"Αγιον Ορος" Χριστιανικό Ορθόδοξο Φόρουμ

Καθαρότης καρδιάς και ψυχής
Την καθαρότητα της καρδιάς, του νου και της ψυχής μας, την αποκτάμε στην πολύμοχθη ζωή με τα πνευματικά μας κατορθώματα. Γιατί, μόνο με τις θλίψεις και τις πνευματικές και σωματικές αρετές (πείνα, δίψα, αγρυπνία και λοιπές) καθαρίζεται η καρδιά, ο νους, η ψυχή μας.
Από τις ρυπαρές και εμπαθείς επιθυμίες γεννιούνται τα σωματικά πάθη, π.χ. η πορνεία. Αντίθετα, με την καθαρότητα της καρδιάς, με την νηστεία και με την προσευχή, καθαρίζεται ο νους από τους ρυπαρούς λογισμούς και τις φαντασίες (=ονειροπολήματα).
Με την καθαρότητα του νου η ψυχή απελευθερώνεται από τα πάθη της και φωτίζεται. Με την ψυχική καθαρότητα ο άνθρωπος αποκτά μια όραση νοερή.
Χωρίς καθαρότητα καρδιάς, νου και ψυχής, δηλ. χωρίς απάθεια, οι δαίμονες μας βρίσκουν αφρούρητους˙ μπαίνουν μέσα μας˙ μάς γεμίζουν ταραχή˙ και μας παρασύρουν, αντί για την αλήθεια, στην πλάνη.
Τον Νοητό Ήλιο ο άνθρωπος μόνο με καθαρή καρδιά, με καθαρή ψυχή, και με καθαρό νου, μπορεί να Τον ιδεί.
Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνομε στην νηστεία και στην αδιάλειπτη προσευχή, για να κατεβούν στα βάθη της καρδιάς μας˙ και να την καθαρίσουν από τα πάθη˙ και τα ψυχικά˙ και τα σωματικά˙ και να την γλυκάνουν˙ να την μαλακώσουν˙ να την ευφραίνουν˙ να εκδιώξουν από εκεί τους ρυπαρούς λογισμούς και τις φαντασίες του νου˙ για να μπορέσει να φωτισθεί η ψυχή.
Όταν έτσι νους, καρδιά, ψυχή και σώμα του ανθρώπου καθαρισθούν τότε έρχεται και ενοικεί μέσα του η χάρη˙ κλείεται η είσοδος για τον διάβολο και για τα πάθη˙ και ο άνθρωπος αρχίζει να αισθάνεται την γλύκα της πνευματικής ζωής.
Όσο στον άνθρωπο οι φυσικές κινήσεις του σώματος δεν έχουν ακόμη εξασθενήσει Τόσο, ώστε να μη μπορούν πια να αναμοχλεύουν στην καρδιά του τις αμαρτωλές ηδονές, οι σωματικές αισθήσεις του ανθρώπου, όσο ζει, δεν πρόκειται να καθαρισθούν.
Και όσο ο νους δεν έχει ελευθερωθεί από τις ζοφερές και ρυπαρές φαντασίες, η ψυχή δεν μπορεί να ελευθερωθεί από την προσκόλληση στα επίγεια. Και αυτό θα ισχύει μέχρι που μέσα στον άνθρωπο θα ξεπεταχθεί η γλύκα της θείας χάρης και θα ιδεί τα θεία μέσα στην ψυχή του.
Το πρώτο βήμα για την απόκτηση καθαρότητας είναι, να μη κάνομε συγκατάθεση σε λογισμό για αμαρτία.
Τελική φάση στον αγώνα αυτόν είναι να κάνομε το σώμα μας «νεκρό για την αμαρτία» (Ρωμ. 6, 11).
Ακαθαρσία για την καρδιά είναι η επιθυμία πορνικής ηδονής˙ η πόρωση της καρδιάς σε αμαρτωλές επιθυμίες.
Ακαθαρσία για το σώμα είναι η με έργο πτώση σε αμαρτία.
Ακαθαρσία για τον νου είναι να έχει ρυπαρούς λογισμούς.
Ακαθαρσία για την ψυχή είναι τα διάφορα ψυχικά πάθη˙ όταν η ψυχή αγαπάει κάτι υπέρμετρα και το κάνει χαρά της.
Όποιος σωματικά κοπιάζει και κάνει μερικές αρετές, αλλά στην εσωτερική καρδιακή διάθεση αστοχεί˙
όποιος δεν καταπιάνεται με ζήλο με την νοερά εργασία και με την προσοχή˙
όποιος δεν αγωνίζεται να έχει νήψη ψυχής, αυτός ομοιάζει με άνθρωπο, που με το ένα χέρι μαζεύει και με το άλλο σκορπίζει!
Οι σωματικοί κόποι είναι η αρχή μόνο της πνευματικής πορείας, ενώ το τέλος της είναι η εσωτερική και καρδιακή νήψη, η νοερά εργασία και η ψυχική διάθεση.
Οι σωματικοί κόποι, χωρίς εσωτερική διάθεση και προσοχή, μοιάζουν με φύλλο ξερό, Γι’ αυτό δεν φθάνομε σε τελειότητα και δεν αποκτούμε την χάρη! Επειδή δεν ξέρομε:
τί να βάλομε αρχή στην πνευματική μας ζωή˙
τί είναι το μέσο και το τέλος της˙
ποια είναι η ουσία και ποιο το θεμέλιο των αρετών.
Άμα αυτό δεν το ξεκαθαρίσομε, μάταια θα κοπιάζομε και θα εξαντλούμεθα.
Ω άνθρωπε! φρόντισε να καταλάβεις:
από πού πρέπει να αρχίσεις την πνευματική ασκητική ζωή σου˙
από τί γίνονται οι αρετές˙
και τί είναι εκείνο που κάνει τα πάθη να μπαίνουν μέσα μας εύκολα,
και τότε γρήγορα θα λάβεις φωτισμό στην ψυχή σου. Και αντίθετα, αν δεν αρχίσεις από εκεί, άδικα θα σπέρνεις τον σπόρο σου˙ και θα πηγαίνει χαμένος!
Οσίου Παϊσίου Βελιτσκόφσκυ,
Τα κρίνα του αγρού, εκδ. Ιεράς Μητρόπολης Νικοπόλεως, Πρέβεζα, 1996

Η Εὐχὴ τοῦ Ἰησοῦ εἶναι θεϊκὴ ἀγαλλίασις.
Εἶναι πολύτιμη σὰν ξίφος. Κανένα ἄλλο πνευματικόὸ ὅπλο δὲν δύναται νὰ ἀναχαιτίση τόσο άποτελεσματικά τοὺς δαίμονας· κατακαίει αὐτούς, ὅπως ἡ φωτιά τὰ βάτα.
Όσιος Παίσιος Βελιτσκόφσκυ

Τα ωραία παράλογα της πίστης μας
Διήγηση για την άσκηση κάποιου μοναχού υποτακτικού και πώς, εξαιτίας του ότι εξέπεσε από την υπακοή, δεν αξιώθηκε από τον Θεό της τέλειας δόξας.
Κάποιος μοναχός ζούσε σε μία σκήτη, υποτασσόμενος σε έναν Γέροντα για μερικά χρόνια. Από φθόνο όμως του διαβόλου, μια μέρα βγήκε από την υπακοή του Γέροντά του, χωρίς να υπάρχει καμία δικαιολογημένη ή σοβαρή αιτία.
Όταν ο Γέροντας τον επέπληξε και του έβαλε πνευματικό κανόνα για την παρακοή που έκανε, εκείνος περιφρόνησε και τον έλεγχο και το επιτίμιο που του επιβλήθηκε.
Κατεβαίνοντας λοιπόν στην Αλεξάνδρεια, συνελήφθη ως χριστιανός από έναν ειδωλολάτρη άρχοντα Έλληνα που βρισκόταν εκεί. Αφού του έβγαλαν το μοναχικό ένδυμα, τον ανάγκασαν να θυσιάσει στα είδωλα.
Επειδή όμως ο άρχοντας δεν μπορούσε να τον πείσει να αρνηθεί την πίστη του, πρώτα διέταξε να τον δέρνουν ανελέητα με νεύρα βοδιών και έπειτα πρόσταξε να τον αποκεφαλίσουν.
Όταν αυτό έγινε, έριξαν το σώμα του έξω από την πόλη για να το φάνε τα σκυλιά. Κάποιοι όμως ευσεβείς χριστιανοί, τη νύχτα, πήγαν και πήραν το σώμα του, το άλειψαν με μύρα, το τύλιξαν με σινδόνια και το τοποθέτησαν μέσα σε ένα κιβώτιο.
Έπειτα, το κιβώτιο αυτό το έβαλαν στο Άγιο Βήμα του ναού, τιμώντας το ως λείψανο μάρτυρα.
Όταν τελούνταν η θεία Λειτουργία και ο Διάκονος έλεγε το «Όσοι κατηχούμενοι προέλθετε», ω του θαύματος! — όλοι όσοι βρίσκονταν στη Λειτουργία έβλεπαν το κιβώτιο να κινείται μόνο του, χωρίς να το αγγίζει κανένα χέρι, και να βγαίνει έξω από το Βήμα και τον ναό.
Στεκόταν στον νάρθηκα μέχρι να τελειώσει η Λειτουργία. Μόλις τελείωνε, τότε πάλι το κιβώτιο κινούμενο μόνο του έμπαινε μέσα στο ναό και στο Άγιο Βήμα.
Αυτό το θαυμαστό γεγονός γινόταν σε κάθε Λειτουργία, πράγμα που έκανε όλους να απορούν και να θαυμάζουν.
Ένας από τους τότε μεγάλους και θεοφόρους Πατέρες, όταν έμαθε για το παράδοξο αυτό γεγονός, παρακάλεσε τον Θεό να του αποκαλύψει την αιτία του θαύματος.
Ο Θεός εισάκουσε τη δέησή του και σύντομα του αποκάλυψε την αιτία και τη λύση.
Άγγελος Κυρίου στάθηκε μπροστά του και του είπε:
«Γιατί θαυμάζεις και απορείς για αυτό που συμβαίνει; Δεν έδωσαν οι Απόστολοι από τον Χριστό την εξουσία να δένουν και να λύνουν; Και από τους Αποστόλους δεν παρέλαβαν την ίδια εξουσία οι διάδοχοί τους;
Αλλά αυτός ο αδελφός που έχυσε το αίμα του για τον Χριστό, δεν επιτρέπεται να παραμένει μέσα στο Άγιο Βήμα όταν τελείται η θεία και ιερή Λειτουργία. Και αυτό, γιατί περιφρόνησε την εντολή και τον κανόνα του πνευματικού του πατέρα και Γέροντα.
Γι’ αυτό διώκεται από θείο Άγγελο ως τον νάρθηκα.
Διότι, ενώ ήταν μαθητής και υποτακτικός του συνασκητή σου, με ενέργεια του δαίμονα θέλησε να εγκαταλείψει την υπακοή στον Γέροντά του.
Και όχι μόνο αυτό, αλλά, ενώ ο Γέροντας τον είχε δέσει με δίκαιο και εύλογο επιτίμιο, εκείνος το περιφρόνησε και απέρριψε τόσο τον μισθό της υπακοής όσο και το επιτίμιο που του δόθηκε· και έφυγε από τον Γέροντά του.
Γι’ αυτό, από τη μια μεριά, επειδή βασανίστηκε και αποκεφαλίστηκε για τον Χριστό, έλαβε το στεφάνι του μαρτυρίου.
Από την άλλη όμως, επειδή είχε μείνει δεμένος πνευματικά, δεν του επιτρέπεται να στέκει μέσα στο Άγιο Βήμα όταν τελείται η θεία Λειτουργία.
Και αν ο Γέροντας που τον έδεσε δεν τον λύσει, δεν μπορεί να λυθεί από κανέναν άλλον.»
(Σημείωση: αυτό ισχύει όσο ο Γέροντας είναι ζωντανός· αν πεθάνει, μπορεί να τον λύσει αρχιερέας.)
Όταν λοιπόν αυτά αποκαλύφθηκαν από τον Θεό, εκείνος ο άγιος Γέροντας πήρε το ραβδί του και πήγε στον ασκητή που ήταν ο πνευματικός πατέρας του Μάρτυρα, και του διηγήθηκε όλη την υπόθεση.
Τότε εκείνος, παίρνοντάς τον μαζί του, κατέβηκαν στην Αλεξάνδρεια.
Άνοιξαν το κιβώτιο όπου βρισκόταν το σώμα του Μάρτυρα και οι δύο του έδωσαν συγχώρηση.
Αφού τον ασπάστηκαν, στάθηκαν και δόξασαν τον Θεό.
Από τότε και έπειτα, ο Μάρτυρας έμενε ακίνητος μέσα στο Άγιο Βήμα, όταν τελούνταν η θεία Λειτουργία.
(Πηγή: Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης, Συναξαριστής των Δώδεκα Μηνών του Ενιαυτού, Τόμος Α΄, Εκδόσεις Δόμος, 2005)
π.Παντελεημων Κρουσκος

«Να πάνε τουλάχιστον οι άνθρωποι σε έναν Πνευματικό να εξομολογηθούν,
να φύγη η δαιμονική επίδραση, για να μπορούν να σκέφτονται λιγάκι. Τώρα δεν μπορούν ούτε να σκεφθούν από την δαιμονική επίδραση.
Η μετάνοια, η εξομολόγηση κόβει το δικαίωμα του διαβόλου».
Άγιος Παϊσιος ο Αγιορείτης

ΟΙ ΔΕΚΑ ΜΑΚΑΡΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ
1.Μακάριο το σπίτι, που κυβερνάει ο Χριστός.
2.Μακάριο το σπίτι, που καταστατικό του έχει το Ιερό Ευαγγέλιο.
3.Μακάριο το σπίτι, που όλοι προσεύχονται.
4.Μακάριο το σπίτι, που το ανδρόγυνο ζει με αμοιβαία αγάπη, ανοχή, συνχωρητικότητα και διαφυλάσσει, σαν κόρη οφθαλμού, το συζυγικό του σπίτι.
5.Μακάριο το σπίτι, που τα μέλη του ζουν με αλληλοσεβασμό, αλληλοκατανόηση και ο καθένας υποχωρεί για το χατήρι του άλλου, οπότε κανένα δυσάρεστο μεταξύ τους πρόβλημα.
6.Μακάριο το σπίτι, που τα μέλη του είναι πιστά παιδιά του Θεού και ζουν την πνευματική και μυστηριακή ζωή της Αγίας Του Εκκλησίας, οπότε δεν κινδυνεύουν να γίνουν θύματα της μαγείας.
7.Μακάριο το σπίτι, που τα μέλη του είναι πνευματικώς καλλιεργημένα και θρησκευτικώς κατηρτισμένα, οπότε δεν διατρέχουν το κίνδυνο να παρασυρθούν από τους αιρετικούς και τα κάθε όργανα του Αντίχριστου.
8.Μακάριο το σπίτι, που τα μέλη του ζουν με φρόνηση και αυτοκυριαρχία οπότε δεν κινδυνεύουν να πέσουν θύματα των εμπόρων των ναρκωτικών και του λευκού θανάτου.
9.Μακάριο το σπίτι, που τα μέλη του ζουν με σωφροσύνη, εγκράτεια και γενικά σύμφωνα με τους κανόνες της ηθικής.
10.Μακάριο το σπίτι, που βασιλεύει η Αγάπη και όπου αγάπη ευλογία και όπου ευλογία ο Χριστός και όπου ο Χριστός ευτυχία, χαρά, ειρήνη, γαλήνη
Από τη σελίδα: “Αγιος Γαβριηλ Ο Δια Χριστον Σαλος Και Ομολογητης”

Πάτερ, υπάρχουν βρικόλακες;
Χθες το πρωί βρισκόμουν σε δημόσιο χώρο και υπηρεσία, όπου έγινε αναφορά για το Ψυχοσάββατο. Δέχθηκα μια ερώτηση από ένα νεαρό που άκουγε τη συζήτηση και ρώτησε το εξής:
«Πάτερ, σας ακούω που μιλήσατε για τις ψυχές και αν αυτές ξαναγυρίζουν στη γη ή φεύγουν μόνιμα. Να ρωτήσω κι εγώ εσάς, τι γνώμη έχετε για τους βρικόλακες;»
Στην αρχή μου φάνηκε αστεία η ερώτηση και μάλιστα δέχθηκε από τους παριστάμενους και παρατήρηση. Όμως, ο νεαρός μιλούσε σοβαρά και περίμενε με ενδιαφέρον την απάντηση του παπά. Η σύντομη συζήτηση, μου έδωσε αφορμή για το παρόν κείμενο. Η ερώτηση του νέου ήταν η ακόλουθη: «Πάτερ, όταν ένας άνθρωπος πεθάνει, η ψυχή φεύγει από τη γη ή γυρίζει πίσω μέχρι να περάσουν σαράντα μέρες; Γίνονται βρικόλακες οι ψυχές;»
Για ένα τόσο σοβαρό θέμα πρέπει να ανατρέξουμε αμέσως στην Αγία Γραφή κι έπειτα στους μεγάλους αγίους θεολόγους Πατέρες της Εκκλησίας μας. Στο ευαγγέλιο υπάρχει η παραβολή του πλουσίου και του φτωχού Λαζάρου1 που με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο μας δίνει σαφή απάντηση στο συγκεκριμένο ερώτημα. Και η καθαρή απάντηση είναι ότι η ψυχή δεν επιστρέφει στη γη μετά την έξοδό της από το σώμα. Ο Χριστός στην παραβολή δεν μιλάει για την Δευτέρα Παρουσία Του, αλλά για το διάστημα από το θάνατο του ανθρώπου μέχρι τη Δευτέρα Παρουσία. Το διάστημα αυτό η ψυχή ζει μόνη της και θα ενωθεί με το σώμα κατά την έλευση του Χριστού και την τελική κρίση. Η ψυχή του Λαζάρου μετά την έξοδό της από το σώμα του δεν έμεινε στη γη, αλλά μεταφέρθηκε από τους αγγέλους στην αγκαλιά του Αβραάμ. Ο Αβραάμ εδώ συμβολίζει τον Παράδεισο.
Παράδεισος είναι η ενδιάμεση κατάσταση από την κοίμηση του ανθρώπου μέχρι την Δευτέρα Παρουσία. Σε αυτήν την ενδιάμεση κατάσταση, Παράδεισος ή Άδης, ανάλογα με τον τρόπο που ζήσαμε ο άνθρωπος δεν χάνει την υπόστασή του. «Ορά τον Αβραάμ από μακρόθεν και Λάζαρον εν τοις κόλποις αυτού»2. Η ψυχή χωρίσθηκε από το σώμα και επήλθε ο θάνατος, αλλά ο άνθρωπος δεν χάθηκε. Έχει, θα λέγαμε, συνείδηση και αυτό φαίνεται από το ενδιαφέρον του πλουσίου για τους συγγενείς του. Η ψυχή, λοιπόν, ζει στην πνευματική κατάσταση που λέγεται Παράδεισος ή Άδης και δεν είναι στη γη.
Αυτήν την αλήθεια υποστηρίζουν και διδάσκουν και οι Πατέρες της Εκκλησίας μας με πρώτο τον Χρυσόστομο: «Μερικές φορές οι δαιμονισμένοι φωνάζουν πως εγώ είμαι η ψυχή του δείνα. Όμως, δεν είναι η ψυχή του αποθανόντος που φωνάζει, αλλά ο σατανάς που υποκρίνεται με σκοπό να εξαπατήσει εκείνους που τον ακούνε. Δεν είναι δυνατόν η ψυχή που αποχωρίζεται από το σώμα να περιπλανάται στη γη. Διότι οι ψυχές των δικαίων βρίσκονται στα χέρια του Θεού»3.
Ύστερα, λοιπόν, από αυτά δεν μπορεί ο χριστιανός να πιστεύει στις λαϊκές και αφελείς διηγήσεις και μυθοπλασίες για επιστροφή των ψυχών σαν φαντάσματα ή βρικόλακες. Η Αγία Γραφή τις απορρίπτει κατηγορηματικά.
Θα λέγαμε, επίσης, πως την ίδια πορεία εννοείται ακολουθούν και οι ψυχές των αμαρτωλών. Συνεχίζει ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος για το συγκεκριμένο θέμα: «Το ότι ούτε οι ψυχές των αμαρτωλών μπορούν να παραμείνουν στη γη, μας το λέει και πάλι η παραβολή του πλουσίου και του φτωχού Λαζάρου. Παρακαλούσε να γυρίσει στη γη να ενημερώσει τους συγγενείς του, αλλά δεν το πέτυχε. Γιατί αν αυτό ήταν δυνατό θα ερχόταν αυτός στη γη και θα έλεγε τα συμβαίνοντα εκεί». Επομένως, λέει ο άγιος, είναι φανερό ότι οι ψυχές μετά την αποδημία τους από τη γη οδηγούνται σε κάποια περιοχή, απ’ όπου δεν έχουν την δυνατότητα να επιστρέψουν σ’ αυτήν, αλλά περιμένουν την ημέρα της κρίσεως.
Και εδώ τίθεται ένα άλλο ερώτημα. Ο άνθρωπος πεθαίνει και το σώμα του διαλύεται. Γι’ αυτό είμαστε σίγουροι. Ποιός, όμως, μας βεβαιώνει ότι η ψυχή ζει μετά το θάνατο του ανθρώπου;
Ανατρέχουμε και πάλι στην Αγία Γραφή λόγω της σοβαρότητος του ερωτήματος. Έχουμε πολλά χωρία που μας δίνουν την απάντηση ότι η ψυχή ζει μετά το θάνατο.
Στο βιβλίο της Γενέσεως αναφέρεται ότι «ὁ Ἀβραὰμ ἀπέθανε καὶ προσετέθῃ τῷ λαῷ αὐτοῦ»4, δηλαδή στους προγόνους του.
Ο προφήτης Ηλίας ανέστησε το γιο της χήρας στα Σαρεπτά. Προσευχήθηκε στο Θεό και είπε: «Κύριε, ὁ Θεός, ἐπιστραφήτω δὴ ἡ ψυχὴ τοῦ παιδαρίου τούτου εἰς αὐτόν»5, και το παιδί έζησε.
Οι αναστάσεις που έκανε ο Χριστός: του Λαζάρου6, της κόρης του Ιαείρου7, του γιου της χήρας της Ναΐν8, μας αποδεικνύουν ότι οι ψυχές επέστρεψαν στο νεκρό σώμα και τότε αναστήθηκαν οι άνθρωποι.
Ο Χριστός απευθύνεται στο ληστή και του λέει: «Σήμερον μετ’ ἐμοῦ ἔση ἐν τῷ Παραδείσῳ»9. Ο ληστής βρισκόταν στο τέλος της επίγειας ζωής του. Επομένως, η ψυχή του ήταν εκείνη που θα πήγαινε με τον Χριστό στον Παράδεισο.
Με τις τέσσερις αυτές σύντομες αναφορές μας, δίνουμε την απάντηση ότι οι ψυχές ζουν μετά τον θάνατο. Κλείνουμε αυτήν την μικρή, αλλά διδακτική αναφορά, ευχαριστώντας τον νεαρό συμπολίτη μας, που μας έδωσε την ευκαιρία ώστε, με αφορμή την εορτή του Ψυχοσαββάτου να απαντήσουμε σε δυο συχνές νεανικές απορίες με τη βεβαιότητα και το κύρος της Αγίας Γραφής:
Πρώτον ότι οι ψυχές είναι ζωντανές και περιμένουν την Δευτέρα Παρουσία και την ανάσταση των νεκρών σωμάτων για να ενωθούν και να ζήσουν στην αιώνια Βασιλεία των Ουρανών και δεύτερον, ότι οι ψυχές δεν είναι στη γη, ούτε εμφανίζονται, αλλά αναχωρούν με τη συνοδεία των Αγγέλων ή των δαιμόνων για τον Παράδεισο και τον Άδη αντίστοιχα
† Αρχιμ. Ειρηναίου Λαφτσή
Ψυχοσάββατο 2 Μαρτίου 2019
1. Λουκ. 16, 19-31.
2.Λουκ. 16, 23.
3.Ιωάννου Χρυσοστόμου, Ομιλία ΚΗ’ στο Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιον, 336D «Οὐδὲ γάρ ἔνι ψυχὴν ἀπορραγεῖσαν τοῦ σώματος, ἐνταῦθα πλανᾶσθαι λοιπόν. Δικαίων γὰρ ψυχαὶ ἐν χειρὶ Θεοῦ».
4.Γεν. 25, 4.
5.Γ’ Βασ. 17, 21-23.
6.Ιωάν. 11, 1-44.
7.Ματθ. 9, 18-19 και 23-25.
8.Λουκ. 7, 11-15.
9.Λουκ. 23, 43.

Σκέψεις για το μυστήριο του θανάτου
Με αφορμή τη θρησκευτική, αλλά και πολιτισμική εορτή του Ψυχοσαββάτου
Το εντονότερο και φοβερότερο πρόβλημα του ανθρώπου, αλλά και το πιο δύσκολο ερώτημα σε όλη τη διάρκεια της ζωής του, είναι ο θάνατος. Το πώς δηλαδή έρχεται κάποια στιγμή στην ζωή του ανθρώπου, που η τόση ομορφιά και ζωντάνια χάνονται και την θέση τους παίρνουν η δυστυχία και η σιωπή, ο φόβος και ο τρόμος.
Με όλα αυτά που είπαμε δεν σημαίνει πως είναι εύκολο να δεχθούμε ότι ο θάνατος δεν είναι ένα φρικτό γεγονός που όπως μας λέει ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος «φόβου γέμει πολλού». Και αυτό γιατί ο θάνατος είναι κάτι το εντελώς αφύσικο για τον άνθρωπο ο οποίος είναι πλασμένος για ζωή.
Γι αυτό και όσο ψύχραιμοι και πιστοί αν είμαστε, μπροστά στην σωρό ενός αγαπημένου μας προσώπου, κυριευόμαστε από ένα αίσθημα ερήμωσης, έντονου πόνου και φόβου. Επειδή μάλιστα ο θάνατος είναι και χωρισμός -έστω και προσωρινός- φέρνει θλίψη και οδύνη στους συγγενείς, στους φίλους, στους αγαπημένους, και πολλές φορές και άρνηση, θυμό κι απόρριψη του Θεού.
Αυτός ο χωρισμός της ψυχής από το σώμα γίνεται βιαίως. Κι αυτή είναι και η πιο φοβερή στιγμή της επίγειας ζωής του ανθρώπου, αλλά συγχρόνως και το τέλος του. «Όντως φοβερώτατον το του θανάτου μυστήριον, πως ψυχή εκ του σώματος βιαίως χωρίζεται εκ της αρμονίας, και της συμφυΐας ο φυσικώτατος δεσμός θείω βουλήματι αποτέμνεται».
[18] Τα φοβερά αυτά λόγια του Αγίου Ιωάννη του Δαμασκηνού, είναι γνωστά σε όλους μας μέσα από την ακολουθία της κηδείας. Εδώ λοιπόν παρουσιάζονται τρεις μεγάλες αλήθειες. Η πρώτη, ότι υπάρχει στενός και φυσικότατος δεσμός μεταξύ ψυχής και σώματος και υπάρχει μεγάλη αρμονία.
Η δεύτερη αλήθεια είναι ότι η σχέση αυτή διασπάται βιαίως, και το βιαίως αυτό δημιουργεί το μυστήριο του θανάτου. Και τη τρίτη αλήθεια είναι ότι η διάσπαση αυτή γίνεται με την βούληση του Θεού.
Όλα αυτά λοιπόν κάνουν την ώρα του θανάτου φοβερή για τον κάθε άνθρωπο. Και το φοβερό δεν είναι στο ότι εγκαταλείπουμε τον κόσμο με τον οποίο έχουμε δεθεί, αλλά στο ότι αρχίζουν να ενεργούν μυστήρια, τα οποία προηγουμένως με την τύφλωση των αισθητηρίων οργάνων του σώματός μας δεν μπορούσαμε να τα αντιληφθούμε.
Τι γίνεται όμως μετά το θάνατο;
Ποιος μας βεβαιώνει ότι οι ψυχές ζουν μετά από τον θάνατο και περιμένουν την τελική κρίση και την Ανάσταση;
Στην Αγία Γραφή έχουμε πολλά χωρία που μας βεβαιώνουν ότι οι ψυχές ζουν μετά θάνατο. Αναφέρουμε δυο από την Παλαιά και δυο από τη Καινή.
Στην Παλαιά Διαθήκη αναφέρεται ότι «ο Αβραάμ απέθανε και προσετέθη τω λαώ αυτού»
[19], δηλαδή στους δίκαιους προγόνους του. Ο προφήτης Ηλίας ανέστησε τον υιό της χήρας στα Σαρεπτά. Προσευχήθηκε στο Θεό και είπε: «Κύριε, ο Θεός, επιστραφήτω δη η ψυχή του παιδαρίου τούτου εις αυτόν».
[20] Και πραγματικά, μετά την προσευχή, επέστρεψε η ψυχή του παιδιού στο σώμα του και έζησε πολλά χρόνια.Ο τετραήμερος Λάζαρος, η θυγατέρα του Ιαείρου, ο γιος της χήρας της Ναϊν, όλων αυτών οι ψυχές επέστρεψαν στα αντίστοιχα σώματά τους με το λόγο του Χριστού. Ο ίδιος ο Κύριος είπε στο ληστή: «Σήμερον μετ΄ εμού έση εν τω Παραδείσω».
[21] Αλλά ο ληστής βρισκόταν στο τέλος της επίγειας ζωής του. Επομένως, αφού το σταυρωμένο του σώμα σε λίγο θα πέθαινε, η ψυχή του ληστή ήταν εκείνη που θα βρισκόταν με τον Κύριο στον Παράδεισο.Αλλά και στα έργα των μεγάλων θεολόγων και αγίων της Εκκλησίας μας υπάρχουν άπειρες αναφορές. Ενδεικτικά θα αναφέρουμε δύο.
Ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης στο λόγο του «Περί ψυχής και αναστάσεως» μας αναφέρει: «Οι δι΄ αρετής τον παρόντα διαπλέοντες βίον, ώσπερ εκ ακατακλύστω λιμένι τω αγαθώ κόλπω τας ψυχάς εναρμονίζονται».
[22] Το αντίθετο συμβαίνει στους αμαρτωλούς: «Η των αγαθών στέρησις γίνεται φλοξ την ψυχήν διασμήχουσα».
Οι ψυχές δηλαδή κατά τον άγιο Γρηγόριο Νύσσης, όχι μόνο ζουν μετά τον θάνατο, αλλά, όσες είχαν ενδυθεί την αρετή, καταφεύγουν στον αγαθό κόλπο του Αβραάμ, ενώ των αμαρτωλών οι ψυχές, λόγω του ότι δεν έχουν το φωτεινό ένδυμα των αρετών, η έλλειψη αυτή γίνεται φλόγα που τις κατατρώγει.
Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς επίσης, σε ερώτηση που του απηύθυναν σχετικά με το που βρίσκονται τα πνεύματα, οι ψυχές, των απ’ αιώνος Αγίων, δίνει την εξής απάντηση: «Ουκ εν τω υπερουρανίω φωτί μετά των αγγέλων της αυτής εισιν απολαύοντα φωτοχυσίας;».
[23]Η ψυχή λοιπόν συνεχίζει να έχει δική της υπόσταση και ύπαρξη μετά το χωρισμό της από το σώμα. Διότι τίποτε δεν εμποδίζει την ψυχή να ζει και να υπάρχει και να προγεύεται τη μακαριότητα της Βασιλείας του Θεού. Ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός μας λέει πως η μακαριότητα αυτή, είτε την ονομάσουμε θεωρία, είτε μετοχή, είτε κοινωνία Θεού, είτε Βασιλεία, «ατελής εστί πάσα και ελλιπής ως προς εκείνην την ελπιζομένην κατάστασιν»
[24], διότι οι ψυχές προσδοκούν την ανάστασιν, ώστε να λάβουν και τα σώματά τους, για να δοξασθούν τελείως και να μετάσχουν στην άκτιστη Χάρη του Θεού.
Συνοψίζοντας τη διδασκαλία της Εκκλησίας περί του θανάτου, αναφέρουμε τα πέντε κεντρικότερα σημεία της:
Θάνατος, σύμφωνα με την διδασκαλία των Πατέρων, είναι ο χωρισμός της ψυχής από το σώμα.
Όταν ο χωρισμός αυτός γίνει, τότε η μεν ψυχή προγεύεται σε μία κατάσταση αναμονής τα του Παραδείσου ή της κολάσεως, το δε σώμα διαλύεται και περιμένει την Δευτέρα Παρουσία για να αναστηθεί και να ενωθεί με την ψυχή. Το σώμα αυτό δεν έχει ανθρώπινες ανάγκες αλλά μοιάζει με το ένδοξο και αναστημένο σώμα του Κυρίου μας μετά από την Ανάστασή Του.
Ο θάνατος δόθηκε από τον Θεό στους ανθρώπους μετά την έξοδό τους από τον Παράδεισο ως φυσικό επακόλουθο της αμαρτίας τους. Είναι δώρο του Θεού στους ανθρώπους για να μην μείνει η αμαρτία αθάνατη.
Η ψυχή και το σώμα είναι κτιστά. Δημιουργούνται κατά την στιγμή της συλλήψεως. Η ψυχή όμως «κατά Χάριν» γίνεται αθάνατη σύμφωνα με την διδασκαλία των Πατέρων.
Μετά τον θάνατο του Κυρίου μας και την νίκη Του με την ένδοξη ανάστασή Του στην ουσία δεν υπάρχει πλέον θάνατος για τους ανθρώπους αλλά ύπνος, γι’ αυτό και μιλάμε για κοιμηθέντες και για κοιμητήρια όπως ο Απόστολος Παύλος γράφει στην Α΄ προς Θεσσαλονικείς.
Ας κατανοήσουμε, λοιπόν, κι αυτό το Ψυχοσάββατο ότι οι άνθρωποί μας είναι μεν κεκοιμημένοι, αλλά είναι ζωντανοί. Δεν χάνεται ο άνθρωπος, αλλά τοπικά μετακομίζει. Εμείς οι ζωντανοί επικοινωνούμε μέσα από τη Θεία Λειτουργία, τις αγιαστικές πράξεις και την ελεημοσύνη και αναμένουμε και τη δική μας μετοίκηση και τη συνάντησή μας στη Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου μας.
Μέχρι τότε ας ζήσουμε και εμείς, ευχόμενοι ότι την ώρα που θα μας καλέσει ο Χριστός κοντά Του, η εμπειρία της ζωής και η βεβαιότητά μας δια της πίστεως στη μετά θάνατον ζωή, θα μας κάνει να ψελλίσουμε κι εμείς όπως ο Γέροντας που αναφέραμε στην αρχή, τα εξής λόγια: «αφήστε με παρακαλώ. Ο Χριστός ήρθε. Η ζωή άρχισε».
Γράφτηκε απο τον/την Ι.Μ Αλεξανδρουπόλεως
Ο θάνατος απασχολεί τον άνθρωπο από την πρώτη μέρα της ύπαρξής του έως και την στιγμή που τον νιώθει πλέον κοντά του. Όλες οι ανθρώπινες θεωρίες και φιλοσοφίες των ανατολικών θρησκειών, της αρχαιοελληνικής φιλοσοφίας, της Δυτικής σκέψης, καθώς και όλες οι σύγχρονες υπαρξιακές φιλοσοφίες, προσπάθησαν να δώσουν απαντήσεις στο μεγαλύτερο μυστήριο της ζωής, τον θάνατο.
Η απάντηση όμως πουθενά, σε καμία θεωρία. Έτσι οι άνθρωποι στεκόμαστε άφωνοι και ακίνητοι μπροστά στις καθημερινές φρικιαστικές εικόνες του θανάτου που μας παρουσιάζουν τα ΜΜΕ και ανατριχιάζουμε μπροστά στο ενδεχόμενο του δικού μας θανάτου, που ποτέ όμως δεν μπορούμε να τον δεχθούμε επειδή είμαστε πλασμένοι για την ζωή.
Όμως το μόνο σίγουρο στην ζωή μας είναι ο θάνατος και όσο γρηγορότερα το κατανοήσουμε τόσο πιο ευτυχισμένη ζωή θα έχουμε. Και ο τρόπος για να το κατανοήσουμε και κυρίως για να το ζήσουμε, είναι η εν Χριστώ ζωή. Είναι η πίστη μας στον αναστημένο Ιησού. Είναι η εμπιστοσύνη στον Λόγο του «ο πιστεύων εις εμέ, καν αποθάνη, ζήσεται».
[1]Σύμφωνα με την ομόφωνη διδασκαλία και των δύο πηγών της θείας Αποκαλύψεως, δηλ. της Αγίας Γραφής και της Ιεράς Παραδόσεως, ο άνθρωπος, η κατακλείδα και το αποκορύφωμα της Δημιουργίας, πλάσθηκε από τον Παντοδύναμο Θεό, και προικίσθηκε με υπέροχα φυσικά και πνευματικά εφόδια, πολύ αναγκαία για την εκπλήρωση του σκοπού για τον οποίο τον προόρισε ο Θεός. Και ο Θεός τον προόρισε για να ζει αιωνίως.
Το προπατορικό αμάρτημα ήταν η αφορμή για το θάνατο του ανθρώπου. Έτσι η αμαρτία του πρώτου ανθρώπου, με όλες τις συνέπειες και τις ποινές, μεταδόθηκε σ’ ολόκληρο το ανθρώπινο γένος. Κάθε άνθρωπος «ερχόμενος εις τον κόσμον» είναι ένοχος και υπόδικος απέναντι στο Θεό.
Η Αγία Γραφή σε πολλά σημεία διδάσκει τη μετάδοση σ’ ολόκληρο το ανθρώπινο γένος της αμαρτίας των πρωτοπλάστων, μάλιστα δε με το τέλειο και κλασικό χωρίο της προς Ρωμαίους Επιστολής: «Διά τούτο ώσπερ δι΄ ενός ανθρώπου η αμαρτία εις τον κόσμον εισήλθε και διά της αμαρτίας ο θάνατος, και ούτως εις πάντας ανθρώπους ο θάνατος διήλθεν, εφ΄ ω πάντες ήμαρτον».
[2] Με αυτά τα λόγια ο Απόστολος Παύλος διατυπώνει με άριστο τρόπο τη διδασκαλία για τον παγκόσμιο χαρακτήρα της προπατορικής αμαρτίας. Στο χωρίο αυτό παρουσιάζεται ο Αδάμ ως ο δημιουργός της καθολικής αμαρτωλότητος. Σύμφωνα με το λόγο αυτό του Αποστόλου Παύλου, είναι ο αίτιος τόσο της αμαρτίας όσο και του θανάτου όλων των ανθρώπων.
Με την αμαρτία των πρωτοπλάστων ανατράπηκε η ηθική φύση της ανθρώπινης ψυχής κι έχασε το κάλλος και το μεγαλείο της, μόλις δε διασώθηκε από την καταστροφή το λογικό και η συνείδηση που κι΄ αυτά διεστραμμένα και σκοτισμένα έμμεσα και συγκαλυμμένα φανέρωναν την πρώην ένδοξη και ευτυχισμένη κατάσταση του ανθρώπου.
Η αμαρτία λοιπόν είναι η αιτία του θανάτου και ο Απ. Παύλος μας το λέει ξεκάθαρα. «Τα γαρ οψώνια της αμαρτίας θάνατος».
[3] Ο μισθός με τον οποίο η αμαρτία πληρώνει τους δούλους της, είναι ο θάνατος.
Θα προσπαθήσουμε να απαντήσουμε σε ένα πολύ βασικό ερώτημα που είναι το εξής: γιατί ο θάνατος στην ζωή μας;
Πριν όμως αναφέρουμε το γιατί, θα παραθέσουμε ένα κείμενο ενός ανθρώπου που περιγράφει τις τελευταίες στιγμές του αγίου Γέροντά του:
«Τον είδα να πεθαίνει, πριν πεθάνει να λιώνει από καρκίνο. Να μένει σκέτο κόκαλο. Να μην έχει παράπονο γι΄ αυτό ούτε για τίποτε άλλο από τη ζωή του. Να τα βλέπει όλα ήρεμα. Να κάνει χιούμορ. Να πλησιάζει ο θάνατος. Να τον υποδέχεται με χαρά.
Να γελά. Να μας ευχαριστεί όλους για τις εξυπηρετήσεις. Να παρακαλεί μια στιγμή να σταματήσουν να λείπουν οι φροντίδες μας, δεν χρειάζονταν πια. Ήλθαν άλλοι να τον πάρουν και να τον φροντίζουν για πάντα. Ήταν στο δωμάτιο. Έλαμψε το πρόσωπό του.
Μιλούσε με τη σιωπή. Άρχισε η γλώσσα, η πολιτεία του μέλλοντος αιώνος. Εμείς θέλαμε κάτι να πει. Εκείνος έλεγε με την στάση του: Αφήστε με. Σας ευχαριστώ για ό,τι μου προσφέρατε. Δεν θέλω τίποτε άλλο. Είμαι πλέον μαζί σας αλλιώς. Μη μου μιλάτε περισσότερο.
Η ώρα έφθασε. Ο Χριστός ήρθε. Η ζωή άρχισε. Να λοιπόν η αρχή και η πίστη πάνω στις οποίες θα βαδίσουμε σήμερα. Ο Χριστός ήρθε. Η ζωή άρχισε και η καρδιά του ανθρώπου γεμίζει με ειρήνη, ασφάλεια, ελπίδα και αιώνια ζωή».
Το κείμενο αυτό απαντά με πολύ απλό τρόπο στο γιατί ήλθε ο Χριστός στη γη.
Ο Χριστός ήρθε να νικήσει τον θάνατο και μέσω αυτού τον διάβολο και αφού πέτυχε την νίκη αυτή, χάρισε ζωή σε όλους τους ανθρώπους. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος μας εξηγεί πώς ο θάνατος μετά τον Χριστό είναι κοίμηση, ο Χριστός αναστήθηκε και η πραγματική ζωή κυριαρχεί στον κόσμο. Ο Χριστός αναστήθηκε και κανένας νεκρός δεν υπάρχει στα μνήματα. Ο θάνατος του Χριστού λοιπόν ήταν ένας ζωαρχικός θάνατος.
[4] Έδωσε την δυνατότητα στους ανθρώπους να γεννιούνται αθάνατοι μέσω της μητέρας Εκκλησίας και των μυστηρίων της. Μετά τον Χριστό λοιπόν, ο θάνατος είναι ήπιος και υπάρχει για ένα λόγο, «ίνα μη το κακόν αθάνατον γένηται».
[5]Ας εξετάσουμε λοιπόν με βάση την ορθόδοξη διδασκαλία, το θέμα το θανάτου για να μπορέσουμε να καταλάβουμε τη σημασία του θανάτου για τη ζωή και τη σωτηρία μας.
Και κατά πρώτον ας δούμε τι είναι ο θάνατος.
Με την λέξη θάνατο εννοούμε την παντοτινή απώλεια του ανθρώπου ή καλύτερα και ακριβέστερα κατά την ορθόδοξη παράδοση, το χωρισμό της ψυχής από το σώμα, που είναι το αποτέλεσμα της πτώσης του ανθρώπου από τον Παράδεισο. Αυτό σημαίνει πως ο άνθρωπος είναι μια ολοκληρωμένη ύπαρξη που περιλαμβάνει σώμα και ψυχή.
Κατά τον Κλήμη τον Αλεξανδρέα «θάνατος χωρισμός της ψυχής από του σώματος εστί».
[6] Το ίδιο αναφέρει και ο Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς «χωρισμός της ψυχής από του σώματος θάνατος εστί του σώματος».
[7] Πολλοί πατέρες της εκκλησίας υπογραμμίζουν κυρίως ένα άλλο θάνατο, το χωρισμό της ψυχής από τον Θεό, τον οποίο ονομάζουν πνευματικό θάνατο. Αυτός ο χωρισμός αιτία είχε την παράβαση της εντολής του Θεού και την αμαρτία. «Θάνατος το μεν εστί ο του Θεού χωρισμός, κέντρον δε θανάτου η αμαρτία»
[8], γράφει ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής.Η χριστιανική διδασκαλία έδωσε μια ουσιαστική και ολοκληρωμένη απάντηση και λύση στο πρόβλημα της ανθρώπινης υπόστασης. Η αρχαία φιλοσοφία θεωρούσε ότι το σώμα είναι φυλακή και τάφος της ψυχής.
[9] Πως μετά τον θάνατο του ανθρώπου η ψυχή ελευθερώνεται ενώ το σώμα ξαναγυρίζει στην γη και χάνεται παντοτινά.Σύμφωνα λοιπόν με αυτή την θέση των αρχαίων Ελλήνων, με τον θάνατο ελευθερωνόταν η ψυχή από το δεσμωτήριο του σώματος, και επανερχόταν στον ουράνιο κόσμο με τον οποίο συγγενεύει αφού πίστευαν πως είναι εκ φύσεως αθάνατη.
Αντίθετα το σώμα που είχε σχέση με την φθορά, διαλυόταν και γινόταν ένα με την ύλη, το χώμα και εξαφανιζόταν διά παντός.Με τις θέσεις τους όμως αυτές, οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν ότι ένα μέρος του ανθρώπου, η ψυχή, είναι αιώνιο, ενώ το άλλο μέρος, το σώμα, χάνεται, οπότε ο θάνατος παραμένει τελικά ανίκητος.
Και επειδή πολλοί κουλτουριάρηδες έχουν ζυμωθεί με τις ιδέες αυτές, καλό είναι να τις ξεκαθαρίσουμε για να μην αφήσουν στην καρδιά μας το δηλητήριο της απελπισίας.
Οι Πατέρες της Εκκλησίας μας, ερμηνεύοντας την Αγία Γραφή, διδάσκουν πως ο άνθρωπος είναι μία ολοκληρωμένη ύπαρξη που περιλαμβάνει σώμα και ψυχή μαζί. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς αναφέρει «δεν ονομάζεται άνθρωπος μόνο η ψυχή ή μόνο το σώμα, αλλά και τα δύο μαζί. Η ανθρώπινη φύση αποτελείται από το ζευγάρι ψυχής και σώματος».
[10]Στην ορθόδοξη διδασκαλία πιστεύουμε ότι με τον θάνατο διαλύεται ο αδιάρρηκτος σύνδεσμος ψυχής και σώματος. Η ψυχή εγκαταλείπει το σώμα με μεγάλο πόνο επειδή όπως μας λέει ο Άγιος Γρηγόριος η ψυχή αγαπά το σώμα με τόσο μεγάλο έρωτα, ώστε δεν θέλει με κανένα τρόπο να το αποχωριστεί και να το εγκαταλείψει.
Η ψυχή δεν ζούσε πριν την δημιουργία του σώματος γι΄ αυτό και δεν θέλει να ζήσει χωρίς αυτό. Μεταξύ της ψυχής και του σώματος υπάρχει όχι απλώς συζυγία αλλά συμφυΐα, όπως αναφέρει η Νεκρώσιμη ακολουθία.
[11] Και για να χρησιμοποιήσω μια επίκαιρη έκφραση, η ψυχή και το σώμα θα λέγαμε πως είναι σιαμαία αδέλφια.
Ωστόσο όταν αναγκαστικά η ψυχή εγκαταλείψει το σώμα, τότε ζει σε μία ενδιάμεση κατάσταση μέχρι την τελική ημέρα της Δευτέρας Παρουσίας του Κυρίου μας, όπου εκεί θα πάρει εκ νέου το δικό της οικείο σώμα αναστημένο κα ένδοξο, για να ζήσουν ενωμένα στους αιώνες των αιώνων. Την στιγμή και την εικόνα αυτή μας την δίνουν στην Αγία Γραφή δύο χωρία.
Πρώτον στην Α΄ Κορινθίους ο Παύλος μας λέει: «ο θάνατος του σώματος είναι μία σπορά. Σπέρνεται σώμα θνητό και αυτό το θνητό σώμα φυτρώνει και γίνεται αθάνατο. Συμβαίνει το ίδιο και με τον σπόρο που σπέρνεται στην γη και σαπίζει αλλά από αυτό το σάπισμα αναφύεται η ζωή και η καρποφορία».
[12] Και δεύτερον τα λόγια το Κυρίου μας: «αμήν αμήν λέγω υμίν, εάν μη ο κόκκος πεσών εις την γην αποθάνη αυτό μόνος μένη· εάν δε αποθάνη, πολύν καρπόν φέρει».
[13] Έτσι λοιπόν και το ανθρώπινο σώμα διαλύεται, για να ζωντανέψει και να το τελειοποιήσει το Άγιο Πνεύμα.Το ανθρώπινο σώμα δεν χάνεται, δεν εξαφανίζεται, διότι μετά την Δευτέρα Παρουσία όλα τα σώματα θα αναστηθούν.
Ο σωματικός θάνατος δεν εξαφανίζει το σώμα, αλλά διαλύει την θνητότητα και την φθορά όπως χαρακτηριστικά μας αναφέρει ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: «η φθορά αυτή του σώματος δεν σημαίνει ότι εξαφανίζεται το σώμα, αλλά διαλύεται η θνητότητα και η φθορά. Διότι η ουσία του σώματος μένει και κατά την ανάσταση θα ντυθεί μα υπερβολική δόξα, αλλά δεν θα είναι δόξα για όλα τα σώματα, παρά μόνο στα σώματα των αγίων».
[14]Η διάλυση αυτή δηλαδή ο χωρισμός της ψυχής από το σώμα, αποτελεί την πιο οδυνηρή εμπειρία του ανθρώπου. Είναι δε και το πιο αναπόφευκτο γεγονός από το οποίο θα περάσουμε όλοι. Ο Άγιος Αναστάσιος ο Σιναΐτης αναφέρει ότι «ο θάνατος είναι το τέλος για όλους τους ανθρώπους, ο φόρος όλων, το φοβερό πέρασμα από το οποίο θα περάσουμε όλοι, το πικρό ποτήρι που όλοι θα πιούμε».
[15] Κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να το περιγράψει, διότι εκτός από τα στοιχεία που μας δίνουν οι γραφές και οι πατέρες, ο θάνατος παραμένει ο «Μεγάλος Άγνωστος». Τα κείμενα των Πατέρων μας μιλούν βέβαια από την μία για το αποτρόπαιο του θανάτου, από την άλλη όμως όπως θα δούμε, μας δυναμώνουν, μας ζεσταίνουν την καρδιά, μας δίνουν δύναμη, θάρρος, ελπίδα, με βάση την καρδιά μας δίνουν δύναμη, θάρρος, ελπίδα, με βάση την πίστη μας στον Σταυρωθέντα και Αναστάντα Χριστό, για να πορευθούμε με χαρά προς το μυστήριο του θανάτου και της αναστάσεως.
Κι ας εξηγήσουμε τι εννοούμε με την φράση να πορευθούμε με χαρά προς τον θάνατο, διότι στ’ αυτιά μας ηχεί παράλογα.
Ο Μέγας Αντώνιος λέει πως «ο θάνατος για τους ανθρώπους είναι αθανασία όταν κατανοηθεί και αντιμετωπισθεί σωστά. Δεν τον κατανοούν όμως οι αμαθείς. Γι΄ αυτούς είναι θάνατος. Και βέβαια δεν πρέπει να φοβόμαστε τον θάνατο, αλλά την απώλεια της ψυχής, που είναι η αγνωσία του Θεού. Αυτό είναι και το πιο φοβερό για την ψυχή μας».
[16] Ας θυμηθούμε και το απόφθεγμα σοφίας που προέρχεται από την εμπειρία της μοναχικής ζωής: «Αν πεθάνεις πριν πεθάνεις, δεν θα πεθάνεις όταν πεθάνεις».
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ονομάζει τον θάνατο μετάσταση για τους ενάρετους ανθρώπους. Επίσης, τον ονομάζει αποδημία, «ουδέ γαρ θάνατος εστί, αλλά ύπνος και αποδημία».
[17] Είναι απαλλαγή από τους πόνους, είναι λύτρωση και ανάπαυση, είναι ευεργεσία, είναι εύδιος λιμήν.Με την ανάσταση του Χριστού τίποτε δεν παραμένει στην φθορά και στο θάνατο, αν εμείς δεν το θελήσουμε.
Ο Θεός Πατήρ μας προσλαμβάνει στην αγάπη Του «διά του Υιού εν Αγίω Πνεύματι» και εν αυτώ θάνατος δεν υπάρχει. Υπάρχει χαρά, ειρήνη, θεανθρώπινη σχέση η οποία δεν σταματά, αλλά μετουσιώνεται σε ζωή, ζωή αιώνια, ζωή μαζί με τον Χριστό.
Αυτό το πλήρωμα της ζωής που το βιώνουμε από τώρα στην Εκκλησία, ο καθένας κατά το μέτρο της Χάριτος και του προσωπικού του αγώνα, θα μας αποκαλυφθεί στην Βασιλεία των Ουρανών.

Όσιος Παΐσιος: Οι ψυχές των κεκοιμημένων
– Γέροντα, οι υπόδικοι νεκροί μπορούν να προσεύχωνται;
– Έρχονται σε συναίσθηση και ζητούν βοήθεια, αλλά δεν μπορούν να βοηθήσουν τον εαυτό τους. Όσοι βρίσκονται στον Άδη μόνον ένα πράγμα θα ήθελαν από τον Χριστό: να ζήσουν πέντε λεπτά, για να μετανοήσουν. Εμείς που ζούμε, έχουμε περιθώρια μετανοίας, ενώ οι καημένοι οι κεκοιμημένοι δεν μπορούν πια μόνοι τους να καλυτερεύσουν την θέση τους, αλλά περιμένουν από μας βοήθεια. Γι’ αυτό έχουμε χρέος να τους βοηθούμε με την προσευχή μας…
Τους δίνει δηλαδή ο Θεός μια ευκαιρία, τώρα που είναι υπόδικοι, να βοηθηθούν μέχρι να γίνη η Δευτέρα Παρουσία. Και όπως σ’ αυτήν την ζωή, αν κάποιος είναι φίλος με τον βασιλιά, μπορεί να μεσολαβήση και να βοηθήση έναν υπόδικο, έτσι και αν είναι κανείς «φίλος» με τον Θεό, μπορεί να μεσολαβήση στον Θεό με την προσευχή του και να μεταφέρη τους υπόδικους νεκρούς από την μια «φυλακή» σε άλλη καλύτερη, από το ένα «κρατητήριο» σε ένα άλλο καλύτερο. Ή ακόμη μπορεί να τους μεταφέρη και σε «δωμάτιο» ή σε «διαμέρισμα».
Όπως ανακουφίζουμε τους φυλακισμένους με αναψυκτικά κ.λπ. που τους πηγαίνουμε, έτσι και τους νεκρούς τους ανακουφίζουμε με τις προσευχές και τις ελεημοσύνες που κάνουμε για την ψυχή τους. Οι προσευχές των ζώντων για τους κεκοιμημένους και τα μνημόσυνα είναι η τελευταία ευκαιρία που δίνει ο Θεός στους κεκοιμημένους να βοηθηθούν, μέχρι να γίνη η τελική Κρίση. Μετά την δίκη δεν θα υπάρχη πλέον δυνατότητα να βοηθηθούν.
Ο Θεός θέλει να βοηθήση τους κεκοιμημένους, γιατί πονάει για την σωτηρία τους, αλλά δεν το κάνει, γιατί έχει αρχοντιά. Δεν θέλει να δώση δικαίωμα στον διάβολο να πη: «»Πως τον σώζεις αυτόν, ενώ δεν κοπίασε;». Όταν όμως εμείς προσευχώμαστε για τους κεκοιμημένους. Του δίνουμε το δικαίωμα να επεμβαίνη. Περισσότερο μάλιστα συγκινείται ο Θεός, όταν κάνουμε προσευχή για τους κεκοιμημένους παρά για τους ζώντες. Γι’ αυτό και η Εκκλησία μας έχει τα κόλλυβα, τα μνημόσυνα. Τα μνημόσυνα είναι ο καλύτερος δικηγόρος για τις ψυχές των κεκοιμημένων. Έχουν την δυνατότητα και από την κόλαση να βγάλουν την ψυχή.

Η ανάπαυση των κεκοιμημένων
Το Ψυχοσάββατο των ψυχών, βρίσκεται σε στενή σχέση με την Κυριακή των Απόκρεω, μια καθολική μνήμη όλων των κεκοιμημένων. Η ιδανικότερη ημέρα το Σάββατο, ως ημέρα αναπαύσεως και μνήμης γιατί είναι η τελευταία μέρα κατανάλωσης κρέατος και η τελευταία κρίση. Εις σημείο κρίσης και εις κρίσιν μετερχόμενοι, είτε ζώντες είτε κεκοιμημένοι, ώστε να έχουμε όλοι την «ἀπολογίαν ἀγαθήν», ώστε όλοι, ακόμα και αυτοί που κανείς δεν τους θυμάται στην προσευχή, να σταθούν άξια ενώπιον του Δικαιοκρίτου.
Στην ακολουθία διαβάζουμε «Τῶν ἀπ’ αἰῶνος σήμερον νεκρῶν, ἁπάντων κατ’ ὄνομα», φανερώνοντας έναν συνεχόμενο δεσμό αγάπης, μεταξύ των μελών που αναχώρησαν και με αυτούς που είναι ακόμα στην επί γης στρατευμένη Εκκλησία, ως «Ἑκάστου μνημόσυνα, τῶν θανόντων εὐσεβῶς, ἐκ τοῦ αἰῶνος Κύριε, ποιούμενοι σήμερον».
Γι’ αυτό και οι άγιοι Πατέρες της Εκκλησίας μας, από αγάπη κινούμενοι και με μεγάλη ποιμαντική ευαισθησία, για όλους τους ανθρώπους που πίστεψαν στον Χριστό και αναχώρησαν από την πρόσκαιρη αυτή ζωή, περισσότερο αναχώρησαν λόγο ενός πρόωρου θανάτου ή άλλων δυσμενών συνθηκών, συμπεριλαμβανομένων και αυτών που στερήθηκαν τα διατεταγμένα μνημόσυνα, να τους συμπεριλάβει όλους ως καθολική μνημόνευση, για προσευχή, δέηση και αίτηση στον Κριτή, για άφεση, άνεση των ψυχών. Η ίδια Εκκλησία ως Θεανθρώπινος οργανισμός εμπιστεύεται απόλυτα το έλεος του Θεού, το οποίο είναι πλούσιο και ξεχύνεται από τον ουράνιο θρόνο. Η εν Χριστώ Ελπίδα είναι αυτή που διασπά τον θάνατο, γκρεμίζει το φράγμα μεταξύ ζώντων και κεκοιμημένων, διατηρώντας εν προσευχή και στην λειτουργία της Εκκλησίας, τον ακατάλυτο δεσμό. Οι κατά την κοσμική φιλοσοφία «νεκροί», που πλέων δεν υπολογίζονται, δεν υπάρχουν, για την Εκκλησία εξακολουθούν να είναι αδελφοί μας, μέλη του Σώματος της Εκκλησίας. Η κατά όνομα μνημόνευση τους, είτε στο τρισάγιο, είτε στο μνημόσυνο μας απεκαλύπτει ότι δεν μας είναι άγνωστοι.
Τα Σάββατα, οι περισσότεροι από εμάς τα βλέπουμε ως ανάπαυση-ξεκούραση, προσπαθούμε να κάνουμε τα πάντα, να φροντίσουμε, να μεριμνήσουμε, να ξεκουραστούμε, και τις περισσότερες φορές είμαστε απασχολημένοι με μια συσκευή ή κάτι άλλο. Είναι μεγάλη πνευματική ωφέλεια η επίσκεψη μας στα κοιμητήρια, ή αλλιώς μνήματα, απαλύνεται ο πόνος κι η θλίψη, αλλά και η προσμονή ότι θα τους ξανασυναντήσουμε δίνοντάς μας κουράγιο. Είναι μια μεγάλη ελπίδα βέβαιη, αλλά και συγχρόνως μια υπόμνηση ότι η κρίση δεν είναι στο μακρινό μέλλον απλά, είναι εδώ και τώρα. Κάθε μέρα και ώρα δοκιμάζεται η σχέση αυτής της αγάπης που πρέπει και οφείλουμε να έχουμε με τα πρόσωπα εκείνα που αναχώρησαν από αυτόν τον κόσμο.
Σε αυτόν τον σύνδεσμο βλέπουμε αφ’ ενός ότι και εμείς οι ζώντες ότι ο πνευματικός κόσμος συνυπάρχει μαζί με εμάς και αφ’ ετέρου ότι η ανάπαυση και η δική μας είναι ό ίδιος ο Χριστός. Αμήν.
του Αρχιμ. Γρηγορίου Κωνσταντίνου Δρ. Θ.

“Ψυχοσάββατα”, μέρες αφιερωμένες στις ψυχές των κεκοιμημένων
Τι είναι το Ψυχοσάββατο και πόσα Ψυχοσάββατα έχει η Εκκλησία μας; κάθε Σάββατο είναι αφιερωμένο στους κεκοιμημένους. Όπως η Κυριακή είναι η ημέρα της Αναστάσεως του Κυρίου, έτσι και το Σάββατο είναι η ημέρα των κεκοιμημένων, για να τους μνημονεύουμε και να έχουμε (επί)κοινωνία μαζί τους. Τα δύο όμως Ψυχοσάββατα τιμώνται από τους πιστούς, το Σάββατο πριν από την Κυριακή της Απόκρεω, και το Σάββατο της Πεντηκοστής .
Το Ψυχοσάββατο πριν από την Κυριακή της Απόκρεω έχει το εξής νόημα. Η επομένη ημέρα είναι αφιερωμένη στη Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου. Εκείνη τη φοβερή ημέρα κατά την οποία όλοι θα σταθούμε μπροστά στο θρόνο του μεγάλου Κριτή. Για το λόγο αυτό με το Μνημόσυνο των κεκοιμημένων ζητούμε από τον Κύριο να γίνει ίλεως και να δείξει την συμπάθεια και την μακροθυμία του, όχι μόνο σε μας αλλά και στους προαπελθόντας αδελφούς, και όλους μαζί να μας κατατάξει στην Επουράνια Βασιλεία Του.
Στην γιορτή λοιπόν της αγίας Πεντηκοστής, οι χριστιανοί (την παραμονή) προσεύχονται για τους αδερφούς τους που έχουν φύγει από αυτόν τον κόσμο και έχουν περάσει στην κατάσταση που προσδιορίζεται μόνον από την παρουσία του Χριστού. Με το δεύτερο Ψυχοσάββατο διατρανώνεται η πίστη μας για την καθολικότητα της Εκκλησίας, της οποίας την ίδρυση και τα γενέθλια (επί γης) γιορτάζουμε κατά την Πεντηκοστή. Μέσα στη μία Εκκλησία περιλαμβάνεται η στρατευομένη εδώ στη γη και η θριαμβεύουσα στους ουρανούς.
Ο λόγος που τα καθιέρωσε η Εκκλησία μας, παρ ότι κάθε Σάββατο , όπως προείπαμε είναι αφιερωμένο στους κεκοιμημένους είναι ο εξής: Επειδή πολλοί κατά καιρούς απέθαναν μικροί σε ηλικία η στην ξενιτιά η στην θάλασσα η στα όρη και τους κρημνούς η και μερικοί, λόγω πτώχειας, δεν αξιώθηκαν των διατεταγμένων μνημόσυνων, «οι θείοι Πατέρες φιλανθρώπως κινούμενοι εθέσπισαν το μνημόσυνο αυτό υπέρ πάντων των απ αιώνος ευσεβώς τελευτησάντων Χριστιανών». Συγχρόνως δε, ενθυμούμενοι και εμείς τον θάνατο, «διεγειρόμεθα προς μετάνοιαν ».
Για την ιστορία και μόνο ας γνωρίζουμε ότι «Η καθιέρωσης του Σαββάτου προ των Απόκρεω ως Ψυχοσάββατου εγένετο μάλλον κατ’ απομίμηση του Σαββάτου προ της Πεντηκοστής, ως μόνου προϋπάρχοντος».
Η ωφέλεια από τα μνημόσυνα’
Ο Χριστός “επεξηγώντας” στους Σαδδουκαίους το μυστήριο της αναστάσεως των νεκρών έλεγε ότι είναι Θεός του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ και “ούκ έστιν Θεός νεκρών, αλλά ζώντων” (Ματθ. 22, 32). Αυτή την διδαχή του Χριστού ακολουθώντας η Εκκλησία και παρακαλεί και ικετεύει. “Δέξου Κύριε δεήσεις και ικεσίες και ανάπαυσε όλους τους γονείς, τους αδερφούς, τα τέκνα όλων και κάθε άνθρωπο, όλους όσους έχουν πεθάνει, στην αγκαλιά του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ…”. Την μεγαλύτερη ωφέλεια στους νεκρούς την προξενεί η τέλεση της θείας ευχαριστίας στη μνήμη τους, γιατί τότε, με τις μερίδες τους στο άγιο δισκάριο, «ενώνονται αόρατα με το Θεό και επικοινωνούν μαζί Του και παρηγορούνται και σώζονται και ευφραίνονται εν Χριστώ» (άγιος Συμεών Θεσσαλονίκης).
Ο Απόστολος Παύλος αναφέρει για τον Ονήσιμο πού είναι ήδη νεκρός, στην Β’ προς Τιμόθεον επιστολή: «Είθε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός να δώσει να βρει έλεος από τον Κύριο και Πατέρα την ημέρα εκείνη τις Δευτέρας Παρουσίας» (Β’ Τιμ. 1,18).
Υπάρχουν λοιπόν σαφή χωρία της Αγίας Γραφής που αναφέρονται στην προσευχή υπέρ των κεκοιμημένων.
Γι’ αυτό και τα μνημόσυνα συναντώνται από τούς πρώτους αιώνες στη ζωή της Εκκλησίας μας. Και τούτο, διότι, όπως γράφει ο Απόστολος Παύλος, ζωντανοί και νεκροί είμαστε «σώμα Χριστού και μέλη εκ μέρους» (Α’ Κορ. 12,27).
Έτσι λοιπών το Ψυχοσάββατο, εκτός από την πνευματική του πλευρά, που είναι και η σημαντικότερη (ότι μνημονεύονται υπέρ αναπαύσεως στην εκκλησία οι κεκοιμημένοι ), έχει και μια άλλη σημαντική πλευρά, παραγνωρισμένη. Μας συνδέει με τους προγόνους μας και με τους δικούς μας που έφυγαν πρόσφατα από τούτη τη γη, μεταξύ των οποίων και στενούς συγγενείς, κι εκείνους που έφυγαν πρόωρα, και τους παλιούς φίλους μας, καθώς και με τους απανταχού την οικουμένη Χριστιανούς , όπου η φυγή τους σημάδεψε την καρδιά μας για πάντα – ή μάλλον όχι «για πάντα», αλλά μέχρι να πάμε κι εμείς εκεί, να τους συναντήσουμε, όπως ευχόμαστε, μέσα στο θείο και ανέσπερο Φως.
Σε όλες τις θείες Λειτουργίες αναφέρονται ευχές για τους κεκοιμημένους. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος αναφέρει σχετικά: «Δεν νομοθετηθήκαν αυτά τυχαία από τούς θείους Αποστόλους, το να θυμούμαστε δηλαδή αυτούς πού έφυγαν από τη ζωή αυτή κατά την διάρκεια των φρικτών μυστηρίων, γνωρίζουν ότι από αυτό προκύπτει πολύ κέρδος, μεγάλη ωφέλεια» (ΕΠΕ 21,440). Η θεία Ευχαριστία και η συμμετοχή των πενθούντων στην θεία κοινωνία κατά την τέλεση των μνημοσύνων ευχαριστεί τις ψυχές, κυρίως διότι έτσι δείχνεται ότι έχει ήδη γίνει πραγματικότητα γι’ αυτούς, τους πενθούντας δηλαδή, ότι ο άφρονας πλούσιος παρεκάλεσε τον Αβραάμ για τα αδέλφια του. Να στείλει δηλαδή τον Λάζαρον να ειπεί στα αδέλφια του να μετανοήσουν. Η ιδική μας χριστιανική ζωή, η ζωή σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, ασφαλώς ευχαριστεί τους κεκοιμημένους προσφιλείς μας, αλλά κάνει και τις προσευχές μας να εισακούονται από τον Θεόν καλύτερα, γιατί ενώ «αμαρτωλών ο Θεός ουκ ακούει», «πολύ ισχύει δέησις δικαίου ενεργουμένη» ( Ιακώβου Ε΄ 16).
Ο ιερός Δαμασκηνός, τονίζει και το εξής «ο Θεός βούλεται ίνα υπ’ αλλήλων οι πάντες ευεργετούμεθα και ζώντες και μετά θάνατον», αφού προσφέρουμε Χριστόν «έσφαγιασμένον υπέρ των ημετέρων αμαρτημάτων έξιλεούμενοι υπέρ αυτών και ημών τον φιλάνθρωπον Θεόν», όπως τονίζει και ο άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων.
Μη λησμονούμε τους κεκοιμημένους,
Ότι Συ ει η ανάστασις, η ζωή και η ανάπαυσις πάντων των κεκοιμημένων ευσεβώς ορθοδόξων χριστιανών, βασιλέων, πατριαρχών, αρχιερέων, ιερέων, ιερομονάχων, ιεροδιακόνων, μοναχών, πατέρων, προπατόρων, πάππων, προπάππων, γονέων, συζύγων, τέκνων, αδελφών και συγγενών ημών εκ των απ’ αρχής και μέχρι των εσχάτων, και υπέρ του συγχωρηθήναι αυτοίς παν πλημμέλημα εκούσιόν τε και ακούσιον. Χριστέ ο Θεός ημών και Σοι την δόξαν αναπέμπομεν, συν τω ανάρχω σου Πατρί, και τω παναγίω, και αγαθώ και ζωοποιώ σου Πνεύματι, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων.
Αιωνία η μνήμη, Αιωνία η μνήμη, Αιωνία η μνήμη.
Αρχιμανδρίτης του οικουμενικού θρόνου π. Μελχισεδέκ Αμπελικάκης