Ψυχοφελή μηνύματα...

[toula]

Σχεδόν κάθε μέρα λαμβάνω μηνύματα.
«Πάτερ προσευχηθείτε. Έχω καρκίνο.»
Πολλές φορές μένω σιωπηλός.
Γιατί τι μπορεί να πει κανείς σε έναν άνθρωπο
που περνάει αυτή την μεγάλη δοκιμασία;
Όποιος δεν έχει περάσει αυτόν τον δρόμο
δεν μπορεί να μιλά εύκολα.
Δεν υπάρχουν εύκολες κουβέντες.
Ο καρκίνος δεν είναι μια ιδέα.
Είναι φόβος.
Είναι εξετάσεις.
Είναι χημειοθεραπείες.
Είναι νύχτες που δεν κοιμάσαι.
Είναι ραγισμένες προσευχές.
«Κύριε βοήθησε με, μην με αφήνεις.
Δεν έχω δυνάμεις, δεν έχω λόγια, είναι όλα σκοτεινά.
Κράτα με Παναγία μου.
Χριστέ μου, Χάρισε μου τη ζωή, είμαι νέος ακόμη.
Κύριε δώσε μου την ευκαιρία να δω τα παιδιά μου να μεγαλώνουν…»
Ο ρόλος του ποιμένα δεν είναι να εξηγήσει τον πόνο.
Ούτε να δώσει απαντήσεις.
Είναι να σταθεί δίπλα στον άνθρωπο.
Να προσευχηθεί.
Να κρατήσει το χέρι.
Η πίστη δεν είναι μια θεωρία για τον πόνο.
Είναι η παρουσία του Θεού μέσα στον πόνο.
Ο Χριστός δεν εξήγησε τον Σταυρό.
Τον ανέβηκε.
Και από τότε ξέρουμε κάτι βαθύ.
Ότι μέσα στα πιο σκοτεινά δωμάτια της ζωής
ο άνθρωπος δεν είναι μόνος.
Ο Θεός είναι μέσα στην κραυγή σου.
Μέσα στο «γιατί» σου.
Μέσα στο δάκρυ σου και στον βουβό πόνο σου.
Είναι στην μεγάλη σου υπομονή
και στην μικρή σου ελπίδα.
Εκεί που φοβάσαι και ελπίζεις μαζί.
Εκεί που πιστεύεις και χάνεσαι.
Εκεί που δεν παραδίνεσαι και συνεχίζεις να παλεύεις.
Ο Θεός είναι εκεί.
Μέσα στην πιο μικρή σπίθα θάρρους.
Μέσα στην πιο αδύναμη προσευχή.
Μέσα στην ελάχιστη ελπίδα που κρατά ακόμη η καρδιά σου.
Και εκεί, μέσα στο σκοτάδι,
η παρουσία Του γίνεται αγκαλιά.
Γιατί ακόμη κι όταν όλα μοιάζουν να σβήνουν,
ο Θεός στέκεται δίπλα στον άνθρωπο
και κρατά τη ζωή του μέσα στα χέρια Του.
-π. Λίβυος-

[toula]

ΚΥΡΙΑΚΗ Δ ' ΝΗΣΤΕΙΩΝ
Σήμερα είναι η τέταρτη Κυριακή των Νηστειών. Ο ευαγγελιστής Μάρκος παρουσιάζει ένα περιστατικό θεραπείας ενός νέου. Το γεγονός αυτό μας εισάγει στο κλίμα της νίκης του Χριστού απέναντι στον διάβολο. Αποτελεί μια πρώτη προαναγγελία του Σταυρού και της Ανάστασης.
Καθώς προχωρά η Μεγάλη Τεσσαρακοστή, η Εκκλησία μας οδηγεί στη μεγάλη αλήθεια ότι ο θάνατος θα καταλυθεί. Όλη αυτή η περίοδος, μέσα από τα ευαγγελικά αναγνώσματα του κατά Μάρκον Ευαγγελίου, μας προετοιμάζει να κατανοήσουμε το μυστήριο της δύναμης του Σταυρού και της Ανάστασης. Στο περιστατικό αυτό βλέπουμε μια πρώτη σύγκρουση. Ο Χριστός στέκεται μπροστά στον δαιμονισμένο νέο και αντιμετωπίζει τον σατανά. Δεν πρόκειται για σύγκρουση ίσων, αλλά για την αντιπαράθεση του παντοδύναμου Θεού με ένα ακάθαρτο και υποταγμένο πνεύμα που, όπως λέει η Γραφή, πιστεύει και τρέμει.
Η εικόνα που παρουσιάζεται είναι πολύ δυνατή. Ο άνθρωπος, όταν απομακρύνεται από τον Θεό και γίνεται πνευματικά αδύναμος, μπορεί να υποταχθεί στην εξουσία του σατανά. Το παιδί της ευαγγελικής διήγησης εικονίζει ολόκληρη την ανθρωπότητα πριν και μετά την πτώση της. Είναι η ανθρωπότητα που απομακρύνθηκε από τον Θεό και υποδουλώθηκε στη δύναμη του κακού. Με την παρουσία Του όμως ο Χριστός έρχεται να ελευθερώσει την ανθρώπινη φύση. Την σηκώνει από την πτώση, τον δαιμονισμό, τον θάνατο και το σκοτάδι της άγνοιας του Θεού και την οδηγεί ξανά προς τον παράδεισο.
Στο περιστατικό αυτό φανερώνεται η εξουσία του κακού πάνω στον πεσμένο άνθρωπο, αλλά και η τελική νίκη του Χριστού που προμηνύει τα τρόπαια του Σταυρού. Η εικόνα αυτή έχει πνευματικό και κατηχητικό χαρακτήρα και σχετίζεται με το μυστήριο της σωτηρίας μας.
Ο βασανισμένος άνθρωπος κάθε εποχής μπορεί εύκολα να ταυτιστεί με τον νέο της ευαγγελικής ιστορίας. Ο άνθρωπος που παλεύει με τα πάθη, την απόγνωση και την απελπισία βλέπει στον νέο αυτόν τον εαυτό του. Στους σπασμούς και στους αφρούς του νέου αναγνωρίζει τη δική του εσωτερική κόλαση και την αγωνία του να βρει την αλήθεια και τον Θεό. Την ίδια στιγμή όμως βασανίζεται κάτω από την εξουσία του κακού, στο οποίο συχνά ο ίδιος παραδίδεται. Μέσα σε αυτήν την τραγική κατάσταση έρχεται ο Χριστός, ο παλαιός Πλάστης και νέος Ελευθερωτής, για να λυτρώσει τον άνθρωπο και να φανερώσει τη δύναμη και την τελική Του νίκη απέναντι σε κάθε σκοτεινή και θανατηφόρα δύναμη που καταπιέζει την ανθρωπότητα.
Εδώ όμως προηγείται μια θλιβερή πραγματικότητα. Οι μαθητές του Χριστού αδυνατούν να διώξουν το δαιμόνιο, ένεκα της απιστίας τους. Δέχονται την μομφή του Χριστού αλλά δια της δικής τους απιστίας και αδυναμίας φανερώνεται ο λόγος Του. Αυτό το γένος το δαιμονικό δεν εκβάλλεται παρά μόνο με προσευχή και νηστεία. Και πάλι η νουθεσία προς τον δυστυχισμένο πατέρα αντηχεί και στα δικά μας αυτιά. «Αν πιστέψεις, όλα είναι δυνατά για αυτόν που πιστεύει! ».
Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή πλησιάζει προς το τέλος της. Μετά το θαύμα της απελευθέρωσης του δαιμονισμένου νέου, ο Χριστός θα μιλήσει στους μαθητές Του για το επερχόμενο Πάθος και την Ανάστασή Του. Θα τους καλέσει να Τον ακολουθήσουν στον δρόμο της θυσίας, να συσταυρωθούν και να συναναστηθούν μαζί Του. Θα τους μιλήσει για το ποτήριο του μαρτυρίου και για το βάπτισμα του θανάτου. Θα παρουσιάσει ξεκάθαρα την πορεία που καλείται να ακολουθήσει ο αληθινός μαθητής Του, χωρίς ωραιοποιήσεις.
Ο κόσμος θα απορρίψει τον Χριστό. Θα προσπαθήσει να καταστρέψει την Εκκλησία και να σιγήσει το μήνυμα και το έργο της. Παρ’ όλα αυτά, πίσω από το ποτήριο του πόνου, τους διωγμούς και την απόρριψη, θα φανερωθεί η Ανάσταση και η δόξα. Η νίκη του Χριστού έχει ήδη προαναγγελθεί. Θα φανεί ξεκάθαρα όταν αναστήσει τον Λάζαρο, προαναγγέλλοντας την τελική Του δόξα.
Έτσι ο θάνατος δεν κυριαρχεί πλέον. Η Εκκλησία, ακόμη κι όταν περνά μέσα από δοκιμασίες και μαρτύρια, πορεύεται μαζί με τον Χριστό. Και γι’ αυτό, ήδη από τώρα, συμμετέχει στη νίκη, στη δόξα και στην αιώνια χαρά.
Λοιπόν, αυτά όλα είναι ενα στερνό προσκλητήριο για αγώνα όλων μας τις λοιπές ημέρες της Τεσσαρακοστής. Προσευχή, νηστεία, πίστη όσο δυνατόν, σταθερή ελπίδα ότι θα υπερβούμε τις δοκιμασίες και τις θλίψεις και με τα βάϊα στα χέρια θα φανούμε αληθινοί πανηγυριστές και για την δική μας νίκη μαζί με τον Χριστό.
Φτάνει να μην ολιγωρήσουμε και να ραθυμήσουμε τώρα στο τέλος, αλλά σταθερά και αποφασιστικά να διαπλεύσουμε τα τελευταία αυτά στάδια της πορείας μας , στην Νηστεία.
Αμην.
π. Παντελεήμων Κρούσκος

[toula]

Χάριν δοῦναι θελήσας, ὀφλημάτων ἀρχαίων, ὁ πάντων χρεωλύτης ἀνθρώπων, ἐπεδήμησε δι' ἑαυτοῦ, πρὸς τοὺς ἀποδήμους τῆς αὐτοῦ χάριτος, καὶ σχίσας τὸ χειρόγραφον, ἀκούει παρὰ πάντων οὕτως, Ἀλληλούϊα.
Ο άγιος Κύριλλος σημειώνει κάπου ότι ο τελευταίος ύπνος του Χριστού ήταν πάνω στον σταυρό. Ένας ολιγόλεπτος ύπνος πριν τον θάνατο , ο οποίος έμοιαζε με τον ύπνο της μητέρας η οποία κοπίασε όλη τη μέρα για τα παιδιά της και έγειρε για λίγο να ξαποστάσει ικανοποιημένη πριν ξαναδοθεί στον αγώνα της θυσίας για αυτά. Ο Χριστός τα πάντα πέτυχε και εξασφάλισε για εμάς. Γεφύρωσε χάσματα και μας έκανε και πάλι συγγενείς και φίλους του Πατέρα. Και δεν μας άφησε να χύσουμε στάλα ιδρώτα και αίμα για αυτή την αποκατάσταση, αλλά τα πήρε Εκείνος όλα πάνω Του. Φροντίδα.
Δ' Στάση των Χαιρετισμών , Φωτό Γιάννης Κότορος

[toula]

Nύμφη της Τριάδος είναι η αγία Θεοτόκος, η κόρη Μαρία, το ανεκτίμητο κειμήλιο του μυστηρίου της θείας οικονομίας.
Προς αυτήν ο Γαβριήλ ανήγγειλε: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος μαζί σου».
Ο Γαβριήλ έγινε αγγελιοφόρος, και ο Πατέρας έστειλε από τον ουρανό ως αρραβώνα το Άγιο Πνεύμα· και η Παρθένος κινήθηκε προς τον Μονογενή Υιό, την ουράνια Νύμφη, την οποία αγάπησε ο Πατέρας, στην οποία κατοίκησε ο Υιός, και την οποία επεθύμησε το Άγιο Πνεύμα.
Αυτή είναι η Νύμφη και η Παστάδα· και από αυτήν εξέρχεται ο Νυμφίος Χριστός, το παρθενικό ένδυμα, κατά τη μελωδία του Δαβίδ:
«Στον ήλιο έστησε τη σκηνή Του, κι Αυτός ως νυμφίος εξέρχεται από τον νυμφικό θάλαμό Του».
Ω, του Νυμφίου ο πόθος για αγνότητα! Τη δική Του δούλη προσκαλεί ως Νύμφη και Μητέρα. Ο Γαβριήλ γίνεται μεσίτης της Παρθένου, ενώνοντας τον ουρανό με τη γη σαν θυμίαμα· εκείνην που οι προφήτες φανέρωσαν καθαρά, προαναγγέλλοντας την τάξη του μυστηρίου: πώς η Παρθένος βρίσκεται νύμφη ουράνια και μαζί μητέρα· εκείνη που έλαβε τα προγαμιαία δώρα, το Άγιο Πνεύμα, και προίκα της έγινε ο ουρανός και ο παράδεισος.
Κι η Παρθένος ποθούσε να δει Εκείνον που αγαπούσε και έλεγε:
«Πού είναι ο Νυμφίος, του οποίου το κάλλος λαχταρώ; Πού είναι η ομορφιά, λαμπρότερη του ήλιου; Πού είναι η ανείπωτη δόξα της τελειότητας; Πού είναι το άσβεστο φως, που με λαχτάρα αναζητώ; Πού είναι ο Ήλιος, που οι ακτίνες Του δεν δύουν; Πού είναι η κιθάρα των Χερουβείμ; Πού είναι το άγρυπνο βλέμμα των Σεραφείμ, ο Χριστός; Πού είναι η προσκύνηση των αγγέλων, την οποία ανήγγειλε ο Γαβριήλ; Πού είναι ο Μονογενής Υιός του Πατρός, τον οποίο η Παρθένος, ποθώντας και αγαπώντας, με ζήλο αναζητεί και αγκαλιάζει;»
Και πάλι ο Γαβριήλ απήγγειλε:
«Χαίρε, κεχαριτωμένη, εσύ που η άπειρη χάρη σε σκεπάζει, αγία Παρθένε. Χαίρε, κεχαριτωμένη, εσύ που είσαι στολισμένη με πλήθος αρετών· φέρεις ως λαμπαδηφόρος το άσβεστο φως, λαμπρότερο από τον ήλιο».
Τι να πω και τι να μιλήσω;
Πώς να μακαρίσω τη δόξα που είναι ριζωμένη ακέραια;
Γιατί, εκτός από τον ίδιο τον Θεό, βρίσκεται πάνω απ’ όλα. Είναι ανώτερη από τα Χερουβείμ και τα Σεραφείμ, και από κάθε τάγμα αγγέλων.
Μπροστά της ούτε η γλώσσα του ουρανού ούτε της γης επαρκεί – ίσως ούτε και των αγγέλων. Γιατί κι αυτοί ύμνους, δοξολογίες, τιμή και δόξα της πρόσφεραν· όμως ούτε έτσι δεν μπόρεσαν να μιλήσουν αντάξιά της. Χαίρονταν οι άγγελοι, γιατί μόνο τον Θεό είχαν· κι όμως η Παναγία Παρθένος βρέθηκε ανώτερη κι από αυτούς, αφού κυοφόρησε στη γη τον Θεό που είναι στον ουρανό, ώστε έτσι να κατεβάσει τις στρατιές των αγγέλων στη γη μαζί με τους ανθρώπους.
Γιατί αυτή έγινε μεσίτρια ουρανού και γης, φέρνοντας την ενότητά τους.
(Αγίου Επιφανίου Σαλαμίνος Κύπρου , εγκώμιον εις την Θεοτόκον )
Απόψε οι Δ' Χαιρετισμοί

[toula]

Δεν φυλά πια την πύλη της Εδέμ
η πύρινη ρομφαία·
γιατί πάνω της έπεσε
ένα παράδοξο σβήσιμο:
το ξύλο του Σταυρού.
Του θανάτου το κεντρί συντρίφτηκε,
η νίκη του Άδη γκρεμίστηκε.
Και στάθηκες, Σωτήρα μου,
φωνάζοντας σε όσους βρίσκονται στον Άδη:
«Μπείτε ξανά στον Παράδεισο».
*
Στον Γολγοθά
τρεις σταυρούς έστησε ο Πιλάτος:
δύο για τους ληστές
και έναν για τον Ζωοδότη.
Όταν τον είδε ο Άδης,
φώναξε στους υπηρέτες και στις δυνάμεις του:
«Ω λειτουργοί και δυνάμεις μου,
ποιος είναι που κάρφωσε
καρφί στην καρδιά μου;
Με τρύπησε ξαφνικά
ξύλινη λόγχη,
και σχίζομαι.
Πονάνε τα σωθικά μου,
η κοιλιά μου σπαράζει,
τα αισθητήριά μου ταράζονται,
το πνεύμα μου σείεται·
και αναγκάζομαι να ξεράσω
τον Αδάμ
και όλους τους απογόνους του.
Γιατί σε ξύλο παραδόθηκαν σε μένα —
μα το Ξύλο πάλι
τους οδηγεί στον Παράδεισο.»
*
Με τη δύναμή του Σταυρού ,
Χριστέ ο Θεός,
φύλαξέ μας από τις παγίδες του πονηρού
και αξίωσέ μας να προσκυνήσουμε
τα θεία σου Πάθη
και τη ζωηφόρο Ανάσταση,
αφού διατρέξουμε με ευκολία
τον δρόμο των σαράντα ημερών.
Ελέησέ μας,
εσύ που μόνος είσαι αγαθός
και φιλάνθρωπος.
Αποδίδεται η Σταυρoπροσκύνηση.

[toula]

Δεν μπορώ να σας πώ να μην θλίβεστε για την μη μετάδοση του Αγίου Φωτός φέτος. Όλους μας αυτή η εμπειρία μας γεμίζει πίστη, ελπίδα και χαρά. Αλλά θα σας ζητήσω να μην καταθλίβεστε! Η Ανάσταση, η συμμετοχή στον Σταυρό και την Ανάσταση του Κυρίου μέσω του Αγίου Ποτηρίου μετά την τεσσαρακονθήμερη προετοιμασία, αυτή είναι η Χαρά. Κέντρο είναι το Πάσχα της Εκκλησίας. Μην χάνουμε τον στόχο, το νόημα και την πορεία μας, σας παρακαλώ. Γιατί γράφονται υπερβολές και δεν μπορώ να τα διαβάζω όλα αυτά.Μεταθέτουμε το κέντρο της εορτής από την Αναστασιμη Λειτουργία στην αφή του αγιου Φωτός, αν είναι δυνατόν . Εγώ θυμαμαι παιδάκι Αγιο Φως δεν ερχότανε καταδώ. Μεγάλος το έμαθα. Ειχαμε ομως πάντα πασχαλινή χαρά ετσι κι αλλιώς. Επίσης μια χρονιά ημουν στο νοσοκομείο, Εκκλησία δεν πήγα και μου φέρανε το Άγιο Φως από το αεροδρόμιο πριν πάει στις εκκλησίες. Αυτά δεν γίνονται. Ειναι χάρη, είναι εκπληξεις έξω από τα προβλεπόμενα και αναμενόμενα. Μην εγκλωβίζεστε στην μαυρίλα. Τώρα για όποιον ενδιαφερεται, ενημερωτικά , οι τελετές και η λατρεία δεν έχουν σταματήσει στον άγιο Τάφο. Έχουν μόνο απαγορευτεί οι αθρόες συναθροίσεις. Και μέχρι το Πάσχα δεν ξερει κανείς τι γίνεται. Το είχα εικάσει αλλά τελικά μου το επιβεβαιωσαν.

π. Παντ. Κρούσκος

[toula]

Δύο είναι τα φτερά που μπορούν να υψώσουν τον άνθρωπο πάνω από την γη,
η καθαρότης και η απλότης της καρδιάς. Πρέπει να είσαι απλός στις πράξεις σου και καθαρός στη σκέψη και τα συναισθήματά σου. Με την καθαρή καρδιά θα αναζητάς τον Θεό, με την απλότητα θα τον βρίσκεις και θα χαίρεσαι. Η καθαρή καρδιά, περνά εύκολα τις πύλες του ουρανού.
Όσιος Αμφιλόχιος ο εν Πάτμω

[toula]

Tο πέλαγος της Θείας αγάπης
Θαυμάζοντας, ο Άγιος Νήφων, το πέλαγος της Θείας αγάπης, διηγείτο στο πνευματικό του παιδί, τον Άγιο Επιφάνιο:
-Σκέψου, παιδί μου, ότι κάποτε στα χρόνια της αγνοίας μου, που έπεσα σε μεγάλη αμαρτία, παρουσιάστηκε μπροστά μου ο Ίδιος ο Κύριος και με προειδοποίησε ότι με αυτά που κάνω δεν θα σωθώ. Εγώ έπεσα αμέσως στα άχραντα πόδια Του και καταφιλώντας τα ψιθύρισα με πόνο ψυχής:
-Κύριε, ούτε στο άπειρο Σου έλεος θα βρω σωτηρία;Κι Εκείνος, νικημένος από την άμετρη φιλανθρωπία Του, με ανασήκωσε και μου είπε σπλαχνικά:
-Ναι! Θα βρεις σωτηρία στο έλεος μου. Μόνο όσες φορές πέφτεις, γύριζε σε μένα με ταπείνωση, λέγοντας «ήμαρτον, ελέησόν με!», κι εγώ θα σου θεραπεύω τα πάθη και θα σου παραστέκομαι βοηθός.
Έτσι μου είπε ο γλυκύς στο έλεος και άφατος στους οικτιρμούς Ιησούς και χάθηκε από τα μάτια μου.
Πέτρου Ιερομονάχου (Μαθητής Αγίου Νήφωνος), Ένας ασκητής επίσκοπος, Άγιος Νήφων ο Κωνσταντιανής, Εκδόσεις Αστήρ.

[toula]

«Ο Άγιος Χρυσόστομος επαινεί τον Ιώβ όχι στον πρότερο του βίο, που ήταν ελεήμων, οικτίρμων, που ήταν φιλόξενος, που ήταν της προσευχής άνθρωπος, όχι.

Την υπομονή που έκανε εις την μεγάλη δοκιμασία που του παρεχώρησε ο Θεός στον πειρασμό, στην ασθένεια του επαινεί.»

Όσιος Εφραίμ ο Κατουνακιώτης
(♰ 27- 02 -1998)

[toula]

Γυναίκες Φιλέλληνες: μεγάλη η βοήθειά των στον αγώνα της παλιγγενεσίας

Η μακροχρόνια σκλαβιά των Ελλήνων σε ένα βάρβαρο δυνάστη, απολίτιστο και αιμοχαρή συγκίνησαν την παγκόσμια κοινή γνώμη. Διαπίστωνε ο τότε κόσμος ότι οι Έλληνες ζούσαν υπόδουλοι και χωρίς στοιχειώδη ανθρώπινα δικαιώματα, αυτοί οι οποίοι τόσα πολλά υψηλά ιδεώδη και αξίες είχαν προσφέρει στο παγκόσμιο γίγνεσθαι. Έβλεπαν οι περιηγητές που επισκέπτονταν την υπόδουλη Ελλάδα να στενάζει κάτω από ένα απάνθρωπο δυνάστη. Να κρέμεται πάνω από το κεφάλι του κάθε Έλληνα η κοφτερή χατζάρα του Tούρκου. Εύλογο ήταν να δημιουργηθεί ένα κύμα συμπάθειας και αγάπης προς τον σκλαβωμένο ελληνισμό. Ένα αντίδωρο σεβασμού για την ανεκτίμητη προσφορά του ελληνικού γένους προς την ανθρωπότητα. Το κύμα αγάπης και θαυμασμού των ξένων προς το Ελληνικό πνεύμα μπορεί να γεννήθηκε τα μαύρα χρόνια της σκλαβιάς, αλλά υπάρχει ακόμη και σήμερα. Είναι χρήσιμο που υπάρχει, όμως πρέπει και εμείς πρώτοι να σεβαστούμε την πολύτιμη κληρονομιά. Το θέμα μας είναι βέβαια άλλο. Ο φιλελληνισμός και ειδικότερα στα χρόνια προετοιμασίας και στα χρόνια της παλιγγενεσίας.

Ο φιλελληνισμός ένωσε πολλούς ανθρώπους διαφορετικών εθνοτήτων, άνδρες και γυναίκες. Χαρακτηριστική περίπτωση ήταν αυτή με τους φιλέλληνες εθελοντές. Γάλλοι, Γερμανοί, Πολωνοί, Ιταλοί, Άγγλοι, Ελβετοί, κλπ. ήρθαν και πολέμησαν μαζί στην Ελλάδα, οι ίδιοι αυτοί άνθρωποι είχαν βρεθεί σε αντιμαχόμενες παρατάξεις στα πεδία μαχών της Ευρώπης.

Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στην κοινωνία την περίοδο αυτή είναι σαφώς περιορισμένη και ο φιλελληνισμός έδωσε την ευκαιρία η γυναίκα να διεκδικήσει τον ρόλο της. Στην Ευρώπη δεσπόζει η Ιερά Συμμαχία που αντιτίθεται σθεναρά σε κάθε απελευθερωτική προσπάθεια. Οι φιλέλληνες αψηφούν τους κινδύνους και αγωνίζονται για το ελληνικό γένος.

Θα εστιάσω την γραφή, στον γυναικείο φιλελληνισμό. Υπερεθνικός υπήρξε ο γυναικείος φιλελληνισμός όπως θα σκιαγραφήσουμε παρακάτω. Οι Ελληνίδες όταν μάθαιναν την ύπαρξη φιλελληνικής εστίας απευθύνονταν εκεί για να ζητήσουν βοήθεια, όπως έπραξαν 31 γυναίκες το 1825 με επικεφαλής την λαμπρή λόγια Ευανθία Καΐρη (1799–1866). Στην έκκληση αυτή προς τις «φίλες της Ελλάδος» στην Αμερική για να ευχαριστήσουν για την ύπαρξη γυναικών και ανδρών που κατανοούν τα δεινά τους και δεν κλείνουν τα μάτια τους όπως πολλοί ευρωπαίοι. Η γνωστή αγωνίστρια Μαντώ Μαυρογέννους στέλνει επιστολή στο Παρίσι και απευθυνόμενη σε φιλελληνίδες τις προτρέπει «να στραφούν προς τις βαθύτερες αλήθειες που διέπουν την ανθρωπότητα», και να επηρεάσουν τους άνδρες της Γαλλίας. Μέσω του Βρετανού αξιωματικού και Φιλέλληνα, Blaquiere, στέλνει επίσης επιστολή στις Αγγλίδες Φιλελληνίδες, και ζητά την παρέμβασή τους για την δημιουργία ασύλου για τις γυναίκες και τα ορφανά παιδιά στην Εύβοια.

Οι γυναίκες της δύσεως οι οποίες συγκινήθηκαν και βοήθησαν με κάθε τρόπο την ελληνική παλιγγενεσία είναι πάρα πολλές. Ο Ιστορικός δεν τις κατέγραψε όλες. Είναι φυσικό και λογικό, έτσι γίνεται. Περνούν στις σελίδες της Ιστορίας οι πιο σημαντικές. Θα αναφερθούμε σε όσες εντοπίσαμε στα σχετικά ιστορικά κείμενα. Πολλές γυναίκες φιλέλληνες βοήθησαν κατά την προεπαναστατική περίοδο και εξοικείωσαν τις κοινωνίες στις οποίες ζούσαν με την ιδέα της απελευθερώσεως του ελληνικού γένους από την μακρόχρονη βάναυση σκλαβιά. Μία κυρία της υψηλής γαλλικής κοινωνίας, πασίγνωστη για την δυναμική της προσωπικότητα και τις φιλελεύθερες ιδέες της, ήταν η Madame de Staël (1766-1817), Γαλλίδα λογοτέχνις και φιλελληνίδα, η οποία συνδέθηκε με τον Λόρδο Βύρωνα.

Δύο, άλλες, εμβληματικές φυσιογνωμίες είναι η ελληνοκύπρια Ελισάβετ Σάντη Λουμάκη – Chenier και η Ρωξάνδρα Στούρτζα. Η Λουμάκη κατοικούσε στο Παρίσι, ήταν λογοτέχνις και στο σπίτι της ιδρύθηκε η μυστική προεπαναστατική οργάνωση Ελληνόγλωσσο Ξενοδοχείο με στόχο την απελευθέρωση της Ελλάδος. Εκεί εκπαιδεύτηκε ο Αθανάσιος Τσακάλωφ, ένας από τους τρεις ιδρυτές της Φιλικής Εταιρείας. Στρατολογούσε ανθρώπους και έστελνε μυστικά όπλα στην Ελλάδα. Αντίστοιχο ρόλο με αυτόν της Λουμάκη έπαιξε 10 χρόνια αργότερα η Ελισάβετ Υψηλάντη, μητέρα των Αλέξανδρου και Δημητρίου Υψηλάντη. Η Ρωξάνδρα Στούρτζα (1786-1844). Ήταν κυρία επί των Τιμών της τσαρίνας Ελισάβετ (1779-1826). Στη Βιέννη γνωρίσθηκε με τον Άνθιμο Γαζή και τον μητροπολίτη Ουγγροβλαχίας Ιγνάτιο και αποφάσισαν να συνιδρύσουν την κεκαλυμμένα φιλο-επαναστατική «Φιλόμουσο Εταιρεία». Επιχείρησε δε με διάφορες πρωτοβουλίες να κινητοποιήσει τη διεθνή κοινή γνώμη υπέρ της ελληνικής υπόθεσης. Μετά την έκρηξη της Ελληνικής Επανάστασης, περιέθαλπε στη Ρωσία τους κατατρεγμένους Έλληνες που έφθαναν στην Οδησσό. Η θαρραλέα φιλελληνίδα από την Βαλτική, Barbara Julie de Krüdener (1764–1824) συνδέεται φιλικά με τον Αλέξανδρο Α΄ και τον επηρεάζει να βοηθήσει στην σύσταση της Ιεράς συμμαχίας και όταν αντιλήφθηκε το λάθος της προσπαθεί επίμονα μια δημόσια δήλωση του Αλεξάνδρου υπέρ των Ελλήνων, πράγμα που την οδήγησε στην εξορία της. Η σύζυγος του Αλεξάνδρου, τσαρίνα Ελισάβετ, δεν αποτέλεσε τη μόνη περίπτωση μέλους βασιλικής οικογενείας που δραστηριοποιήθηκε υπέρ των Ελλήνων. Η Caroline von Braunschweig-Wolfenbüttel (1768 – 1821), σύζυγος του βασιλέα Γεωργίου Δ΄ του Ηνωμένου Βασιλείου, υπήρξε φιλελληνίδα και στήριζε ένθερμα τη Φιλόμουσο Εταιρεία και τους σκοπούς της. Εντυπωσιακή είναι ακόμη η δράση της πριγκίπισσας Sophia Albertina της Σουηδίας (1753 – 1829), αδελφής του Σουηδού βασιλέα. Με την έναρξη της Ελληνικής Επαναστάσεως ίδρυσε γυναικείο φιλελληνικό κομιτάτο, μετατρέποντας τα ανάκτορα σε κέντρο του φιλελληνισμού. Ακόμη και η πριγκίπισσα της Ορλεάνης Louise Marie Thérèse Charlotte Isabelle d’Orléans (1812-1850) και όλος ο βασιλικός οίκος, είχαν ταχθεί υπέρ των Ελλήνων.

Οι κυρίες της αριστοκρατίας στην Ευρώπη βοήθησαν ποικιλοτρόπως την ελληνική υπόθεση. Γαλουχημένες με την κλασική παιδεία, είδαν τους σύγχρονους Έλληνες ως άξιους απογόνους του Λεωνίδα και του Μιλτιάδη. Στο σαλόνι της Δανής καλλιτέχνιδος Karen Margrethe «Kamma» Rahbek (1775-1829) τα λογοτεχνικά ενδιαφέροντα της Δανικής κοινωνίας διασταυρώθηκαν με συζητήσεις για τον φιλελληνισμό.

Το ίδιο παράδειγμα ακολούθησαν πολλές ευγενείς και καλλιεργημένες κυρίες που δέσποζαν στην κοσμική ζωή των πρωτευουσών της Ευρώπης. Μετέτρεψαν τα σαλόνια τους σε χώρο συνάντησης φιλελλήνων, και πρωτοστατούσαν σε διάφορες φιλανθρωπικές δραστηριότητες. Έτσι, η Anna Eynard – Lullin (1793-1868), Ελβετή ζωγράφος και φιλάνθρωπος, αναδείχθηκε θερμή φιλελληνίδα. Στη Γενεύη ίδρυσε φιλελληνικό κομιτάτο γυναικών.

Οι Φιλελληνίδες αναζητούσαν κάποια πρότυπα Ελληνίδας ηρωίδας στη Ελληνική Επανάσταση, και τα βρήκαν κυρίως στο πρόσωπο δύο εμβληματικών Ελληνίδων. Η πρώτη ήταν η δυναμική και μαχητική αγωνίστρια Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα (1771-1825). Ήταν μία εύπορη γυναίκα που είχε γνωρίσει πολλές δυσκολίες. Η δεύτερη ήταν η Μαντώ Μαυρογένους (1796-1840), την οποία χαρακτήριζε η παιδεία

Ο φιλελληνισμός καθίσταται πλέον κυρίαρχη «τάση» στην Ευρώπη και οι φιλελληνίδες διοργανώνουν ομιλίες, εράνους και αποστολές ιματισμού στην Ελλάδα. H ιδιαίτερα δραστήρια Γαλλίδα Φιλελληνίδα Madame Delcombre, ήταν επικεφαλής του φιλελληνικού κομιτάτου στο Παρίσι. Μία άλλη, διάσημη κυρία της Ευρωπαϊκής αριστοκρατίας, είναι η Madame de Récamier (1777 – 1849). Επίσης μέλος του φιλελληνικού κομιτάτου στο Παρίσι. Η Récamier συγκέντρωσε και εξέδωσε τις μακροσκελείς επιστολές, στις οποίες ο Voutier περιγράφει τα ήθη και τα έθιμα των Ελλήνων, ιστορικούς τόπους και σκηνές από μάχες, υπό τον τίτλο «Γράμματα για την Ελλάδα». Η Récamier υπήρξε μία δραστήρια προσωπικότητα σε ό,τι αφορά στο φιλελληνικό κίνημα. Η αγάπη της για την Ελλάδα και τους Έλληνες πυροδοτήθηκε από τη σχέση της με τον ρομαντικό συγγραφέα, πολιτικό και φιλέλληνα François-René de Chateaubriand (1768-1848). Η Recamier στήριξε την Ελληνική Επανάσταση με μεγάλες χρηματικές προσφορές από δικούς της πόρους, καθώς και από έσοδα εράνων.

Στη Γαλλία, ο φιλελληνισμός και η «ελληνομανία» φθάνει σε τέτοιο βαθμό, ώστε να επηρεάζει τη μόδα: εμπνευσμένες από την ηρωική Μπουμπουλίνα είναι οι «Robes de dame a la Bobeline». Η δημόσια εκδήλωση φιλελληνικών αισθημάτων ήταν, σε έναν βαθμό, τεκμήριο του επιπέδου της καλλιέργειας ή της ευαισθησίας μίας γυναίκας ή ενός άνδρα της εποχής. Μία τέτοια φωτεινή περίπτωση είναι η Πολωνή πατριώτισσα Emilia Sczaniecka (1804-1896), που έδρασε στην πόλη Poznan. Υπήρξε η « Μπουμπουλίνα της Πολωνίας». Η εξαγορά Ελλήνων από σκλαβοπάζαρα, και οι υιοθεσίες ορφανών παιδιών από την Ελλάδα, ήταν άλλα δύο δύσκολα πεδία δράσης για τα οποία ενδιαφέρθηκαν οι φιλελληνίδες.

Η πλέον γνωστή περίπτωση φιλελληνίδας λογοτέχνιδος δεν είναι άλλη παρά η λαμπρή Mary Shelley (1797-1851) από την Αγγλία, σύντροφος του Percy. Η Shelley επέδρασε καθοριστικά στη διαμόρφωση του φιλελληνισμού του στενού της φίλου, Λόρδου Βύρωνα (1788-1824).

Η ελληνική περίπτωση έδωσε έμπνευση σε πολλές γυναίκες δημιουργούς για τα έργα τους και τη δράση τους. Η Αγγλίδα ιστορικός, συγγραφέας και ποιήτρια, Agnes Strickland (1796 –1874), έγραψε το ποίημα «Δημήτριος», εμπνευσμένη από την αγάπη της προς τους Έλληνες. Από την Γαλλία, η ποιήτρια Amable Tastu (1798–1885) έγραψε ένα ποίημα για τα Ψαρρά, ενώ η ποιήτρια Delphine Gay ή de Girardin (1804-1855) προσέφερε χρηματικά ποσά σε φιλελληνικούς εράνους. Στην Γερμανία, από τις πρώτες γυναίκες που τοποθετήθηκαν ανοικτά υπέρ των Ελλήνων ήταν η συγγραφέας Amalia von Imhoff-Helvig (1776-1831). Έγραψε και δημοσίευσε φιλελληνικά ποιήματα ήδη από την αρχή της Επανάστασης. Η συγγραφέας Friederike Brun (1765-1835) δημοσίευσε φιλελληνικά ποιήματα ήδη το 1821.

Η «Γερμανίδα Σαπφώ», Louise Brachmann (1777-1822), έγραψε και δημοσίευσε φιλελληνικά ποιήματα υπό τον τίτλο «Griechenland».

Το 1824, η βαρόνη Julie Charlotte Dorothea Therese von Richthofen (1785-1840), έγραψε το φιλελληνικό έργο «Helas und Helianor» (Ο Έλας και ο Ελιανώρ). Στο έργο «Graf Branzka» (Ο βαρόνος Μπράντσκα) που συνέγραψε η Wilhelmine von Alben το 1829, γίνονται αναφορές στον Αλέξανδρο Υψηλάντη και την εξέγερση στην Ελλάδα. Η Γερμανίδα συνθέτις, συγγραφέας και παιδαγωγός Johanna Κinkel (1810 – 1858), που συμμετείχε στην επανάσταση του 1848 στην χώρα της, συνέθεσε το φιλελληνικό έργο «Hymne auf den Tod des Marco Botzaris» (Άσμα για τον θάνατο του Μάρκου Μπότσαρη, 1843).

Τα πρώτα χρόνια ζωής του νέου ελληνικού κράτους, οι φιλέλληνες άνδρες και γυναίκες επιχείρησαν να στηρίξουν τις προσπάθειες δημιουργίας ορισμένων απαραιτήτων δομών για τη λειτουργία του. Αν και συχνά δίδεται έμφαση στο φαινόμενο του φιλελληνισμού όπως εκδηλώθηκε κατά την δεκαετία του 1820, αξίζει να επισημανθεί ακόμη μία φορά, ότι η συμβολή του υπήρξε διαχρονική. Εκδηλώσεις φιλελληνισμού διατρέχουν ολόκληρο τον 19ο και 20ο αιώνα, καθορίζοντας τις ιστορικές εξελίξεις. Όπως διαπιστώνεται από την παραπάνω, σύντομη αναδρομή, η παρουσία των γυναικών στο φιλελληνικό κίνημα δεν είναι απλά συνοδευτική, αλλά ουσιαστικότατη.

Οι παραπάνω γενναίες γυναίκες και φιλελληνίδες προσέφεραν σπουδαίο έργο για την πατρίδα μας. Ήλθαν σε αντιπαράθεση με πρόσωπα που διέθεταν πολιτική ισχύ, και αποδείχθηκαν ισάξιες συνοδοιπόροι των αρρένων φιλελλήνων. Άσκησαν σημαντική επιρροή σε άνδρες και γυναίκες, επηρεάζοντας τον ρου της Ιστορίας και των πολιτικών εξελίξεων, σε μία εποχή που οι γυναίκες στον δυτικό κόσμο δεν είχαν κατακτήσει ούτε το δικαίωμα ψήφου, ούτε καν ισότιμη συμμετοχή στην κοινωνία με τους άνδρες. Συνδέθηκαν με γυναίκες από άλλες χώρες και ενθάρρυναν, ηθικά και υλικά, τις αγωνιστικές προσπάθειες των Ελλήνων και των Ελληνίδων. Με τις σκέψεις και τις δράσεις τους προσέφεραν ανακούφιση, φροντίδα και ελπίδα στους Έλληνες. Μερίμνησαν για την εκπαίδευση και την φροντίδα των κορασίδων στην Ελλάδα, και μέσω υιοθεσιών προσέφεραν μία δεύτερη ζωή σε πολλά Ελληνόπουλα, που ο πόλεμος τους στέρησε τους γονείς και το μέλλον τους.

Μυργιώτης Παναγιώτης, Μαθηματικός

Πηγές – Βιβλιογραφία

Κανελλόπουλος, Παναγιώτης, Λόρδος Βύρων, Εκδόσεις Διον. Γιαλλέλης, Αθήνα 1983.
Λάσκαρι, Σ.Θ., Ο Φιλελληνισμός εν Γερμανία κατά την Ελληνικήν Επανάστασιν, Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων, Εν Αθήναις, (χ.χ.).
Μαράς, Κωνσταντίνος, Η Ελλάδα της Ευρώπης. Ο φιλελληνισμός ως πρώιμη μορφή ευρωπαικής ενσωμάτωσης. Εκδόσεις Γαβριηλίδης, Αθήνα 2015.
Ξηραδάκη, Κούλα, ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΔΕΣ Ι: Η ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΔΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ.
Tags: 1821, Madame de Staël, Αγγλίδες Φιλελληνίδες, Αγώνας της Παλιγγενεσίας, Γυναίκες Φιλέλληνες, Ελισάβετ Υψηλάντη, Ευανθία Καΐρη, Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα, Μαντώ Μαυρογένους, Ρωξάνδρα Στούρτζα