά προσευχόμαστε. Μιά ἅγια βία ν’ ἀναγκάσουμε τόν ἑαυτόν μας νά προσεύχεται, γιατί ὁ Θεός σ’ αὐτόν πού ἀναγκάζει τόν ἑαυτόν του στήν προσευχή, σ’ αὐτόν δίνει τό χάρισμα τῆς προσευχῆς.

Ἀκοῦμε γιά τούς ὡραίους καρπούς πού ἔχει ἡ ἀδιάλειπτη προσευχή, ἀλλά δέν τούς γευόμαστε, γιατί ὁ Θεός δέν μᾶς τό δίνει τό χάρισμα ἐπειδή βλέπει ὅτι ἐμεῖς δέν ἔχουμε διάθεση νά ἀγωνιστοῦμε. Δέν ἀναγκάζουμε τόν ἑαυτόν μας, δέν τόν πιέζουμε στήν προσευχή.

Ἡ ἀδιάλειπτη προσευχή εἶναι ἡ μοναδική ἔνθεη εὐαγγελική ἐγγύηση ὅτι θά νικᾶμε ἀδιάκοπα στόν πόλεμό μας μέ τά πνεύματα τοῦ κακοῦ καί τῆς ἁμαρτίας.

Ἔχεις αὐτή τήν ἀδιάλειπτη προσευχή; Τότε ἔχεις μία ἐγγύηση ἀπό τόν Θεό ὅτι θά νικήσεις τούς ἐχθρούς σου.

Μή φοβᾶσαι.

Γιατί ἐκεῖνο πού μαστιγώνει τούς ἐχθρούς, τούς δαίμονες, εἶναι ἡ ἀδιάλειπτη προσευχή, τό ὄνομα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ. “Ἰησοῦ ὀνόματι μάστιζε πολεμίους”, ὅπως λέει καί ὁ Ἅγιος Ἰωάννης τῆς Κλίμακος.

Ἱερομ. Σάββα Ἁγιορείτου (Ὁμιλία 15 – 7 – 2018)

[toula]

Μη φοβάσαι και μην ανησυχής, εάν βλέπης ότι σήμερα είσαι αμαρτωλός

Βλέποντας τους πειρασμούς, μας πιάνει μία τραγική δειλία.

Όμως όχι!
Χίλια χρόνια να παιδεύεσαι μέσα στην αμαρτία να την νικήσης, θα πας στον παράδεισο, επειδή ο αγώνας σου δείχνει ότι θέλεις τον παράδεισο, και ο Θεός μας δίνει αυτό που θέλομε.
Άρα, το πρόβλημα είναι όχι τι κάνω, αλλά τι θέλω ή τι αγωνίζομαι να επιτύχω.

Μη φοβάσαι λοιπόν και μην ανησυχής, εάν βλέπης ότι σήμερα είσαι αμαρτωλός.

Σήμερα ναι, είμαι αμαρτωλός, όμως δεν εγκαταλείπω τον Θεόν μου και αυτόν παρακαλώ να με βοηθήση.
Όσο και να θέλωμε, μέσα στην εκκλησία μας θα ζούμε πλάι πλάι δίκαιοι και αμαρτωλοί. Θα συζούμε άγιοι και εμπαθείς.
Αλλά οι άγιοι μπορεί να πέσουν αύριο, ενώ ο εμπαθής προσελκύει την προσοχή του Θεού και αύριο πιθανόν να γίνη άγιος.

Θυμάστε τι ωραία που λέγει ο προφήτης Ησαΐας: «Συμβοσκηθήσετε λύκος μετά αρνός και πάρδαλις συναναπαύσεται ερίφω».

Και επί τέλους, ας μην ξεχνάμε ότι το πάθος δεν θα το νικήσωμε εμείς.

Μπορείς εσύ να βάλεις το χέρι σου μέσα στην καρδιά σου;
Δεν μπορείς.

Μόνον ο Θεός μπορεί.

Μπορείς να βάλεις το χέρι σου στην ψυχή σου και να την κάνεις διαφορετική;
Δεν μπορείς.

Τα πάθη διώχνονται από τον Θεόν.

Καμιά φορά λέμε: Ωχ, Θεέ μου, πώς θα μπορέσω να κόψω αυτό το πάθος;
Μα, δεν έχεις να κόψεις τίποτε εσύ, θα σου το κόψη ο Θεός.
Όσο και αν θέλης και αν τρέχης, δεν θα κάνης εσύ τίποτε.

«Το εκριζώσαι την αμαρτίαν και το συνόν κακόν, λέγει ένας άγιος, τούτο τη θεία δυνάμει μόνο δυνατόν εστι κατορθώσαι».

Λοιπόν, ειρήνευε, έχε θάρρος εσύ!
Μα, δεν μπορεί ο Θεός να σου κόψη το πάθος;
Βεβαίως μπορεί.
Και αφού σε κάλεσε για την αρετή, θα το κάνη ο Θεός.
Εσύ πάλεψε όσο θέλεις, αγωνίζου μέσα στην ζωή, όχι για να κόψης το πάθος σου, αλλά για να δείξης την αγάπη σου στον Θεόν.

+ Γέρων Αιμιλιανος Σιμωνοπετρίτης

[toula]

Δούλος και Αφέντης (π. Δημητρίου Μπόκου)

Ο δούλος ενός Ρωμαίου εκατοντάρχου ασθένησε βαριά. Ο εκατόνταρχος, αν και ειδωλολάτρης, προσέφυγε στον Χριστό. Προσέκειτο ευνοϊκά προς τη θρησκεία των Ιουδαίων, ήταν μάλλον προσανατολισμένος προς την αναζήτηση του ενός αληθινού Θεού. Φαίνεται πως λόγω της κλίσης του αυτής παρακολουθούσε και γνώριζε τα σχετικά με τον Χριστό, πράγμα που δημιούργησε μέσα του τις προϋποθέσεις για μια αληθινή σχέση μαζί του. Και ο Χριστός ομολόγησε γι’ αυτόν εμμέσως ότι είναι μέτοχος και τέκνο της Βασιλείας του Θεού (Κυριακή Δ΄ Ματθαίου).

Η αληθινή σχέση με τον Θεό περνάει πάντα μέσα από τη σχέση προς τον συνάνθρωπο. Και ο εκατόνταρχος έδειξε ότι είχε φτάσει στη σωστή σχέση με τον συνάνθρωπο. Αγαπούσε τον δούλο του. Σε μια εποχή που οι δούλοι νομικά δεν είχαν ανθρώπινη υπόσταση, που συγκαταλέγονταν στα πράγματα, στα υπάρχοντα των αφεντικών τους, ο εκατόνταρχος έδωσε αξία στον δούλο του. Δεν τον θεωρούσε πράγμα, που μπορεί να το κάνει ό,τι θέλει χωρίς να οφείλει λογαριασμό σε κανένα. Τον θεώρησε όμοιό του. Ήταν γι’ αυτόν αγαπητός, πολύτιμος άνθρωπος.

Ο εκατόνταρχος έφτασε σε σχέση αγάπης με τον δούλο του, που είναι το ύψιστο ζητούμενο μεταξύ ανθρώπων. Ο δούλος ήταν υπάκουος στο αφεντικό του. «Λέγω στον δούλο μου, κάνε αυτό και το κάνει», ομολογεί ο εκατόνταρχος. Ο δούλος εκτελούσε πιστά τις εντολές του κυρίου του. Όχι όμως από φόβο. Όχι ωφελιμιστικά, για να επιτύχει ανταμοιβή. Όχι κινούμενος από κάποια ανάγκη. Όχι ενεργώντας παρά τη θέλησή του. Όχι θεωρώντας αγγαρεία την εκτέλεσή τους. Όχι εκτελώντας τες με απέχθεια, με αποστροφή, μισώντας αυτό που κάνει. Όχι για να εξαγοράσει την εύνοια του κυρίου του. Τίποτε από όλα αυτά.

Ο δούλος υπάκουε, τηρούσε, εκτελούσε τις εντολές από ευχαρίστηση, από καθαρή αγάπη για τον κύριό του. Για να είναι πάντα ενωμένος σε μια σχέση αγάπης μαζί του. Δεν ήταν εργάτης του φόβου ή του μισθού, αλλά της αγάπης.

Σχέση αγάπης μάς ζητάει και ο Θεός. Εκείνος μας αγαπάει και έδειξε εμπράκτως ότι δεν θέλει να μας αγαπάει κρυφά. Και έγινε άνθρωπος για να μας δώσει «της μεγίστης αγάπης πείραν», να φανεί «τον έσχατον ερών έρωτα», ότι τον διακατέχει ο σφοδρότερος έρωτας για μας (αγ. Νικόλαος Καβάσιλας, Περί της εν Χριστώ ζωής, Λόγος 6, PG 150, 645Β).

Αντίστοιχη αγάπη περιμένει και από μας, μέσω πιστής τήρησης των εντολών του. Όχι για ωφελιμιστική συναλλαγή μαζί του, όχι για να ξεπληρώσουμε κάποιο χρέος απέναντί του, ή να τον εξευμενίσουμε. Αλλά για να αναπλασθεί η φύση μας, να θεραπευθεί από την αμαρτία, να μπορέσει να ενωθεί μαζί του σε ένωση απόλυτης αγάπης. Οι εντολές του είναι σωστικά μας φάρμακα, τρόπος εξυγίανσης, ύψιστο τεκμήριο αγάπης μας προς αυτόν, ασφαλής οδηγός θέωσης.

Εθισμένοι στον δυτικό νομικό τρόπο σκέψης, σκεφτόμαστε τη σχέση μας με τον Θεό συνήθως πάνω στο δίπολο αφέντη-δούλου.

Όμως αυτό επέχει θέση πολύ μακράν της αληθείας.

Ο Θεός επιθυμεί μαζί μας σχέση πατέρα προς τέκνα, σχέση βαθειάς αγαπητικής ένωσης, μέσα σε πνεύμα υπέρτατης ερωτικής παραφοράς.

[toula]

Και που είναι η Εκκλησία;

Αν δεν πιστεύεις στα λόγια, πίστευε στα πράγματα. Πόσοι τύραννοι θέλησαν να νικήσουν την Εκκλησία;

Πόσα τηγάνια; πόσα καμίνια, δόντια θηρίων, ξίφη ακονισμένα;

Όμως δεν την νίκησαν.

Που είναι εκείνοι, που την πολέμησαν;

Έχουν σιγήσει και παραδόθηκαν στην λήθη.

Και που είναι η Εκκλησία;

Λάμπει περισσότερο από τον ήλιο. Τα δικά τους σβήστηκαν, τα δικά της είναι αθάνατα.

Αν όταν ήταν λίγοι δεν νικήθηκαν, τώρα που η οικουμένη γέμισε ευσέβεια, πως μπορείς να την νικήσεις;

«ὁ οὐρανός καί ἡ γῆ παρελεύσονται, οἱ δέ λόγοι μου οὐ μή παρέλθωσι» (Ματθ. 24.35).

Και πολύ εύλογα, διότι η Εκκλησία είναι πιο ποθητή στο Θεό από τον ουρανό. Δεν ανέλαβε σώμα ουρανού, αλλά ανέλαβε σάρκα Εκκλησίας˙ για την Εκκλησία υπάρχει ο ουρανός, όχι για τον ουρανό η Εκκλησία.

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος

[toula]

Ἕνας ἀληθινὸς φίλος προσεύχεται στὸν Θεὸ γιὰ τον φίλο του.

Ἕνας ἀληθινὸς φίλος νοιάζεται γιὰ τὴ σωτηρία τῆς ψυχῆς τοῦ φίλου του.

Τὸ νὰ ἀποστρέψεις ἕναν φίλο σου ἀπὸ λάθος δρόμους καὶ νὰ τὸν ιθύνεις στὸν δρόμο τῆς ἀλήθειας – αὐτὸ εἶναι ἀληθινή, ἀκριβὴ φιλία.

Οἱ ἅγιοι τοῦ Θεοῦ εἶναι οἱ πιὸ πολύτιμοι φίλοι τῶν ἀνθρώπων.

Ἁγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς

[toula]

Ας είμαστε προσεκτικοί σ’ αυτά που γίνονται στη ζωή μας, και το πιο πολύ απ’ όλα να φυλαγόμαστε να μη γογγύζουμε κατά του Θεού.

Αγόγγυστα να υπομένουμε τις θλίψεις και τα παθήματα, διότι μ’ αυτά κτίζεται μέσα στην καρδιά μας η Βασιλεία του Θεού.

Πάντα να ευχαριστούμε τον Θεό για όλα, και τα ευχάριστα και τα δυσάρεστα γεγονότα της ζωής μας!

Αμήν.

Άγιος Λουκάς Κριμαίας (✞ 11 Ιουνίου 1961)

[toula]

Από το Γεροντικό

Ένας αδελφός επεσκέφθη τον Αββάν Μακάριον τον Αιγύπτιον και του λέγει: Αββά, ειπέ μου λόγον πώς να σωθώ.

Και λέγει ο Γέρων: Πήγαινε εις το νεκροταφείον και ύβρισε τους νεκρούς.

Πηγαίνων λοιπόν ο αδελφός, τους ύβρισε και τους επετροβόλησε και ελθών το είπε εις τον γέροντα και του λέγει:

Δεν σου ωμίλησαν τίποτε;

Ο δε είπεν: Όχι.

Του λέγει ο Γέρων: Πήγαινε πάλιν αύριον και δόξασε τους.

Πηγαίνων λοιπόν ο αδελφός του εδόξασε λέγων: Απόστολοι, άγιοι και δίκαιοι και ήλθεν εις τον γέροντα και του είπε:

Τους εδόξασα.

Και του λέγει: Δεν σου απάντησαν τίποτε;

Όχι είπεν ο αδελφός.

Του λέγει ο Γέρων: Είδες πόσα τους ύβρισες και δεν σου απήντησαν τίποτε και πόσα τους εδόξασες και δεν σου ωμίλησαν τίποτε. Έτσι και συ εάν θέλης να σωθής, γίνε νεκρός. Μήτε την κακίαν των ανθρώπων, μήτε την δόξαν αυτών θα λογαριάσης όπως οι νεκροί και ημπορείς να σωθής.