Εν μέσω μεγάλης βοής εδόθη εφέτος το Άγιο Φως
Συντονιστές: konstantinoupolitis, Συντονιστές
-
paratiritis88
- Συστηματικός Αποστολέας
- Δημοσιεύσεις: 209
- Εγγραφή: Σάβ Φεβ 24, 2007 6:00 am
Εν μέσω μεγάλης βοής εδόθη εφέτος το Άγιο Φως
Σέ συζήτηση πού είχα με κάποιον δραστήριο ιερέα ο οποίος ανεβοκατεβαίνει τακτικά στούς Αγίους Τόπους, μού είπε, ότι όπως του ανέφεραν δύο γνωστοί του ιερείς πού βρέθηκαν το μεσημέρι τού Μεγάλου Σαββάτου στήν εμφάνιση του Αγίου Φωτός στόν Ναό της Αναστάσεως, ότι εφέτος ή έξοδος του Αγίου Φωτός συνοδεύτηκε από μεγάλο βουητό !!!
Δέν γνωρίζω εάν αυτό τό άκουσαν καί άλλοι, ή εάν τό άκουσαν μόνο αυτοί, εάν έχει συμβεί καί άλλες φορές, καί τέλος εάν πράγματι συνέβη...
Εάν κάποιος αδελφός γνωρίζει κάτι περισσότερο, ή εάν μπορεί να μάθει κάτι ακόμη, είναι ευπρόσδεκτη η κατάθεσή του...
paratiritis88
ΠΡΩΙΜΕΣ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΦΩΤΟΣ:
http://www.oodegr.com/oode/asynithista/ ... o_fws1.htm
http://www.oodegr.com/oode/asynithista/ ... o_fws1.htm
Γνώσεσθε την αλήθεια και η αλήθεια ελευθερώσει υμάς
-
paratiritis88
- Συστηματικός Αποστολέας
- Δημοσιεύσεις: 209
- Εγγραφή: Σάβ Φεβ 24, 2007 6:00 am
π... Τάτσης
Και μια αντίθετη άποψη:
ΘρΥλος και πραγματικΟτητα για το Αγιον Φως
Άρθρο του Μέγα Πρωτοπρεσβύτερου του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΤΣΕΤΣΗ
Ο Πατριάρχης δεν προσεύχεται για την διενέργεια θαύματος... Πράγμα το οποίο σημαίνει ότι ο Πατριάρχης ανάβει την λαμπάδα του από την ακοίμητη κανδήλα. Η επικείμενη εορτή του Πάσχα ξανάφερε στο προσκήνιο το θέμα της αφής του Αγίου Φωτός. Σε συνδυασμό μάλιστα με τις φημολογούμενες προθέσεις του καθηρημένου πρώην Πατριάρχου Ιεροσολύμων Ειρηναίου να κάνει δυναμική κάθοδο στον Πανάγιο Τάφο το Μέγα Σάββατο και με την ανοχή, αν όχι την στήριξη, του Ισραήλ να προεστεί της τελετής του Αγίου Φωτός. Ας ελπίσουμε ότι πρόκειται για φήμες και δεν θα ξαναγίνουμε μάρτυρες φαιδροτήτων που θα ερεθίσουν κόσμο και θα ταράξουν την γαλήνη των ημερών.
Τα τεκταινόμενα στην Ιερουσαλήμ και ο κίνδυνος να πολιτικοποιηθεί μια βασική για την πίστη μας λειτουργική πράξη, δίνουν πλέον στην Εκκλησία την μοναδική ευκαιρία να άρει το πέπλο μυστηρίου που καλύπτει μέχρι σήμερα τα σχετικά με την αφή του Αγίου Φωτός, διαφωτίζοντας τους πιστούς όσον αφορά το θεολογικό υπόβαθρο και τον συμβολισμό της ωραίας και ευφρόσυνης αυτής τελετής, και εξηγούμαι.
Υπάρχει, αιώνες τώρα, διάχυτη η πεποίθηση στον ευσεβή μεν, αλλά θεολογικά και λειτουργικά απαίδευτο ορθόδοξο πιστό, που ψάχνει για «θαύματα» προκειμένου να πληρώσει το πνευματικό του κενό, ότι κατά την τελετή αφής το Άγιον Φως κατέρχεται θαυματουργικά «ουρανόθεν» για να ανάψει την λαμπάδα του Πατριάρχου.
Όπως όμως αναφέρει ο διαπρεπείς καθηγητής Κωνσταντίνος Καλοκύρης στο περισπούδαστο σύγγραμμά του «Το Αρχιτεκτονικό Συγκρότημα του Ναού της Αναστάσεως Ιεροσολύμων και το Θέμα του Αγίου Φωτός» πρόκειται για έναν θρύλο, ο οποίος καλλιεργήθηκε στους Άγιους Τόπους μετά την εισβολή των σταυροφόρων και μέσα στα πλαίσια της διαμάχης Ορθοδόξων, Λατίνων και Αρμενίων, που ο καθείς διεκδικούσε διʼ εαυτόν το προνόμιο του «λαμβάνειν εξ ουρανού» το ανέσπερο Φως!
Η ευχή την οποία αναπέμπει ο Πατριάρχης προ της αφής μέσα στο Ιερό Κουβούκλιο είναι σαφέστατη και δεν επιδέχεται καμιά παρερμηνεία. Ο Πατριάρχης δεν προσεύχεται για την διενέργεια θαύματος. Απλώς «αναμιμνήσκεται» της θυσίας και της τριημέρου Αναστάσεως του Χριστού και απευθυνόμενος σʼ Αυτόν λέγει: «εκ του επί τούτον τον φωτοφόρον σου Τάφον εκκαιομένου φωτός ευλαβώς λαμβάνοντες, διαδίδομεν τοις πεστεύουσιν εις σε το αληθινόν φως, και δεόμεθά σου όπως αναδείξεις αυτό αγιασμού δώρον...» Πράγμα το οποίο σημαίνει ότι ο Πατριάρχης ανάβει την λαμπάδα του από την ακοίμητη κανδήλα που βρίσκεται πάνω στον Πανάγιο Τάφο. Όπως ακριβώς πράττει ο κάθε Πατριάρχης και ο κάθε κληρικός την ημέρα της Λαμπρής, όταν παίρνει Φως Χριστού από την ακοίμητη κανδήλα που βρίσκεται υπεράνω της συμβολίζουσας τον Τάφο του Κυρίου Αγίας Τράπεζας. Το μυστήριο όμως που καλλιεργήθηκε γύρω από το τελετουργικό της αφής του Αγίου Φωτός και οι λαϊκές περί αυτού αντιλήψεις στις μέρες μας συνετέλεσαν στην οικειοποίηση και εκμετάλλευση από έξω εκκλησιαστικούς κύκλους της άκρως συμβολικής και κατανυκτικής αυτής λειτουργικής πράξεως της Εκκλησίας μας.
.
Ο λόγος για την διαπόμπευση του Αγίου Φωτός με την οργανωμένη αεροπορική μεταφορά του στον ελλαδικό χώρο, συνοδεία κυβερνητικών παραγόντων, τιμητικών αγημάτων, ευζώνων και προσκόπων (και φυσικά τηλεοπτικών συνεργείων!), προκειμένου όπως ο νεοέλληνας γιορτάσει «αυθεντικό ελληνικό Πάσχα». Ωσάν οι πρόγονοί μας να μη γιόρταζαν Ανάσταση Χριστού προτού εφευρεθεί το αεροπλάνο! Ή ωσάν οι ανά τα πέρατα της οικουμένης Ορθόδοξοι να μην εορτάζουν Πάσχα Κυρίου, μια και η Ολυμπιακή δεν «πετά» ως τις χώρες τους!
Επέστη όμως καιρός να τερματισθεί ο διασυρμός των Θείων. Είναι δε σόλοικο και αποτελεί και αποτελεί ασέβεια το να αποδίδει κανείς «τιμές Αρχηγού Κράτους» στο Άγιον Φως, το οποίο προέρχεται από τον τάφο εκείνου που δήλωσε ότι «η Βασιλεία η εμή ουκ έστιν εκ του κόσμου τούτου».
- Μέγας πρωτοπρεσβύτερος ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΕΤΣΗΣ, (ΤΟ ΒΗΜΑ 21/4/2006)
ΘρΥλος και πραγματικΟτητα για το Αγιον Φως
Άρθρο του Μέγα Πρωτοπρεσβύτερου του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΤΣΕΤΣΗ
Ο Πατριάρχης δεν προσεύχεται για την διενέργεια θαύματος... Πράγμα το οποίο σημαίνει ότι ο Πατριάρχης ανάβει την λαμπάδα του από την ακοίμητη κανδήλα. Η επικείμενη εορτή του Πάσχα ξανάφερε στο προσκήνιο το θέμα της αφής του Αγίου Φωτός. Σε συνδυασμό μάλιστα με τις φημολογούμενες προθέσεις του καθηρημένου πρώην Πατριάρχου Ιεροσολύμων Ειρηναίου να κάνει δυναμική κάθοδο στον Πανάγιο Τάφο το Μέγα Σάββατο και με την ανοχή, αν όχι την στήριξη, του Ισραήλ να προεστεί της τελετής του Αγίου Φωτός. Ας ελπίσουμε ότι πρόκειται για φήμες και δεν θα ξαναγίνουμε μάρτυρες φαιδροτήτων που θα ερεθίσουν κόσμο και θα ταράξουν την γαλήνη των ημερών.
Τα τεκταινόμενα στην Ιερουσαλήμ και ο κίνδυνος να πολιτικοποιηθεί μια βασική για την πίστη μας λειτουργική πράξη, δίνουν πλέον στην Εκκλησία την μοναδική ευκαιρία να άρει το πέπλο μυστηρίου που καλύπτει μέχρι σήμερα τα σχετικά με την αφή του Αγίου Φωτός, διαφωτίζοντας τους πιστούς όσον αφορά το θεολογικό υπόβαθρο και τον συμβολισμό της ωραίας και ευφρόσυνης αυτής τελετής, και εξηγούμαι.
Υπάρχει, αιώνες τώρα, διάχυτη η πεποίθηση στον ευσεβή μεν, αλλά θεολογικά και λειτουργικά απαίδευτο ορθόδοξο πιστό, που ψάχνει για «θαύματα» προκειμένου να πληρώσει το πνευματικό του κενό, ότι κατά την τελετή αφής το Άγιον Φως κατέρχεται θαυματουργικά «ουρανόθεν» για να ανάψει την λαμπάδα του Πατριάρχου.
Όπως όμως αναφέρει ο διαπρεπείς καθηγητής Κωνσταντίνος Καλοκύρης στο περισπούδαστο σύγγραμμά του «Το Αρχιτεκτονικό Συγκρότημα του Ναού της Αναστάσεως Ιεροσολύμων και το Θέμα του Αγίου Φωτός» πρόκειται για έναν θρύλο, ο οποίος καλλιεργήθηκε στους Άγιους Τόπους μετά την εισβολή των σταυροφόρων και μέσα στα πλαίσια της διαμάχης Ορθοδόξων, Λατίνων και Αρμενίων, που ο καθείς διεκδικούσε διʼ εαυτόν το προνόμιο του «λαμβάνειν εξ ουρανού» το ανέσπερο Φως!
Η ευχή την οποία αναπέμπει ο Πατριάρχης προ της αφής μέσα στο Ιερό Κουβούκλιο είναι σαφέστατη και δεν επιδέχεται καμιά παρερμηνεία. Ο Πατριάρχης δεν προσεύχεται για την διενέργεια θαύματος. Απλώς «αναμιμνήσκεται» της θυσίας και της τριημέρου Αναστάσεως του Χριστού και απευθυνόμενος σʼ Αυτόν λέγει: «εκ του επί τούτον τον φωτοφόρον σου Τάφον εκκαιομένου φωτός ευλαβώς λαμβάνοντες, διαδίδομεν τοις πεστεύουσιν εις σε το αληθινόν φως, και δεόμεθά σου όπως αναδείξεις αυτό αγιασμού δώρον...» Πράγμα το οποίο σημαίνει ότι ο Πατριάρχης ανάβει την λαμπάδα του από την ακοίμητη κανδήλα που βρίσκεται πάνω στον Πανάγιο Τάφο. Όπως ακριβώς πράττει ο κάθε Πατριάρχης και ο κάθε κληρικός την ημέρα της Λαμπρής, όταν παίρνει Φως Χριστού από την ακοίμητη κανδήλα που βρίσκεται υπεράνω της συμβολίζουσας τον Τάφο του Κυρίου Αγίας Τράπεζας. Το μυστήριο όμως που καλλιεργήθηκε γύρω από το τελετουργικό της αφής του Αγίου Φωτός και οι λαϊκές περί αυτού αντιλήψεις στις μέρες μας συνετέλεσαν στην οικειοποίηση και εκμετάλλευση από έξω εκκλησιαστικούς κύκλους της άκρως συμβολικής και κατανυκτικής αυτής λειτουργικής πράξεως της Εκκλησίας μας.
.
Ο λόγος για την διαπόμπευση του Αγίου Φωτός με την οργανωμένη αεροπορική μεταφορά του στον ελλαδικό χώρο, συνοδεία κυβερνητικών παραγόντων, τιμητικών αγημάτων, ευζώνων και προσκόπων (και φυσικά τηλεοπτικών συνεργείων!), προκειμένου όπως ο νεοέλληνας γιορτάσει «αυθεντικό ελληνικό Πάσχα». Ωσάν οι πρόγονοί μας να μη γιόρταζαν Ανάσταση Χριστού προτού εφευρεθεί το αεροπλάνο! Ή ωσάν οι ανά τα πέρατα της οικουμένης Ορθόδοξοι να μην εορτάζουν Πάσχα Κυρίου, μια και η Ολυμπιακή δεν «πετά» ως τις χώρες τους!
Επέστη όμως καιρός να τερματισθεί ο διασυρμός των Θείων. Είναι δε σόλοικο και αποτελεί και αποτελεί ασέβεια το να αποδίδει κανείς «τιμές Αρχηγού Κράτους» στο Άγιον Φως, το οποίο προέρχεται από τον τάφο εκείνου που δήλωσε ότι «η Βασιλεία η εμή ουκ έστιν εκ του κόσμου τούτου».
- Μέγας πρωτοπρεσβύτερος ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΕΤΣΗΣ, (ΤΟ ΒΗΜΑ 21/4/2006)
Γνώσεσθε την αλήθεια και η αλήθεια ελευθερώσει υμάς
Τα όπλα του "μεγάλου επιστήμονα" Καλόπουλουλου 
Ρόδος, 15/05/2006
Αγαπητέ κε Καλόπουλε,
Με αφορμή την πρόσφατη τηλεφωνική μας επικοινωνία, σας αποστέλλω στοιχεία που άντλησα από τα βιβλία « ΦΩΤΟΜΑΧΙΚΑ - ΑΝΤΙΦΩΤΟΜΑΧΙΚΑ» του π. Γ. Δ. Μεταλληνού (Εκδόσεις ΚΑΤΟΠΤΡΟ - ΙΣΤΟΡΗΤΗΣ, 2001) και «ΤΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΦΩΤΟΣ» του Κ.Δ. Καλοκύρη (UNIVERSITY STUDIO PRESS, 1999) τα οποία δίνουν μια εντελώς διαφορετική διάσταση στην διαμάχη γύρω από την φύση του φωτός του Παναγίου Τάφου.
Ο π. Μεταλληνός στο βιβλίο του συμπυκνώνει και σχολιάζει κυρίως ανέκδοτα έργα υπέρμαχων αλλά και αρνητών της θεωρίας του θαύματος, τα οποία και αναδημοσιεύει αυτούσια. Ορισμένα επιχειρήματα -τόσο υπέρ όσο και κατά- τα αξιολογεί με προσεχτικούς, μετριοπαθείς χαρακτηρισμούς όπως «ευλογοφανές», «εύστοχο» ή «ορθό», ενώ άλλα τα αφήνει ασχολίαστα.
Αυτό ωστόσο που αν μη τι άλλο εντυπωσιάζει είναι η έμμεση πλην σαφής παραδοχή του π. Μεταλληνού ότι το φώς που εμφανίζεται κάθε Μ. Σάββατο στα Ιεροσόλυμα δεν κατέρχεται εξ ουρανού, αλλά έχει φυσική προέλευση, είναι δε άγιο γιατί εξάγεται από τον Πανάγιο Τάφο!
Παραθέτοντας σχετικά αποσπάσματα από το βιβλίο «του σεβαστού μου διδασκάλου, γνωστού αρχαιολόγου και άριστου γνώστη του Χώρου της Ορθόδοξης Λατρείας, καθηγητή και ακαδημαϊκού κ. Κωνσταντίνου Καλοκύρη» (σελ. 27), όπου προς κατανόηση της φύσης και της έννοιας του φωτός ο αναγνώστης παραπέμπεται στην κατά την Τελετή αναγινωσκόμενη δεητική ευχή (σελ. 32), ο π. Μεταλληνός γράφει αυτολεξεί:
«Ο κ. Καλοκύρης δίνει -και ορθά- ιδιαίτερη έμφαση στη ευχή, πού είναι πράγματι το ʽʽκλειδί” για την κατανόηση της Τελετής και την τεκμηρίωση της φύσεως του ʽʽΑγίου Φωτός”. Ορθά δε συμπεραίνει ότι ʽπουθενά δεν γίνεται λόγος (ούτε καν υπαινιγμός) περί ʽʽάνωθεν κατερχομένου αΰλου Φωτός” κατά τη στιγμή εκείνη, αλλά νοείται μόνο φως φυσικό, που ανάβεται στην ανάμνηση του Αναστάντος Χριστού» (σελ. 33).
Ο π. Μεταλληνός με το συγκλονιστικό αυτό σχόλιο (verba volant scripta manent) ο π. Μεταλληνός συντάσσεται όχι μόνο με την θέση του κ. Καλοκύρη, αλλά στον πυρήνα της και με αυτήν του Στ. Καραθεοδωρή, «ιατρού, κορυφαίου στελέχους του φαναριώτικου κύκλου και συγγραφέα σημαντικών φιλολογικών και θεολογικών έργων, ο οποίος θεωρούνταν από την Μεγάλη Εκκλησία θεολογική αυθεντία» (σελ. 131-132).
Ο Καραθεοδωρής: στο ανέκδοτο έργο του: «ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ» (1832-1836) ενώ ασκεί κριτική στον Κοραή για την πολεμική του κατά των Ιεροσολυμίτων Πατριαρχών, στο ζήτημα του Αγίου Φωτός δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών: «εκράτησεν έθος ανάπτεσθαι φως επί του αγίου τάφου και απʼ αυτό άλλα φώτα πανηγυρικά» (σελ. 369 - 370), «το εν Ιερουσαλήμ Άγιον φως ουδείς των πατριαρχών, των αρχιερέων, των ιερέων, των εκκλησιαστικής διδασκαλίας μετόχων, ως ουδέ οι πλείους των τυχόντων πιστεύουσι θαυματουργικό» (σελ. 379), «Αλλά διατί το λέγουσιν Άγιον Φως; Διότι ανάπτεται επί τον άγιον τάφον, και οι πιστοί ευλαβώς το λαμβάνουσιν, αλλʼ η ευλάβεια αυτή μεταπεσούσα εις δεισιδαιμονίαν διά την των πολλών αμάθειαν ισχυροποίησε μεταξύ των απλουστέρων αδελφών και τον λόγον, ον προλαβόντως διέδωκαν οι Φραγκοπαπάδες ανέκαθεν, ότι διά θαύματος άπτεται φως» (σελ. 381), «Το φως, λοιπόν, ουδʼ άλλην αγιότητα έχει, ει μη ότι ανάπτεται εις τον τάφον του Κυρίου, καθʼ ην ημέραν ετελέσθη το μέγα μυστήριο της αναστάσεως» (σελ. 388)
Νικηφόρος Θεοτόκης:
Λαμβάνοντας δε υπʼ όψιν και την κατηγορηματική διαβεβαίωση του αρχιεπισκόπου Νικηφόρου Θεοτόκη το 1800 ότι το φως δεν είναι θεόπεμπτο αλλά ανάβεται από τον Πατριάρχη και εν συνεχεία μεταδίδεται στους πιστούς ως αγιασμένο, χωρίς η εκκλησία να μπορεί να θεραπεύσει «την του χύδην λαού υπόληψιν» (λόγος για τον οποίο και σιωπά μια και ούτως η άλλως «ουδεμίαν επιφέρει βλάβην η τοιαύτη υπόληψις»).
Η μαρτυρία της Αιθερίας (385 μ.Χ.)
Το ίδιο συμπέρασμα βγαίνει και από την (πλαστή ή όχι) μαρτυρία, της Αιθερίας το 385 μ.Χ. η οποία γράφει: «κατά την δεκάτη ώρα, ανάβουν όλους τους λύχνους και τα κηρία, πράγμα που κάνει μια εξαιρετική φωτοχυσία. Αλλά το φως με το οποίο ανάβουν αυτά δεν το φέρνουν απʼ έξω αλλά προέρχεται από το εσωτερικό του σπηλαίου όπου νυχθημερόν καίει λύχνος». Μια τέτοια δήλωση δεν μπορεί παρανοηθεί!
Ο π. Μεταλληνός χαρακτηριστικά αποστασιοποιείται από την συλλογιστική της κατʼ οικονομίαν σιωπούσης Εκκλησίας και δηλώνει ότι προτιμά «τους ʽʽαθέους” που απορρίπτουν διαρρήδην κάθε περίπτωση θαύματος στο θέμα του ʽʽΑγίου Φωτός”, από την για οποιονδήποτε λόγο απόκρυψη της αλήθειας ». Μιάς αλήθειας την οποία ωστόσο η Εκκλησία κατά τον κ. Καλοκύρη τελικά ομολογεί με την Ευχή έστω που διαβάζεται κατά την Τελετή του Μ. Σαββάτου (σελ. 34) .
Η εν λόγω ευχή είχε δημοσιευθεί το 1933 και αναδημοσιεύτηκε -κατά τον π. Μεταλληνό «ασφαλώς όχι χωρίς λόγο » - το 1967 στο περιοδικό του Πατριαρχείου «Νέα Σιών» . Στο βιβλίο του «ΤΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΦΩΤΟΣ» ο κ. Καλοκύρης την παραθέτει αυτούσια και την αναλύει διεξοδικά (σελ. 222-227) καταλήγοντας στο συμπέρασμα που όπως προαναφέραμε ασπάστηκε και ο π. Μεταλληνός, ότι δηλαδή το Φως ανάβει με φυσικό τρόπο, έχει καθαρά συμβολικό χαρακτήρα και η (αδιαμφισβήτητη) αγιότητά του συνίσταται στο γεγονός ότι προέρχεται από τον Πανάγιο Τάφο.
Να όμως μερικά από τα επίμαχα σημεία της ευχής στα οποία ο αναγνώστης προτρέπεται να εστιάσει την προσοχή του:
«μνείαν ποιούμεθα και της εν Άδου καθόδου σου, […] τη αστραπή της σης θεότητος φωτός πληρώσας τα καταχθόνια. Όθεν […] κατά τούτο το υπερευλογημένον Σάββατον […] σε το όντως ιλαρόν και εφετόν φως εν τοις καταχθονίοις θεϊκώς επιλάμψαν, εκ τάφου δε θεοπρεπώς αναλάμψαν αναμιμνησκόμενοι, φωτοφάνειαν ποιούμεθα, σου την προς ημάς συμπαθώς γενόμενην θεοφάνειαν, εικονίζοντες...
Δια τούτο, εκ του επί τούτον τον φωτοφόρον σου Τάφον ενδελεχώς και αειφώτως εκκαιομένου φωτός ευλαβώς λαμβάνοντες, διαδιδόαμεν τοις πιστεύουσιν εις σε το αληθινό φως και παρακαλούμεν και δεόμεθά σου, Παναγιότατε Δέσποτα, όπως αναδείξης αυτό αγιασμού δώρον και πάσης θεϊκής σου χάριτος πεπληρωμένον, διά της χάριτος του Παναγίου και φωτοφόρου Τάφου σου... Αμήν.»
Όπως επισημαίνει ο κ. Καλοκύρης «η ευχή είναι πολύ διαφωτιστική». Πουθενά δεν γίνεται λόγος (ούτε καν υπαινιγμός) γιά θαυματουργικά εμφανιζόμενο φως, «αλλά νοείται μόνο φως φυσικό, που ανάβεται στην ανάμνηση του Αναστάντος Χριστού, του αληθινού φωτός του Κόσμου». Εις ανάμνηση λοιπόν του θαύματος εκείνου, ο πατριάρχης δημιουργεί -ο ίδιος- εμφάνιση φωτός, εικονίζοντας έτσι την θεοφάνεια του Χριστού που βίωσαν οι άνθρωποι. «Και η Ευχή […] προχωρεί και εξηγεί το από πού παίρνεται το φως για να ανάψουν οι λαμπάδες και, στη συνέχεια, να μεταδοθεί στους πιστούς. Και είναι ο τόπος αυτός ο άγιος Τάφος και πηγή του φωτός το οποίο ευλαβώς λαμβάνει ο Πατριάρχης, είναι η ιερή λυχνία πού ΣΥΝΕΧΩΣ και πάντοτε καίει εκεί».
Ολοκληρώνοντας την ανάλυση του ο κ. Καλοκύρης τονίζει με ιδιαίτερη έμφαση «τη λέξη ʽʽαναδείξεις” η οποία δηλώνει καθαρά ότι το φως (όχι μόνο δεν είναι ουρανόπεμπτο, αλλά) δεν έχει ακόμα αναδειχθεί ιδιαίτερον ʽʽαγιασμού δώρον” […] Εάν όμως, με άλλα λόγια, το φως ήταν ουρανόπεμπτο, τότε δεν θα παρακαλούσε ο Πρωθιεράρχης όπως το αναδείξει ο Θεός. Και πώς θα γίνει αυτή η ανάδειξη; Επεξηγεί η ευχή: Διά της χάριτος του Παναγίου Τάφου» .
Προς επίρρωσιν της ερμηνείας αυτής ο κ. Καλοκύρης παραπέμπει «στις ευχές του Μεγ. Αγιασμού των Θεοφανείων (όπως γίνει το ʽʽύδωρ αγιασμού δώρον και […] αναδηχθείναι αυτό αποτρόπαιον…”), και της ευχής για την μετουσίωση των Τ. Δώρων στην Λειτουργία του Μ. Βασιλείου (δέεται ο ιερέας όπως ο Θεός τα Τίμια Δώρα ʽʽευλογήσαι, αγιάσαι
και αναδείξαι”). Λοιπόν ʽʽαγιάσαι και αναδείξαι” έχουμε σε αυτές τις ευχές, όπως ακριβώς και στην ευχή του αγίου φωτός» .
Το βιβλίο του κ. Καλοκύρη αλλά και αυτό του π. Μεταλληνού προσφέρει όμως μεταξύ άλλων και δύο ακόμα ενδιαφέροντα στοιχεία :
α. Η πρώτη μαρτυρία για το φως ως θεόπεμπτο πιθανότατα δεν είναι αυτή του Βερνάρδου το 870 μ.Χ. . Σύμφωνα με τον Μοσχέμιο ήδη τον 8ο αιώνα ο Πρεσβύτερος Οθμάρος από το Πουατιέ είδε το υπερφυσικό φως με τα ίδια του τα μάτια.
Η μαρτυρία της Αιθερίας ωστόσο (πλαστή ή όχι) που ενίοτε μνημονεύεται ως απόδειξη της αδιάλειπτης εμφάνισης του θαύματος ανά τους αιώνας, σε καμία περίπτωση δεν περιγράφει το φως ως υπερφυσικό.
Άνευ αντικειμένου είναι επίσης η αναφορά του Ιωάννη του Δαμασκηνού (κάθισμα Όρθρου, του πλαγίου δ´ ήχου της Παρακλητικής) και κατʼ επέκταση κι αυτή του Γρηγορίου Νύσσης (Περί της Αναστάσεως του Χριστού, ΛΟΓΟΣ Β´), πρώτον επειδή η σύνδεσή τους με το Άγιο Φως είναι «τραβηγμένη από τα μαλλιά», κυρίως δε επειδή στο σχετικό ευαγγελικό εδάφιο (Λουκάς, ΚΔ. 9-12) όπως και εσείς είχατε επισημάνει στο βιβλίο σας «ΘΑΥΜΑ ή ΑΠΑΤΗ», δεν γίνεται πουθενά λόγος περί φωτός, η έκπληξη δε του Πέτρου προέρχεται όπως αβίαστα προκύπτει, από την θέα του άδειου σαβάνου.
Η απουσία οποιασδήποτε αναφοράς περί φωτός στην εν λόγω ευαγγελική περικοπή ωστόσο, δεν παρασιωπείται ούτε από τον ιεροδιδάσκαλο Γαβριήλ και κατʼ επέκταση ούτε και από τον π. Μεταλληνό. Το επιχείρημα όμως του Γαβριήλ ότι εφόσον ο Πέτρος έφτασε στον τάφο «σκοτίας έτι ούσης» και μολαταύτα μπόρεσε να διακρίνει τα «οθόνια κείμενα μόνα», θα πρέπει λογικά να υπήρχε κάποια άλλη πηγή φωτός που δεν προερχόταν από τους Αγγέλους, είναι σαθρό, διότι όπως εύστοχα επισήμανε ο Αγιορίτης Αρχιμανδρίτης Προκόπιος Δενδρινός περί το 1833, το Ευαγγέλιο δεν λέει ότι ο Πέτρος ήταν αυτός που έφθασε στο μνημείο «σκοτίας έτι ούσης», αλλά η Μαγδαληνή. Εκτός αυτού μέχρι να ειδοποιηθεί ο Πέτρος και να μεταβεί κι αυτός με τη σειρά του στον τάφο, το σκοτάδι λογικά θα είχε παρέλθει («ΦΩΤΟΜΑΧΙΚΑ - ΑΝΤΙΦΩΤΟΜΑΧΙΚΑ », σελ. 350).
β. Η (από εξονυχιστική έως και … διακριτική) σωματική έρευνα στην οποία (λέγεται ότι) υποβάλλεται ο πατριάρχης πριν από την είσοδό του στο Κουβούκλιο και οι αναφορές περί «αδιαλείπτως και αγρύπνως επιτηρούντων» φυλάκων σύμφωνα με τα λεγόμενα του κ. Καλοκύρη: «είναι ένας θρύλος, προïόν κατώτερης λαïκής ευσοβόφρωνος αφέλειας […] που «υποβιβάζει σε ʽʽαπάτη” την έντιμη και ακατάκριτη συμπεριφορά του, και τον παρουσιάζει έτσι ως συνεργό στην εμφάνιση ενός ψευδοθαύματος. […] Η αφαίρεση των αμφίων και η εμφάνιση του μόνο με το στιχάριο αποτελεί μέρος του σχετικού Τυπικού της Εκκλησίας. Δηλαδή πρόκειται για διαδικασία η οποία σημαίνει ότι ο Πατριάρχης, εκφράζοντας ταπείνωση και άκρα ευλάβεια, πριν πλησιάσει και περάσει στο Πανάγιο Άδυτο απεκδύεται τα δηλωτικά του επισκοπικού αξιώματος άμφια […]» μένοντας με «το στιχάριο (το απλούστερο και κοινό άμφιο για κάθε βαθμίδας κληρικό…)». «ΤΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΦΩΤΟΣ », σελ. 218 - 221)
Τα ερώτηματα ωστόσο που εγείρει ο υπερτονισμός της ακεραιότητας των Πατριαρχών και η διαβεβαίωση ότι για την μυθοποίηση της Τελετής σε καμιά περίπτωση δεν ευθύνεται η Εκκλησία αλλά ο απλός λαός, είναι αμείλικτα:
Προς τι λοιπόν το σφράγισμα του τάφου; Και ο χρόνος παραμονής του Πατριάρχη εντός Κουβουκλίου;
Γιατί παρουσιάζει σημαντικές αυξομειώσεις; Και τα κεριά των πιστών (και απίστων) γιατί αυτοαναφλέγονται;
Και οι κανδήλες; Και η δήθεν πύρινη σφαίρα που έχουμε δει σε video;
Και οι λάμψεις; Αφού δεν πρόκειται για θαύμα, προφανώς κάποιος τα προετοιμάζει όλʼ αυτά. Ποιος όμως; Δεν είναι ο Θεός, δεν είναι οι πιστοί, δεν είναι η Εκκλησία - μα τότε ποιος είναι;! Κι όποιος κι αν είναι αυτός, γιατί τον αφήνουν να ενισχύει την «την του χύδην λαού υπόληψιν»;
Ρόδος, 15/05/2006
Με εκτίμηση
Κώστας
...............................................................................
Σχόλια του Μ. Καλοπουλου
περι του λεγομένου Αγίου φωτός.
Περι της μη αποδοχής της θαυματουργού εμφάνισης του "αγίου" φωτός, από τα ίδια τα μέλη της εκκλησιαστικής ηγεσίας έχω συμπεριλάβει ήδη αρκετές δηλώσεις στο βιβλίο μου «θαύμα ή απάτη το άγιο φως της Ιερουσαλήμ».
Η ισχυρότερη ομως απόδειξη της μη αποδοχής της θαυματουργού καθόδου εξ ουρανού του "αγίου" φωτός, έρχεται απʼ το άρθρο του Μέγα πρωτοπρεσβύτερου του Οικουμενικού Πατριαρχείου ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΤΣΕΤΣΗ – (ΤΟ ΒΗΜΑ 21/4/2006) με τίτλο: «Θρύλος και πραγματικότητα για το Άγιον Φως» όπου ευθέως παραδέχεται ότι «πρόκειται για έναν θρύλο που καλλιέργησαν θεολογικά και λειτουργικά απαίδευτοι ορθόδοξοι πιστοί, που ψάχνουν για θαύματα προκειμένου να πληρώσει το πνευματικό του κενό»
Περι ακαΐας του "αγίου" φωτός είχα την ευκαιρία σε μια απευθείας σύνδεση με τα Ιεροσόλυμα που έγινε στην εκπομπή της Τατιάνας Στεφανίου (ΑΝΤΕΝΑ 29/9/07) να ρωτήσω τον ίδιο τον Παρασκευοφύλακα του αγίου τάφου, αν αποδέχεται το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων την ακαΐα του "αγίου" φωτός. Η απαντηση του (την οποία έχω μαγνητοσκοπημένη) ήταν: «επισήμως όχι»! Επανέλαβα την ερώτηση μου αν προτρέπουν τους πιστούς να τοποθετούν την φλόγα του "αγίου" φωτός κάτω απʼ τα γενιά τα ρούχα η στο πρόσωπο τους... και πάλι η απάντησή ήταν «όχι»!
Τα περι σφαιρικού φωτός διεψεύσθησαν στην πράξη, με την προβολή του μοναδικού video που μαγνητοσκόπησε, ένας κατά τα αλλά συμπαθής και λόγιος καλόγερος-παιδοψυχίατρος Αντώνης Στυλιανάκης, στην 2ωρη εκπομπή της Άννας Δρούζα (ΝΕΤ 27/3/07). Στην μεγάλης ευκρίνειας οθόνη του τηλεοπτικού σταθμού, φάνηκε πλέον ξεκάθαρα, ότι πρόκειται για δέσμη λαμπάδων που αυτανεφλέγη πριν την έξοδο του Πατριάρχη απʼ το κουβούκλιο, και κάποιος εκ των παρευρισκομένων την περιφέρει μεταξύ των ανθρώπων στο ύψος της κεφαλής των πιστών, και όχι περι οποιουδήποτε σφαιρικού φωτεινού φαινομένου!
Οι δυο μοναδικές στιγμές όπου η μαγνητοσκοπημένη πηγή φωτός (λαμπάδες) έπαιρνε σφαιρικό σχήμα, ήταν όταν η λήψη ήταν ανετάριστη, και όλοι γνωρίζουν πως κάθε φωτεινή πηγή σε μη εστιασμένο φακό, δίνει φωτεινό σφαιρικό σχήμα!
Περι της χρονομετάθεσης του αυταναφλεγόμενου φωσφόρου, και την δήθεν περιορισμένη δυνατότητα της χρονοκαθυστέρησης στην αυτανάφλεξη του μόνο στα 45 λεπτά, έλαβε κατηγορηματικά θέση σε τηλεοπτική εκπομπή (ΑΝΤΕΝΑ 28/3/07 την οποία έχω μαγνητοσκοπημένη) ο τέως διευθυντής του Δημοκρίτειου ερευνητικού κέντρου κος Νίκος Κατσαρός, βεβαιώνοντας ότι με τον κατάλληλο ελαιώδη διαλύτη, η χρονοκαθυστέρηση στην αυτανάφλεξη του φωσφόρου μπορεί να είναι πολλές ώρες, ή και μέρες. Συγκεκριμένα ανέφερε μέχρι 6 έως και 7 μέρες!
Μιχάλης Καλόπουλος
Ρόδος, 15/05/2006
Αγαπητέ κε Καλόπουλε,
Με αφορμή την πρόσφατη τηλεφωνική μας επικοινωνία, σας αποστέλλω στοιχεία που άντλησα από τα βιβλία « ΦΩΤΟΜΑΧΙΚΑ - ΑΝΤΙΦΩΤΟΜΑΧΙΚΑ» του π. Γ. Δ. Μεταλληνού (Εκδόσεις ΚΑΤΟΠΤΡΟ - ΙΣΤΟΡΗΤΗΣ, 2001) και «ΤΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΦΩΤΟΣ» του Κ.Δ. Καλοκύρη (UNIVERSITY STUDIO PRESS, 1999) τα οποία δίνουν μια εντελώς διαφορετική διάσταση στην διαμάχη γύρω από την φύση του φωτός του Παναγίου Τάφου.
Ο π. Μεταλληνός στο βιβλίο του συμπυκνώνει και σχολιάζει κυρίως ανέκδοτα έργα υπέρμαχων αλλά και αρνητών της θεωρίας του θαύματος, τα οποία και αναδημοσιεύει αυτούσια. Ορισμένα επιχειρήματα -τόσο υπέρ όσο και κατά- τα αξιολογεί με προσεχτικούς, μετριοπαθείς χαρακτηρισμούς όπως «ευλογοφανές», «εύστοχο» ή «ορθό», ενώ άλλα τα αφήνει ασχολίαστα.
Αυτό ωστόσο που αν μη τι άλλο εντυπωσιάζει είναι η έμμεση πλην σαφής παραδοχή του π. Μεταλληνού ότι το φώς που εμφανίζεται κάθε Μ. Σάββατο στα Ιεροσόλυμα δεν κατέρχεται εξ ουρανού, αλλά έχει φυσική προέλευση, είναι δε άγιο γιατί εξάγεται από τον Πανάγιο Τάφο!
Παραθέτοντας σχετικά αποσπάσματα από το βιβλίο «του σεβαστού μου διδασκάλου, γνωστού αρχαιολόγου και άριστου γνώστη του Χώρου της Ορθόδοξης Λατρείας, καθηγητή και ακαδημαϊκού κ. Κωνσταντίνου Καλοκύρη» (σελ. 27), όπου προς κατανόηση της φύσης και της έννοιας του φωτός ο αναγνώστης παραπέμπεται στην κατά την Τελετή αναγινωσκόμενη δεητική ευχή (σελ. 32), ο π. Μεταλληνός γράφει αυτολεξεί:
«Ο κ. Καλοκύρης δίνει -και ορθά- ιδιαίτερη έμφαση στη ευχή, πού είναι πράγματι το ʽʽκλειδί” για την κατανόηση της Τελετής και την τεκμηρίωση της φύσεως του ʽʽΑγίου Φωτός”. Ορθά δε συμπεραίνει ότι ʽπουθενά δεν γίνεται λόγος (ούτε καν υπαινιγμός) περί ʽʽάνωθεν κατερχομένου αΰλου Φωτός” κατά τη στιγμή εκείνη, αλλά νοείται μόνο φως φυσικό, που ανάβεται στην ανάμνηση του Αναστάντος Χριστού» (σελ. 33).
Ο π. Μεταλληνός με το συγκλονιστικό αυτό σχόλιο (verba volant scripta manent) ο π. Μεταλληνός συντάσσεται όχι μόνο με την θέση του κ. Καλοκύρη, αλλά στον πυρήνα της και με αυτήν του Στ. Καραθεοδωρή, «ιατρού, κορυφαίου στελέχους του φαναριώτικου κύκλου και συγγραφέα σημαντικών φιλολογικών και θεολογικών έργων, ο οποίος θεωρούνταν από την Μεγάλη Εκκλησία θεολογική αυθεντία» (σελ. 131-132).
Ο Καραθεοδωρής: στο ανέκδοτο έργο του: «ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ» (1832-1836) ενώ ασκεί κριτική στον Κοραή για την πολεμική του κατά των Ιεροσολυμίτων Πατριαρχών, στο ζήτημα του Αγίου Φωτός δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών: «εκράτησεν έθος ανάπτεσθαι φως επί του αγίου τάφου και απʼ αυτό άλλα φώτα πανηγυρικά» (σελ. 369 - 370), «το εν Ιερουσαλήμ Άγιον φως ουδείς των πατριαρχών, των αρχιερέων, των ιερέων, των εκκλησιαστικής διδασκαλίας μετόχων, ως ουδέ οι πλείους των τυχόντων πιστεύουσι θαυματουργικό» (σελ. 379), «Αλλά διατί το λέγουσιν Άγιον Φως; Διότι ανάπτεται επί τον άγιον τάφον, και οι πιστοί ευλαβώς το λαμβάνουσιν, αλλʼ η ευλάβεια αυτή μεταπεσούσα εις δεισιδαιμονίαν διά την των πολλών αμάθειαν ισχυροποίησε μεταξύ των απλουστέρων αδελφών και τον λόγον, ον προλαβόντως διέδωκαν οι Φραγκοπαπάδες ανέκαθεν, ότι διά θαύματος άπτεται φως» (σελ. 381), «Το φως, λοιπόν, ουδʼ άλλην αγιότητα έχει, ει μη ότι ανάπτεται εις τον τάφον του Κυρίου, καθʼ ην ημέραν ετελέσθη το μέγα μυστήριο της αναστάσεως» (σελ. 388)
Νικηφόρος Θεοτόκης:
Λαμβάνοντας δε υπʼ όψιν και την κατηγορηματική διαβεβαίωση του αρχιεπισκόπου Νικηφόρου Θεοτόκη το 1800 ότι το φως δεν είναι θεόπεμπτο αλλά ανάβεται από τον Πατριάρχη και εν συνεχεία μεταδίδεται στους πιστούς ως αγιασμένο, χωρίς η εκκλησία να μπορεί να θεραπεύσει «την του χύδην λαού υπόληψιν» (λόγος για τον οποίο και σιωπά μια και ούτως η άλλως «ουδεμίαν επιφέρει βλάβην η τοιαύτη υπόληψις»).
Η μαρτυρία της Αιθερίας (385 μ.Χ.)
Το ίδιο συμπέρασμα βγαίνει και από την (πλαστή ή όχι) μαρτυρία, της Αιθερίας το 385 μ.Χ. η οποία γράφει: «κατά την δεκάτη ώρα, ανάβουν όλους τους λύχνους και τα κηρία, πράγμα που κάνει μια εξαιρετική φωτοχυσία. Αλλά το φως με το οποίο ανάβουν αυτά δεν το φέρνουν απʼ έξω αλλά προέρχεται από το εσωτερικό του σπηλαίου όπου νυχθημερόν καίει λύχνος». Μια τέτοια δήλωση δεν μπορεί παρανοηθεί!
Ο π. Μεταλληνός χαρακτηριστικά αποστασιοποιείται από την συλλογιστική της κατʼ οικονομίαν σιωπούσης Εκκλησίας και δηλώνει ότι προτιμά «τους ʽʽαθέους” που απορρίπτουν διαρρήδην κάθε περίπτωση θαύματος στο θέμα του ʽʽΑγίου Φωτός”, από την για οποιονδήποτε λόγο απόκρυψη της αλήθειας ». Μιάς αλήθειας την οποία ωστόσο η Εκκλησία κατά τον κ. Καλοκύρη τελικά ομολογεί με την Ευχή έστω που διαβάζεται κατά την Τελετή του Μ. Σαββάτου (σελ. 34) .
Η εν λόγω ευχή είχε δημοσιευθεί το 1933 και αναδημοσιεύτηκε -κατά τον π. Μεταλληνό «ασφαλώς όχι χωρίς λόγο » - το 1967 στο περιοδικό του Πατριαρχείου «Νέα Σιών» . Στο βιβλίο του «ΤΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΦΩΤΟΣ» ο κ. Καλοκύρης την παραθέτει αυτούσια και την αναλύει διεξοδικά (σελ. 222-227) καταλήγοντας στο συμπέρασμα που όπως προαναφέραμε ασπάστηκε και ο π. Μεταλληνός, ότι δηλαδή το Φως ανάβει με φυσικό τρόπο, έχει καθαρά συμβολικό χαρακτήρα και η (αδιαμφισβήτητη) αγιότητά του συνίσταται στο γεγονός ότι προέρχεται από τον Πανάγιο Τάφο.
Να όμως μερικά από τα επίμαχα σημεία της ευχής στα οποία ο αναγνώστης προτρέπεται να εστιάσει την προσοχή του:
«μνείαν ποιούμεθα και της εν Άδου καθόδου σου, […] τη αστραπή της σης θεότητος φωτός πληρώσας τα καταχθόνια. Όθεν […] κατά τούτο το υπερευλογημένον Σάββατον […] σε το όντως ιλαρόν και εφετόν φως εν τοις καταχθονίοις θεϊκώς επιλάμψαν, εκ τάφου δε θεοπρεπώς αναλάμψαν αναμιμνησκόμενοι, φωτοφάνειαν ποιούμεθα, σου την προς ημάς συμπαθώς γενόμενην θεοφάνειαν, εικονίζοντες...
Δια τούτο, εκ του επί τούτον τον φωτοφόρον σου Τάφον ενδελεχώς και αειφώτως εκκαιομένου φωτός ευλαβώς λαμβάνοντες, διαδιδόαμεν τοις πιστεύουσιν εις σε το αληθινό φως και παρακαλούμεν και δεόμεθά σου, Παναγιότατε Δέσποτα, όπως αναδείξης αυτό αγιασμού δώρον και πάσης θεϊκής σου χάριτος πεπληρωμένον, διά της χάριτος του Παναγίου και φωτοφόρου Τάφου σου... Αμήν.»
Όπως επισημαίνει ο κ. Καλοκύρης «η ευχή είναι πολύ διαφωτιστική». Πουθενά δεν γίνεται λόγος (ούτε καν υπαινιγμός) γιά θαυματουργικά εμφανιζόμενο φως, «αλλά νοείται μόνο φως φυσικό, που ανάβεται στην ανάμνηση του Αναστάντος Χριστού, του αληθινού φωτός του Κόσμου». Εις ανάμνηση λοιπόν του θαύματος εκείνου, ο πατριάρχης δημιουργεί -ο ίδιος- εμφάνιση φωτός, εικονίζοντας έτσι την θεοφάνεια του Χριστού που βίωσαν οι άνθρωποι. «Και η Ευχή […] προχωρεί και εξηγεί το από πού παίρνεται το φως για να ανάψουν οι λαμπάδες και, στη συνέχεια, να μεταδοθεί στους πιστούς. Και είναι ο τόπος αυτός ο άγιος Τάφος και πηγή του φωτός το οποίο ευλαβώς λαμβάνει ο Πατριάρχης, είναι η ιερή λυχνία πού ΣΥΝΕΧΩΣ και πάντοτε καίει εκεί».
Ολοκληρώνοντας την ανάλυση του ο κ. Καλοκύρης τονίζει με ιδιαίτερη έμφαση «τη λέξη ʽʽαναδείξεις” η οποία δηλώνει καθαρά ότι το φως (όχι μόνο δεν είναι ουρανόπεμπτο, αλλά) δεν έχει ακόμα αναδειχθεί ιδιαίτερον ʽʽαγιασμού δώρον” […] Εάν όμως, με άλλα λόγια, το φως ήταν ουρανόπεμπτο, τότε δεν θα παρακαλούσε ο Πρωθιεράρχης όπως το αναδείξει ο Θεός. Και πώς θα γίνει αυτή η ανάδειξη; Επεξηγεί η ευχή: Διά της χάριτος του Παναγίου Τάφου» .
Προς επίρρωσιν της ερμηνείας αυτής ο κ. Καλοκύρης παραπέμπει «στις ευχές του Μεγ. Αγιασμού των Θεοφανείων (όπως γίνει το ʽʽύδωρ αγιασμού δώρον και […] αναδηχθείναι αυτό αποτρόπαιον…”), και της ευχής για την μετουσίωση των Τ. Δώρων στην Λειτουργία του Μ. Βασιλείου (δέεται ο ιερέας όπως ο Θεός τα Τίμια Δώρα ʽʽευλογήσαι, αγιάσαι
και αναδείξαι”). Λοιπόν ʽʽαγιάσαι και αναδείξαι” έχουμε σε αυτές τις ευχές, όπως ακριβώς και στην ευχή του αγίου φωτός» .
Το βιβλίο του κ. Καλοκύρη αλλά και αυτό του π. Μεταλληνού προσφέρει όμως μεταξύ άλλων και δύο ακόμα ενδιαφέροντα στοιχεία :
α. Η πρώτη μαρτυρία για το φως ως θεόπεμπτο πιθανότατα δεν είναι αυτή του Βερνάρδου το 870 μ.Χ. . Σύμφωνα με τον Μοσχέμιο ήδη τον 8ο αιώνα ο Πρεσβύτερος Οθμάρος από το Πουατιέ είδε το υπερφυσικό φως με τα ίδια του τα μάτια.
Η μαρτυρία της Αιθερίας ωστόσο (πλαστή ή όχι) που ενίοτε μνημονεύεται ως απόδειξη της αδιάλειπτης εμφάνισης του θαύματος ανά τους αιώνας, σε καμία περίπτωση δεν περιγράφει το φως ως υπερφυσικό.
Άνευ αντικειμένου είναι επίσης η αναφορά του Ιωάννη του Δαμασκηνού (κάθισμα Όρθρου, του πλαγίου δ´ ήχου της Παρακλητικής) και κατʼ επέκταση κι αυτή του Γρηγορίου Νύσσης (Περί της Αναστάσεως του Χριστού, ΛΟΓΟΣ Β´), πρώτον επειδή η σύνδεσή τους με το Άγιο Φως είναι «τραβηγμένη από τα μαλλιά», κυρίως δε επειδή στο σχετικό ευαγγελικό εδάφιο (Λουκάς, ΚΔ. 9-12) όπως και εσείς είχατε επισημάνει στο βιβλίο σας «ΘΑΥΜΑ ή ΑΠΑΤΗ», δεν γίνεται πουθενά λόγος περί φωτός, η έκπληξη δε του Πέτρου προέρχεται όπως αβίαστα προκύπτει, από την θέα του άδειου σαβάνου.
Η απουσία οποιασδήποτε αναφοράς περί φωτός στην εν λόγω ευαγγελική περικοπή ωστόσο, δεν παρασιωπείται ούτε από τον ιεροδιδάσκαλο Γαβριήλ και κατʼ επέκταση ούτε και από τον π. Μεταλληνό. Το επιχείρημα όμως του Γαβριήλ ότι εφόσον ο Πέτρος έφτασε στον τάφο «σκοτίας έτι ούσης» και μολαταύτα μπόρεσε να διακρίνει τα «οθόνια κείμενα μόνα», θα πρέπει λογικά να υπήρχε κάποια άλλη πηγή φωτός που δεν προερχόταν από τους Αγγέλους, είναι σαθρό, διότι όπως εύστοχα επισήμανε ο Αγιορίτης Αρχιμανδρίτης Προκόπιος Δενδρινός περί το 1833, το Ευαγγέλιο δεν λέει ότι ο Πέτρος ήταν αυτός που έφθασε στο μνημείο «σκοτίας έτι ούσης», αλλά η Μαγδαληνή. Εκτός αυτού μέχρι να ειδοποιηθεί ο Πέτρος και να μεταβεί κι αυτός με τη σειρά του στον τάφο, το σκοτάδι λογικά θα είχε παρέλθει («ΦΩΤΟΜΑΧΙΚΑ - ΑΝΤΙΦΩΤΟΜΑΧΙΚΑ », σελ. 350).
β. Η (από εξονυχιστική έως και … διακριτική) σωματική έρευνα στην οποία (λέγεται ότι) υποβάλλεται ο πατριάρχης πριν από την είσοδό του στο Κουβούκλιο και οι αναφορές περί «αδιαλείπτως και αγρύπνως επιτηρούντων» φυλάκων σύμφωνα με τα λεγόμενα του κ. Καλοκύρη: «είναι ένας θρύλος, προïόν κατώτερης λαïκής ευσοβόφρωνος αφέλειας […] που «υποβιβάζει σε ʽʽαπάτη” την έντιμη και ακατάκριτη συμπεριφορά του, και τον παρουσιάζει έτσι ως συνεργό στην εμφάνιση ενός ψευδοθαύματος. […] Η αφαίρεση των αμφίων και η εμφάνιση του μόνο με το στιχάριο αποτελεί μέρος του σχετικού Τυπικού της Εκκλησίας. Δηλαδή πρόκειται για διαδικασία η οποία σημαίνει ότι ο Πατριάρχης, εκφράζοντας ταπείνωση και άκρα ευλάβεια, πριν πλησιάσει και περάσει στο Πανάγιο Άδυτο απεκδύεται τα δηλωτικά του επισκοπικού αξιώματος άμφια […]» μένοντας με «το στιχάριο (το απλούστερο και κοινό άμφιο για κάθε βαθμίδας κληρικό…)». «ΤΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΦΩΤΟΣ », σελ. 218 - 221)
Τα ερώτηματα ωστόσο που εγείρει ο υπερτονισμός της ακεραιότητας των Πατριαρχών και η διαβεβαίωση ότι για την μυθοποίηση της Τελετής σε καμιά περίπτωση δεν ευθύνεται η Εκκλησία αλλά ο απλός λαός, είναι αμείλικτα:
Προς τι λοιπόν το σφράγισμα του τάφου; Και ο χρόνος παραμονής του Πατριάρχη εντός Κουβουκλίου;
Γιατί παρουσιάζει σημαντικές αυξομειώσεις; Και τα κεριά των πιστών (και απίστων) γιατί αυτοαναφλέγονται;
Και οι κανδήλες; Και η δήθεν πύρινη σφαίρα που έχουμε δει σε video;
Και οι λάμψεις; Αφού δεν πρόκειται για θαύμα, προφανώς κάποιος τα προετοιμάζει όλʼ αυτά. Ποιος όμως; Δεν είναι ο Θεός, δεν είναι οι πιστοί, δεν είναι η Εκκλησία - μα τότε ποιος είναι;! Κι όποιος κι αν είναι αυτός, γιατί τον αφήνουν να ενισχύει την «την του χύδην λαού υπόληψιν»;
Ρόδος, 15/05/2006
Με εκτίμηση
Κώστας
...............................................................................
Σχόλια του Μ. Καλοπουλου
περι του λεγομένου Αγίου φωτός.
Περι της μη αποδοχής της θαυματουργού εμφάνισης του "αγίου" φωτός, από τα ίδια τα μέλη της εκκλησιαστικής ηγεσίας έχω συμπεριλάβει ήδη αρκετές δηλώσεις στο βιβλίο μου «θαύμα ή απάτη το άγιο φως της Ιερουσαλήμ».
Η ισχυρότερη ομως απόδειξη της μη αποδοχής της θαυματουργού καθόδου εξ ουρανού του "αγίου" φωτός, έρχεται απʼ το άρθρο του Μέγα πρωτοπρεσβύτερου του Οικουμενικού Πατριαρχείου ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΤΣΕΤΣΗ – (ΤΟ ΒΗΜΑ 21/4/2006) με τίτλο: «Θρύλος και πραγματικότητα για το Άγιον Φως» όπου ευθέως παραδέχεται ότι «πρόκειται για έναν θρύλο που καλλιέργησαν θεολογικά και λειτουργικά απαίδευτοι ορθόδοξοι πιστοί, που ψάχνουν για θαύματα προκειμένου να πληρώσει το πνευματικό του κενό»
Περι ακαΐας του "αγίου" φωτός είχα την ευκαιρία σε μια απευθείας σύνδεση με τα Ιεροσόλυμα που έγινε στην εκπομπή της Τατιάνας Στεφανίου (ΑΝΤΕΝΑ 29/9/07) να ρωτήσω τον ίδιο τον Παρασκευοφύλακα του αγίου τάφου, αν αποδέχεται το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων την ακαΐα του "αγίου" φωτός. Η απαντηση του (την οποία έχω μαγνητοσκοπημένη) ήταν: «επισήμως όχι»! Επανέλαβα την ερώτηση μου αν προτρέπουν τους πιστούς να τοποθετούν την φλόγα του "αγίου" φωτός κάτω απʼ τα γενιά τα ρούχα η στο πρόσωπο τους... και πάλι η απάντησή ήταν «όχι»!
Τα περι σφαιρικού φωτός διεψεύσθησαν στην πράξη, με την προβολή του μοναδικού video που μαγνητοσκόπησε, ένας κατά τα αλλά συμπαθής και λόγιος καλόγερος-παιδοψυχίατρος Αντώνης Στυλιανάκης, στην 2ωρη εκπομπή της Άννας Δρούζα (ΝΕΤ 27/3/07). Στην μεγάλης ευκρίνειας οθόνη του τηλεοπτικού σταθμού, φάνηκε πλέον ξεκάθαρα, ότι πρόκειται για δέσμη λαμπάδων που αυτανεφλέγη πριν την έξοδο του Πατριάρχη απʼ το κουβούκλιο, και κάποιος εκ των παρευρισκομένων την περιφέρει μεταξύ των ανθρώπων στο ύψος της κεφαλής των πιστών, και όχι περι οποιουδήποτε σφαιρικού φωτεινού φαινομένου!
Οι δυο μοναδικές στιγμές όπου η μαγνητοσκοπημένη πηγή φωτός (λαμπάδες) έπαιρνε σφαιρικό σχήμα, ήταν όταν η λήψη ήταν ανετάριστη, και όλοι γνωρίζουν πως κάθε φωτεινή πηγή σε μη εστιασμένο φακό, δίνει φωτεινό σφαιρικό σχήμα!
Περι της χρονομετάθεσης του αυταναφλεγόμενου φωσφόρου, και την δήθεν περιορισμένη δυνατότητα της χρονοκαθυστέρησης στην αυτανάφλεξη του μόνο στα 45 λεπτά, έλαβε κατηγορηματικά θέση σε τηλεοπτική εκπομπή (ΑΝΤΕΝΑ 28/3/07 την οποία έχω μαγνητοσκοπημένη) ο τέως διευθυντής του Δημοκρίτειου ερευνητικού κέντρου κος Νίκος Κατσαρός, βεβαιώνοντας ότι με τον κατάλληλο ελαιώδη διαλύτη, η χρονοκαθυστέρηση στην αυτανάφλεξη του φωσφόρου μπορεί να είναι πολλές ώρες, ή και μέρες. Συγκεκριμένα ανέφερε μέχρι 6 έως και 7 μέρες!
Μιχάλης Καλόπουλος
Γνώσεσθε την αλήθεια και η αλήθεια ελευθερώσει υμάς
Και η απάντηση της ΟΟΔΕ:
Διαφωτισμός, Ορθολογισμός και Άγιο Φως
Κοιτώντας προς τα πίσω, τους αιώνες που πέρασαν, διαπιστώνουμε ότι η έκρηξη της Γαλλικής Επανάστασης ήταν ένα γεγονός που οδήγησε τις ιστορικές εξελίξεις σε πολλούς τομείς. Ο επιθετικός αντικληρικαλισμός της[4] και το κίνημα αποχριστιανισμού[5] που οδήγησε σε πράξεις όπως καταστροφές εκκλησιών, βεβήλωση χριστιανικών συμβόλων, κατάργηση της χριστιανικής χρονολογίας[6] και σφαγές εκατοντάδων κατώτερων κληρικών[7] ήταν, εκτός άλλων, αποτελέσματα της πίεσης που ασκούσε ένας αντιδραστικός ορθολογισμός για να φανερωθεί. Η φιλοσοφική αυτή στάση, στηριγμένη στην πεποίθηση πως δεν υπάρχουν ανεξερεύνητες πραγματικότητες και κινούμενη ενάντια στην κατ' αίσθηση εμπειρία, οδήγησε ακόμα και στην κατά κυριολεξία λατρεία της λογικής[8]. Ο θαυμασμός συγγραφέων, φιλοσόφων, των λογίων γενικά (ακόμη και κληρικών), για τις δυνατότητες που ανέπτυξε η δυτική νοησιαρχία, οδήγησε σε σύγκρουση εξέχοντα πρόσωπα ακόμη και μέσα στο χώρο της Ορθόδοξης Θεολογίας[9].
Έτσι, από τον 18ο αιώνα και μετά, το Φως του Παναγίου Τάφου έγινε άλλο ένα σημείο τριβής στον διάλογο Διαφωτισμού-Ορθοδοξίας, όπως σωστά αναφέρει ο π. Γ. Μεταλληνός στον τίτλο του βιβλίου του «Φωτομαχικά-Αντιφωτομαχικά» . Ενδεικτική της κατάστασης είναι η διαφωνία επάνω στο ζήτημα του «Αγίου Φωτός», των κληρικών και διδασκάλων του Γένους Νικηφόρου Θεοτόκη (1731–1800) που αρνείται το θαύμα και Ευγένιου Βούλγαρι (1716–1806) που το αποδέχεται αλλά και πολλών άλλων που τάχτηκαν με τη μία ή την άλλη πλευρά.
Ο διαδικτυακός «διάλογος» πιστών και αρνητών
Στη σημερινή εποχή, συχνά οι διαφωνίες επάνω σε θέματα που αφορούν στην Ορθόδοξη Πίστη και Παράδοση, διατυπώνονται στη νέα πλατφόρμα συζητήσεων που έχει διαμορφωθεί με τη βοήθεια της τεχνολογίας και της πρόσβασης των πολιτών στο διαδίκτυο.
Έτσι και για το θέμα του «Αγίου Φωτός», οι αντιρρήσεις που προβάλουν διάφοροι αρνητές της περίπτωσης του θαύματος, «κυκλοφορούν» σε blog και ιστοσελίδες.
Σε κάποιες από αυτές, παρατηρήσαμε ανάπτυξη μιας επιχειρηματολογίας που βασίστηκε όχι σε κάποια σπάνια και δυσεύρετα χειρόγραφα, αλλά σε δύο, όλα κι όλα, πασίγνωστα και σύγχρονα βιβλία, τα οποία υπάρχουν σε κυκλοφορία εδώ και 8 χρόνια. Το ένα είναι το:
Καλοκύρης Κωνσταντίνος, «Το αρχιτεκτονικό συγκρότημα του ναού της Αναστάσεως Ιεροσολύμων και το θέμα του Αγίου Φωτός», University Studio Press, Θεσσαλονίκη 1999.
Και το άλλο είναι το:
Μεταλληνός Δ. Γεώργιος, «Φωτομαχικά-Αντιφωτομαχικά», Κάτοπτρο-Ιστορητής, Αθήνα 2001.
Και ενώ οι φωτομάχοι του διαδικτύου επικαλούνται τα δύο αυτά βιβλία για να προβάλουν αξιώσεις ότι δήθεν αποκαλύπτουν «άγνωστες πτυχές» του ζητήματος, διαβάζοντας τα, δύσκολα μπορεί κάποιος να καταλάβει ποιες είναι αυτές οι «άγνωστες πτυχές» για το θέμα του Αγίου Φωτός:
Το βιβλίο του Καλοκύρη περιέχει ένα ιστορικό των αναφορών περί του Αγίου Φωτός τις οποίες ερμηνεύει με επιχειρήματα που τον οδηγούν στη διαπίστωση ότι το «Άγιο Φως» δεν είναι θαύμα, αλλά μια παρανόηση που πηγάζει από αναξιόπιστους μάρτυρες, λαϊκά θρησκευτικά Περιοδικά, τουριστικές δημοσιεύσεις ή την τηλεόραση[10].
Όμως, αντιρρήσεις ή θετικές τοποθετήσεις για το θαύμα, έχουν υπάρξει πολλές. Δεν υπάρχει κάτι νέο στα όσα γράφει ο Καλοκύρης που ακολουθεί σε πολλά σημεία το παλαιότερο έργο του Αδ. Κοραή, τον γνωστό του Διάλογο «Περί του εν Ιεροσολύμοις Αγίου Φωτός» (1829).
Επιπλέον, ο καθηγητής επιχειρεί και μια ανάλυση της σύγχρονης ευχής που διαβάζεται από τον Πατριάρχη μέσα στο Άγιο Τάφο πριν γίνει η αφή του Φωτός. Η ερμηνεία της ευχής από τον Καλοκύρη είναι ίσως το μόνο νέο που υπάρχει επάνω στο ζήτημα του Αγίου Φωτός. Σύμφωνα με την ερμηνεία που κάνει ο Καλοκύρης, ισχυρίζεται ότι προκύπτει πως η ευχή αναφέρεται μόνο σε φως φυσικό το οποίο μάλιστα δεν είναι θαυματουργικά εμφανιζόμενο[11] -αν και η ευχή δεν αναφέρει πουθενά κάτι τέτοιο όπως θα δούμε παρακάτω-.
Απʼ την άλλη, το βιβλίο του π. Μεταλληνού, ακόμη λιγότερο μπορεί να χρησιμοποιηθεί από έναν αρνητή του θαύματος. Ο ίδιος αναφέρει άλλωστε πως σκοπός του «δεν είναι η κατάδειξη ή όχι της αλήθειας του Αγίου Φωτός»[12] (παρακάτω θα πούμε περισσότερα για την παραποίηση των λεγομένων του π. Μεταλληνού, για τον οποίο έφθασαν αυθαίρετα στο σημείο να ισχυρίζονται πως αρνείται το θαύμα!).
Δύσκολα λοιπόν, θα μπορούσε κανείς να βρει στα δύο αυτά βιβλία τα επιχειρήματα που θέτουν πράγματι σε νέες βάσεις το όλο θέμα. Έχει μάλιστα ενδιαφέρον να προσθέσουμε ότι, πληροφορίες για το περιεχόμενο της Αρχιερατικής ευχής κατά την τελετή αφής του Αγίου Φωτός (που υποτίθεται για πρώτη φορά αποκαλύπτει ο Καλοκύρης), έχουμε στην σύγχρονη εποχή τουλάχιστον από το 1991 που κυκλοφόρησε η 3η έκδοση του βιβλίου της Iωάννας Τσεκούρα, «Το Άγιον Φως» [13]. Η ίδια έχει γνώση της ευχής, και πάντως δεν φαίνεται να …κλονίστηκε από το περιεχόμενο της….
Στην πραγματικότητα, θεωρούμε ότι το μόνο που θα μπορούσε να δώσει οριστικά τέλος στην πίστη περί θαύματος, θα ήταν μία βήμα προς βήμα ακριβής αναπαράσταση των φαινομένων που εμφανίζονται κατά την τελετή. Όμως, παρά τις υπερβολικές δηλώσεις και διαβεβαιώσεις διαφόρων αρνητών του θαύματος, κάτι τέτοιο δεν έχει συμβεί μέχρι σήμερα ώστε να αποδειχθεί το δίκαιο των επιχειρημάτων τους[14].
Το παρόν άρθρο λοιπόν, δημοσιεύεται για να δοθούν και κάποιες διαφορετικές ερμηνείες στα ζητήματα που έχουν προκύψει επάνω στο θέμα του Αγίου Φωτός.
Εδώ να προσθέσουμε ότι δεν είναι δυνατόν κάποιος που ζητά «επιστημονικό» αντίλογο, να χρησιμοποιεί ως πηγές βιβλία του... Μιχάλη Καλόπουλου, ενός ερασιτέχνη αυτοαποκαλούμενου «ερευνητή-συγγραφέα» που είναι μονίμως απών από κάθε αναφορά της επιστημονικής βιβλιογραφίας και γνωστός για την εμπάθειά του ενάντια στην Εκκλησία, την Αγία Γραφή, τον Κλήρο κ.λπ. Ένας «ερευνητής» σαν τον Καλόπουλο, είναι είτε αναξιόπιστος, είτε έντονα αμφισβητήσιμος, είτε απλά αδιάφορος για την επιστημονική κοινότητα, αφού ουδέποτε τον αναφέρουν τα βιβλιογραφικά σημειώματα που υπάρχουν σε έργα της (ας πούμε) «ειδίκευσής» του. Άρα ακατάλληλος για οποιαδήποτε αξιόπιστη και επιστημονική αντιπαράθεση επιχειρημάτων. Παρ' όλα αυτά, οι θέσεις του είναι και αυτού εκτενώς απαντημένες από Χριστιανούς Απολογητές του διαδικτύου.
Η παραποίηση των απόψεων του π. Μεταλληνού και η αντι-επιστημονικότητα της προσπάθειας των διαδικτυακών φωτομάχων
Γράφει ο π. Μεταλληνός, γνωστός και έγκυρος επιστήμονας στον χώρο του:
«Ο επιστήμονας έχει ακόμη ειλικρίνεια, τιμιότητα, ακεραιότητα και ευσυνειδησία. Το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι η αλήθεια. Γιʼ αυτήν μοχθεί, γιʼ αυτήν υπάρχει. Σέβεται τον ξένο μόχθο...»[15]
Σε αντίθεση όμως με την πρόταση αυτή του π. Μεταλληνού, οι φωτομάχοι αν και παριστάνουν τους «επιστήμονες», επιχειρούν την παραποίηση των θέσεων και των απόψεών του.
Δυσάρεστη εντύπωση προκαλεί η αυθαίρετη ερμηνεία των γραφομένων του π. Μεταλληνού. Στην πραγματικότητα, διαβάζοντας ολόκληρο το βιβλίο του π. Μεταλληνού δεν φτάνουμε καθόλου στο συμπέρασμα πως αρνείται το θαύμα. Αντιθέτως, βλέπουμε έναν επιστήμονα που παραθέτει απόψεις όχι για να λύσει το ζήτημα του θαύματος (όπως ο ίδιος γράφει στην εισαγωγή του βιβλίου του[16]) αλλά για να προβάλει την διαμάχη Ορθοδοξίας – Διαφωτισμού.
Γνωρίζουμε ότι το τελικό συμπέρασμα του Καλοκύρη είναι η άρνηση του γεγονότος ότι στον Άγιο Τάφο λαμβάνει χώρα το γνωστό ετήσιο θαύμα και απλά ο Πατριάρχης ανάβει την κανδήλα (ο καθηγητής δεν σχολιάζει τις λάμψεις και τις άλλες καταστάσεις που έχουν αποτυπωθεί σε βίντεο και φωτογραφίες). Σε πολύ μεγάλο ποσοστό, ο Καλοκύρης στηρίζει αυτή του την άποψη σε ΔΙΚΗ ΤΟΥ ερμηνεία της Πατριαρχικής ευχής, δηλ. της ευχής που διαβάζει ο Πατριάρχης μέσα στον Άγιο Τάφο και δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά από τον Κάλλιστο Μηλιαρά, στο άρθρο «Άγιον Φως», στο περιοδικό «Νέα Σιών», τόμ. 28, εν Ιεροσολύμοις 1933 (σελ. 362-364). Να σημειωθεί ότι ο Μηλιαράς παραθέτει την ευχή κάτω από τον τίτλο: «Περιγραφή της ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ τελετής
του αγίου Φωτός». Δηλ. παρʼ όλη την εργασία του Καλοκύρη, δεν είμαστε καθόλου βέβαιοι ότι αυτή η ευχή ήταν ίδια σε όλους τους αιώνες από την εύρεση του Αγίου Τάφου (αρχές 4ου αιώνα) μέχρι σήμερα.
Από τη μελέτη λοιπόν του Καλοκύρη, ο π. Μεταλληνός χρησιμοποιεί διάφορα αποσπάσματα στο βιβλίο του. Ένα από αυτά το οποίο κατʼ εξοχήν προσπάθησαν να νοθεύσουν οι φωτομάχοι είναι και το παρακάτω:
«Ο κ. Καλοκύρης δίνει -και ορθά- ιδιαίτερη έμφαση στην ευχή, που είναι πράγματι το «κλειδί» για την κατανόηση της Τελετής και την τεκμηρίωση της φύσεως του «Αγίου Φωτός». Ορθά δε συμπεραίνει ότι «πουθενά δεν γίνεται λόγος» (ούτε καν υπαινιγμός) περί «άνωθεν κατερχομένου αΰλου Φωτός» κατά τη στιγμή εκείνη, αλλά νοείται μόνο φως φυσικό, που ανάβεται στην ανάμνηση του Αναστάντος Χριστού [...]»[17]
Μάλλον σκόπιμα, και παρά τις δεδηλωμένες προθέσεις του συγγραφέα, προσπαθούν να μας πείσουν ότι ο π. Μεταλληνός δηλώνει βεβαιότητα πως το Άγιο Φως δεν είναι αποτέλεσμα θαύματος. Δεν μπορούμε εδώ να μην συσχετίσουμε την τακτική αυτή, με την διαχρονική συμπεριφορά των πάσης φύσεως μισαλλόδοξων και αιρετικών, που εμμένοντας σε παρερμηνείες συγκεκριμένων σημείων, οδηγούνται στην παραχάραξη.
Ας εξετάσουμε διεξοδικά αυτή τη φράση για να δούμε τι ακριβώς λέει αλλά και το εξής σημαντικό: Όποιος χρησιμοποιεί μία φράση από βιβλίο τρίτου, σημαίνει ότι σε κάθε περίπτωση συμφωνεί με ΟΛΑ τα συμπεράσματά του; Αυτό πρέπει να το δούμε:
Πρώτʼ απʼ όλα ο ίδιος ο π. Μεταλληνός ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΑΝ ΗΘΕΛΕ, να γράψει: «κλειδί για την κατανόηση αν πρόκειται ή όχι για θαύμα είναι η ευχή».
Δεν το έγραψε όμως!
και λέει απλά ότι χρησιμοποιεί το παράθεμα ΟΧΙ για να εξετάσει αν πρόκειται για θαύμα, αλλά ΜΟΝΟ για την «τεκμηρίωση της φύσεως του ʽΑγίου Φωτόςʼ» , δηλ. αν το θαύμα αφορά φυσικό ή υπερφυσικό φως. Δεν είδαν αυτή την ξεκάθαρη δήλωση οι φωτομάχοι; Ασφαλώς και την είδαν αλλά όπως θα δούμε, δεν τους ενδιαφέρει η αλήθεια.
Προχωρώντας τμηματικά στην εξέταση του παραθέματος, αυτό γίνεται ακόμη πιο ξεκάθαρο.
Λέει ο π. Μεταλληνός:
1. Ορθά δε συμπεραίνει [ο Καλοκύρης εννοεί] ότι «πουθενά δεν γίνεται λόγος» (ούτε καν υπαινιγμός) περί «άνωθεν κατερχομένου αΰλου Φωτός»...
Δεν μπορούμε να κατανοήσουμε ποια βεβαιότητα μπορεί να γεννά η φράση αυτή για τη μη θαυματουργική προέλευση του φωτός. Ο π. Μεταλληνός συμφωνεί στο αυτονόητο, ότι δηλ. στην ευχή, πράγματι, «δεν γίνεται λόγος» για φως εξ ουρανού. Όμως:
· στην ευχή δεν αναφέρεται ΠΟΥΘΕΝΑ ότι το φως ΔΕΝ αποτελεί προϊόν θαύματος
και επίσης,
· ΔΕΝ υπάρχει σημείο της ευχής που να λέει ότι το φως ΔΕΝ έρχεται «εξ ουρανού»!
Η ίδια η ευχή μάλιστα, δεν αναφέρει καθόλου από πού έρχεται το φως, ίσως επειδή είναι αυτονόητο και μάλιστα, δεν υπάρχει ούτε ένα σημείο που να αρνείται πως το φως μπορεί όντως να είναι εξ ουρανού. Ταυτόχρονα, πουθενά δεν γράφει η ευχή ότι το φως έρχεται από ανθρώπινο χέρι. Υπάρχει λοιπόν μεγάλη διαφορά ανάμεσα στα δύο: άλλο πράγμα «δεν αναφέρει» και άλλο πράγμα ότι δήθεν "το αρνείται".
2. ... στην ανάμνηση του Αναστάντος Χριστού
Ασφαλώς και είναι «εις ανάμνησιν», αφού «το χριστιανικό Πάσχα τελείται σ' ανάμνηση της αναστάσεως του Χριστού» [18] και «ημείς εορτάζομεν την του Πάσχα εορτήν εις ανάμνησιν της εκ νεκρών αναστάσεως του Ιησού Χριστού» [19].
3. ...φως φυσικό, που ανάβεται...
Να διευκρινίσουμε ότι: η ευχή δεν αναφέρει πουθενά ποιας φύσης είναι το φως. Πρέπει να επισημάνουμε ότι το συμπέρασμα αυτό είναι του Καλοκύρη. Επίσης δεν λέει πουθενά η ευχή αν το ανάβει κάποιος και ποιος είναι αυτός ή αν ανάβει μόνο του. Επίσης στην ευχή δεν υπάρχει καν η λέξη «ανάβεται». Αυτά για να διαχωρίσουμε το πραγματικό με το αυθαίρετο.
Εύκολα λοιπόν διαπιστώνουμε ότι η συγκεκριμένη φράση («φως φυσικό, που ανάβεται»), δεν απαγορεύει διόλου να εννοήσει κάποιος ότι η λέξη «ανάβεται» αναφέρεται σε κανδήλα που ανάβει θαυματουργικά, ή στην πράξη του Πατριάρχη να ανάψει τα κεριά που κρατάει, από την θαυματουργικά αναμμένη κανδήλα. Μην ξεχνάμε ότι ο π. Μεταλληνός ξεκαθάρισε ότι δεν χρησιμοποιεί το παράθεμα προς απόδειξη ή όχι του θαύματος. Επίσης, οι λέξεις «φως φυσικό» δεν σημαίνουν και απόρριψη του θαύματος για τους πιστούς και ασφαλώς δεν σημαίνουν υποχρεωτικά ότι το φως είναι «φυσικής προέλευσης» δηλ. από ανθρώπινο χέρι, όπως υπονούν οι φωτομάχοι!
Μπορεί κάλλιστα το φως να είναι φυσικό αλλά θεϊκής προέλευσης. Μη ξεχνάμε ότι σύμφωνα με τον π. Μεταλληνό, πολλοί είναι αυτοί που στο θαύμα του Αγίου Φωτός, δέχονται ως θαυματουργική μόνο την προέλευση του φωτός, το ίδιο όμως το θεωρούν φυσικό[20]. Και μας παρουσιάζει μια τέτοια άποψη με τα σχόλια του στο κείμενο του Νικ. Λογάδη, ένθερμου υπερασπιστή του θαύματος:
«Αν κατανοούμε, συνεπώς, ορθά τον Λογάδη... θεωρεί το φως αυτό... φυσικό, όπως όλα τα ʽφυσικά όντα τα παραχθέντα από Θεούʼ... άρα: Θαύμα είναι μόνον ο τρόπος της παράγωγης αυτού...» [21]
Το ίδιο άλλωστε δεν συνέβη, όταν ο Ιησούς παίρνει τα ψωμιά και τα ψάρια, προσεύχεται, τα τεμαχίζει και τα δίνει στους μαθητές να τα μοιράσουν και χορταίνουν όλοι, πέντε χιλιάδες άνδρες χώρια τα γυναικόπαιδα; Από αυτά λοιπόν, τα περισσότερα είχαν εμφανισθεί θαυματουργικά, χωρίς να είναι ...αόρατα ή μη φαγώσιμα! Επίσης δεν διασώζεται αν είχαν κάποια ιδιαίτερη ...θεϊκή γεύση. Έτσι λοιπόν, όπως με θεϊκή ενέργεια εμφανίζονται ψάρια που τρώγονται αλλά και ψωμιά από ζυμάρι που επίσης τρώγονται, με τον ίδιο τρόπο μπορεί να εμφανιστεί φωτιά που καίει όπως υποστηρίζει ο Λογάδης.
Το παράθεμα λοιπόν μπορεί να έχει ποικίλες ερμηνείες και έτσι ο π. Μεταλληνός παραθέτει μεν το απόσπασμα, αλλά ταυτόχρονα λέει ότι οι άθεοι είναι αυτοί «που απορρίπτουν διαρρήδην κάθε περίπτωση θαύματος στο θέμα του ʽΑγίου Φωτόςʼ» [22]. Και αυτή είναι μια ακόμη πιο ξεκάθαρη δήλωση ΥΠΕΡ του θαύματος! Άρα, για τον π. Μεταλληνό, η φράση του Καλοκύρη για το Άγιο Φως μπορεί να σημαίνει:
· «Φως φυσικό (θεϊκής όμως προέλευσης) που ανάβεται (με θεία ενέργεια) εις ανάμνησιν…, ή
· «Φως φυσικό (θεϊκής όμως προέλευσης), που ανάβεται (από το θεόσταλτο φως της κανδήλας για να δωθεί κατόπιν στους πιστούς), εις ανάμνησιν…».
Είναι λοιπόν βέβαιο ότι ερμηνείες μπορούν να δοθούν πολλές και όχι μόνο αυτή που οι φωτομάχοι ή ο Καλοκύρης επιθυμούν. Ο π. Μεταλληνός δεν οικειοποιείται τα συμπεράσματα του Καλοκύρη, απλά παραθέτει ένα ουδέτερο απόσπασμα που πρέπει να το δεχτούμε όπως ακριβώς το διαβάζουμε. Να έχουμε κατά νου ότι ο π. Μεταλληνός λέει ξεκάθαρα πως το χρησιμοποιεί ΜΟΝΟ για την «τεκμηρίωση της φύσεως του ʽΑγίου Φωτόςʼ» και όχι για άλλο λόγο.
Αν λοιπόν διάβαζαν καλύτερα οι φωτομάχοι, θα έβλεπαν ότι το Άγιο Φως αποτελεί ένα μυστήριο για τους πιστούς και αυτό έχει οδηγήσει σε ποικίλες ερμηνείες του. Οι πολλοί και διαφορετικοί τρόποι εμφάνισής του, σύμφωνα με τις ανά τους αιώνες μαρτυρίες, δείχνουν καταρχάς ότι δεν πρόκειται για χημική «συνταγή» αφού κάτι τέτοιο θα οδηγούσε σε μηχανική ομοιομορφία. Βλέπουμε λοιπόν ότι τα περί «φυσικού φωτός» που ο Καλοκύρης θεωρεί τεκμήριο για την διάψευση του θαύματος, δεν αποτελούσε κανένα πρόβλημα για τους πιστούς, ούτε πριν από 200 ολόκληρα χρόνια που έζησε ο Λογάδης!
Ανακεφαλαίωση
Ας δούμε με ποιο τρόπο υφάνθηκε η απάτη των ψευδοσυμπερασμάτων των φωτομάχων:
1ον
Η έκφραση «Δεν γίνεται λόγος περί άνωθεν κατερχομένου Φωτός» σε ΚΑΜΙΑ περίπτωση δεν σημαίνει ότι το Άγιο Φως «ΔΕΝ είναι ουρανόπεμπτο». Αυτό είναι ψευδοσυμπέρασμα αφού η ευχή σε κανένα σημείο δεν αρνείται ότι είναι ουρανόπεμπτο το Φως.
2ον
Η έκφραση «νοείται μόνο φως φυσικό» από πού κι ως πού σημαίνει ότι το Άγιο Φως «έχει φυσική προέλευση» και όχι θεϊκή; Άλλο ένα ψευδοσυμπέρασμα. Πολλοί είναι οι Ορθόδοξοι που δέχονται πως το Άγιο Φως μπορεί να είναι φυσικό, και ταυτόχρονα κατερχόμενο εξ ουρανού ως αποτέλεσμα θαύματος.
Γι' αυτό λοιπόν, ένα βιβλίο, προερχόμενο από τα χέρια έμπειρου επιστήμονα, πρέπει να μελετάται με προσοχή, και ως ενιαίο σύνολο. Όπως γράφε
ι ο καθηγητής Ι. Καραγιαννόπουλος, «τα παραθέματα πρέπει να μην αλλοιώνουν το νόημα του συγγραφέα τους με περικοπές ή κακή απόδοση της επιχειρηματολογίας του» [23] πράγμα που δεν σεβάστηκαν οι φωτομάχοι. Και όπως ο ίδιος ο π. Μεταλληνός λέει:
«Ή συγγραφή με... νόθη παρουσίαση ξένων απόψεων... αλλά και η διαστροφή των απόψεων άλλων δεν έχουν σχέση με την επιστήμη... Η δημιουργία πλασματικών εντυπώσεων δεν είναι μόνο ίδιο των ψευδοαποστόλων, αλλά και των ψευδοεπιστημόνων» [24].
Αυτή είναι νομίζουμε η καλύτερη απάντηση προς τις επιπολαιότητες και τα κατευθυνόμενα συμπεράσματα των διαδικτυακών συκοφαντών.
Άλλες αντιρρήσεις πάνω στο ζήτημα ότι τάχα, ο π. Μεταλληνός αρνείται το θαύμα
Θεωρούμε δεδομένο, ότι ο π. Μεταλληνός έχει απόλυτη επίγνωση του τι γράφει. Για το λόγο αυτό, πέρα των όσων προείπαμε, αν όντως συμφωνεί με τον συμπέρασμα του Καλοκύρη και δηλώνει, υποτίθεται, κατηγορηματικά ότι δεν υπάρχει περίπτωση θαύματος, τότε κάποια πράγματα στο βιβλίο του είναι ακατανόητα:
Αντίρρηση 1η
Αν ο π. Μεταλληνός πείθεται όντως από την άποψη του Καλοκύρη και εναντιώνεται στο θαύμα, για ποιο λόγο γράφει τα παρακάτω:
«Για να πω την αλήθεια, προτιμώ τους ʽαθέουςʼ, που απορρίπτουν διαρρήδην κάθε περίπτωση θαύματος στο θέμα του ʽΑγίου Φωτόςʼ» [25].
Αν θέλαμε να ακολουθήσουμε τον ολισθηρό δρόμο του συμπιλητή, θα απομονώναμε την παραπάνω φράση και θα καταλήγαμε στο οριστικό συμπέρασμα: «Ο π. Μεταλληνός θεωρεί θαύμα την εμφάνιση του Αγίου Φωτός». Γιατί δεν είναι δυνατόν ο π. Μεταλληνός να ανήκει στους «αθέους». Άρα, ως πιστός Ορθόδοξος και όχι άθεος, δηλώνει σαφώς υπέρ, στην «περίπτωση θαύματος στο θέμα του Αγίου Φωτός»!
Όμως εμείς θέλουμε να σεβαστούμε τον καθηγητή και γι' αυτό θα αρκεστούμε στην ευθεία δήλωση της εισαγωγής του βιβλίου του: «Σκοπός μας, βέβαια, δεν είναι η κατάδειξη ή όχι της αλήθειας του ʽΑγίου Φωτόςʼ» [26].
Ο π. Μεταλληνός λοιπόν, στο συγκεκριμένο βιβλίο δεν επιθυμεί να πάρει θέση επί του ζητήματος και απλά παρουσιάζει τις πτυχές του. Αυτό, είμαστε υποχρεωμένοι να το σεβαστούμε χωρίς να καταφεύγουμε σε απόκρυψη στοιχείων, προκειμένου να οδηγήσουμε τον αναγνώστη στο συμπέρασμά που εμείς επιθυμούμε.
Αντίρρηση 2η
Αν ο π. Μεταλληνός πείθεται όντως από την άποψη του Καλοκύρη και εναντιώνεται στο θαύμα, για ποιο λόγο δεν το γράφει καθαρά αλλά δηλώνει το ακριβώς αντίθετο;
«Όπως, λοιπόν, προκύπτει από την μελέτη αυτών των βιβλίων, το πρόβλημα περί του Αγίου Φωτός είναι παλαιό και δυσεπίλυτο» [27]
Μα υποτίθεται ότι ο π. Μεταλληνός έχει συμφωνήσει με την οριστική λύση του Καλοκύρη που δηλώνει ότι δεν υπάρχει θαύμα. Δηλ., στο σημείο αυτό αλλάζει γνώμη και θεωρεί ότι η μελέτη του βιβλίου του Καλοκύρη μας οδηγεί απλώς στο συμπέρασμα ότι το πρόβλημα είναι δυσεπίλυτο; Πώς είναι δυνατόν να γράφει κάτι τέτοιο, αν όντως θεωρούσε τόσο πειστικά τα επιχειρήματα του Καλοκύρη;
Αντίρρηση 3η
Προς επίρρωσιν των παραπάνω, ξαναλέει ο π. Μεταλληνός:
«δυο πρόσφατα βιβλία ασχολούνται ριζικά με τα προβλήματα και... καταλήγουν σε συμπεράσματα... πειστικά...» [28]
Ναι, αλλά στο ένα βιβλίο που περιέχει «πειστικά συμπεράσματα», ο συγγραφέας του, ο «Επίσκοπος» Φωτικής Αυξέντιος, γράφει:
«...το Άγιο Φως... πιστεύω πως είναι θαυματουργικό...» [29]
Την ίδια στιγμή, στο άλλο βιβλίο που περιέχει επίσης «πειστικά συμπεράσματα», ο συγγραφέας του, ο καθ. Καλοκύρης γράφει:
«...ο τρόπος αυτός παραδοχής του αγίου φωτός ως επιβλητικής θαυματουργίας... αντίκειται ουσιαστικά στο πνεύμα του Χριστιανισμού...»[30]
Νομίζουμε ότι εδώ διαφαίνεται ξεκάθαρα ότι ο π. Μεταλληνός επιθυμεί να γράψει το βιβλίο του λειτουργώντας περισσότερο ως παρατηρητής. Διαφορετικά δεν θα ήταν δυνατόν να βρίσκει εξίσου πειστικά τα συμπεράσματα βιβλίων που καταλήγουν σε θέσεις εκ διαμέτρου αντίθετες.
Αντίρρηση 4η
Όχι άνευ αξίας είναι και η ηθική διάσταση που προκύπτει από τα γραφόμενα του π. Μεταλληνού, καθώς κατακρίνει τον Καλοκύρη για την προσπάθειά του να συμβιβάσει τα ασυμβίβαστα. Δεν αποδέχεται ο π. Μεταλληνός «την για οποιοδήποτε λόγο... απόκρυψη της αλήθειας» δεν συμφωνεί δηλ. με τον Καλοκύρη που την εκκλησία την «απαλλάσσει... κάθε ευθύνης, αφού με την Ευχή έστω της Τελετής ομολογεί την αλήθεια»[31].
Όταν όμως γράφει κάτι τέτοιο ένας σοβαρός επιστήμονας όπως ο π. Μεταλληνός, και καυτηριάζει με τον τρόπο αυτό κάθε προσπάθεια απόκρυψης της αλήθειας, αυτό σημαίνει ένα μόνο πράγμα:
Αν είχε την βεβαιότητα ότι τα περί θαύματος του Αγίου Φωτός δεν είναι αλήθεια, θα έπαιρνε σαφώς θέση-καταπέλτη ενάντια σε εκείνους που δεν αποκαλύπτουν την αλήθεια, ενάντια σε κάθε υπεύθυνο της τοπικής Εκκλησίας των Ιεροσολύμων που δεν έλαβε μέτρα για να το σταματήσει. Δεν είναι δυνατόν να κρίνει δυσμενώς τη στάση του Καλοκύρη που καλύπτει την Εκκλησία, και την ίδια στιγμή να κάνει και αυτός τα ίδια!
Συμπερασματικά για τη θέση του π. Μεταλληνού
Θεωρούμε λοιπόν ότι, όπως συνηθίζει ο π. Μεταλληνός, προβάλλει τις απόψεις των τρίτων από την πλευρά τους, χωρίς αυτό οπωσδήποτε να σημαίνει ότι συμφωνεί. Άλλωστε οι βεβαιότητες του Καλοκύρη στηρίζονται όχι σε αποδείξεις, αλλά σε εικασίες και προσωπικές ερμηνείες. Έτσι λοιπόν, ο π. Μεταλληνός με τις διατυπώσεις του θα μπορούσε να δηλώνει ότι είναι εύλογα τα ερωτήματα του Καλοκύρη και ο ίδιος ως επιστήμονας, τα θεωρεί καλά επιχειρήματα.
Λαμβάνοντας λοιπόν υπόψη μας το σύνολο των γραφομένων του π. Μεταλληνού, και χωρίς να ερμηνεύουμε αποσπασματικά όποιες φράσεις μας «βολεύουν», καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι, ούτε από τη φράση προκύπτει αναίρεση του θαύματος, αλλά επίσης, σε καμιά περίπτωση δεν είχε σκοπό να δηλώσει συμφωνία με την απόρριψη του θαύματος που γράφει ο Καλοκύρης, αφού διαφορετικά, μέσα σε λίγες σελίδες κειμένου θα είχαμε ένα πλήθος ανεξήγητων αντιφάσεων, από έναν έμπειρο και συνεπή συγγραφέα.
Την ίδια στιγμή, ο π. Μεταλληνός λέει ότι οι άθεοι είναι αυτοί «που απορρίπτουν διαρρήδην κάθε περίπτωση θαύματος στο θέμα του ʽΑγίου Φωτόςʼ» [32].
Επιπλέον, στο παράθεμα, η εισαγωγική φράση του π. Μεταλληνού λέει ευθέως ότι η ευχή είναι ικανή ΜΟΝΟ για να δείξει ότι:
1. Μιλάμε για μια τελετή αφής φωτός που τελείται εις ανάμνησιν («κατανόηση της τελετής»).
2. Και ότι η ευχή αναφέρεται σε «φως φυσικό», που σημαίνει ότι ο π. Μεταλληνός ίσως προβάλλει την πλευρά του Λογάδη! Δηλ. θαύμα μεν, αλλά με φως φυσικό («τεκμηρίωση της ΦΥΣΕΩΣ του ʽΑγίου Φωτόςʼ»).
Ας βγάλει ο καθένας τα συμπεράσματά του για το ποιόν και την αξιοπιστία των φωτομάχων...
Η περίφημη πατριαρχική ευχή της τελετής, το περιεχόμενό της και τα άλλα επίμαχα σημεία που υποτίθεται αναιρούν την πίστη στο Θαύμα:
Θυμίζουμε εδώ ότι η Πατριαρχική ευχή που διαβάζεται μέσα στον Άγιο Τάφο, δημοσιεύτηκε από τον Κάλλιστο Μηλιαρά, το 1933 και για πρώτη φορά χρησιμοποιείται ενάντια στο θαύμα από τον Καλοκύρη (σελ. 222-225). Από το σύνολο της ευχής οι φωτομάχοι, επικεντρώνονται σε μερικές συγκεκριμένες παραγράφους:
«Δέσποτα Κύριε, το φως το αληθινόν…μνείαν ποιούμεθα και της εν Άδου καθόδου σου... τη αστραπή της σης θεότητος φωτός πληρώσας τα καταχθόνια. Όθεν... κατά τούτο το υπερευλογημένον Σάββατον... σε το όντως ιλαρόν και εφετόν φως εν τοις καταχθονίοις θεϊκώς επιλάμψαν, εκ τάφου δε θεοπρεπώς αναλάμψαν αναμιμνησκόμενοι, φωτοφάνειαν ποιούμεθα, σου την προς ημάς συμπαθώς γενόμενην θεοφάνειαν, εικονίζοντες... Δια τούτο, εκ του επί τούτον τον φωτοφόρον σου Τάφον ενδελεχώς και αειφώτως εκκαιομένου φωτός ευλαβώς λαμβάνοντες, διαδιδόαμεν τοις πιστεύουσιν εις σε το αληθινό φως και παρακαλούμεν και δεόμεθά σου, Παναγιότατε Δέσποτα, όπως αναδείξης αυτό αγιασμού δώρον και πάσης θεϊκής σου χάριτος πεπληρωμένον, διά της χάριτος του Παναγίου και φωτοφόρου Τάφου σου... Αμήν.»
Επί της ευχής αυτής, σχολιάζει με ΔΙΚΑ ΤΟΥ συμπεράσματα ο καθηγ. Καλοκύρης (σελ. 225-228):
«η ευχή είναι πολύ διαφωτιστική... Τελετουργικώς δεν έχουμε την, λεγόμενη, ευχή ευχαριστίας (όπως θα ήταν η ευχή εάν μόλις είχαμε λάβει το άυλο φως), αλλά έχουμε ευχή ικεσίας,
δηλαδή δεήσεως-παρακλήσεως μας, όπως ευλογηθεί και (ως αναστάσιμο) καταστεί ιδιαίτερα άγιο... Εάν όμως, με άλλα λόγια, το φως ήταν ουρανόπεμπτο, τότε θα ήταν «αφ' εαυτού» αναδεδειγμένο άγιο, και δεν θα παρακαλούσε ο Πρωθιεράρχης όπως το αναδείξει ο Θεός. Και πως θα γίνει αυτή η ανάδειξη; Επεξηγεί η ευχή: «δια της χάριτος του Παναγίου Τάφου»....νοείται μόνο φως φυσικό, που ανάβεται στην ανάμνηση του Αναστάντος Χριστού, του αληθινού φωτός του Κόσμου... και η Ευχή... προχωρεί και εξηγεί το από πού παίρνεται το φως για να ανάψουν οι λαμπάδες και, στη συνέχεια, να μεταδοθεί στους πιστούς. Και είναι ο τόπος αυτός ο άγιος Τάφος και πηγή του φωτός το οποίο ευλαβώς λαμβάνει ο Πατριάρχης, είναι η ιερή λυχνία που συνεχώς και πάντοτε καίει εκεί...».
Πραγματικά δεν μπορούμε να μην ξαναδιαβάσουμε την ευχή, με περισσότερη προσοχή και παραθέτοντας μερικά επιπλέον σημεία. Για ποιον λόγο άραγε οι φωτομάχοι τα βλέπουν όλα περίεργα εκεί;
«Τούτο το υπερευλογημένον Σάββατον τα εν γη και υπό γην θεοπρεπώς τελεσθέντα σοι σωτηριωδέστατα μυστήρια σου εορτάζοντες και σε το όντως ιλαρόν και εφετόν φως εν τοις καταχθονίοις θεϊκώς επιλάμψαν, εκ τάφου δε θεοπρεπώς αναλάμψαν αναμιμνησκόμενοι, φωτοφάνειαν ποιούμεθα, σου την προς ημάς συμπαθώς γενομένην θεοφάνειαν, εικονίζοντες... Δια τούτο, εκ του επί τούτον τον φωτοφόρον σου Τάφον ενδελεχώς και αειφώτως εκκαιομένου φωτός ευλαβώς λαμβάνοντες, διαδιδόαμεν τοις πιστευουσιν εις σε το αληθινόν φως και παρακαλούμεν και δεόμεθά σου, Πανάγιε Δέσποτα, όπως αναδείξης αυτό αγιασμού δώρον καί πάσης θεϊκής σου χάριτος πεπληρωμένον, δια της χάριτος του Παναγίου και φωτοφορου Τάφου σου· και τους άπτομένους ευλαβώς αυτού ευλόγησης και αγιάσης, του σκότους των παθών ελευθέρων... χάρισαι αυτοίς, Κύριε, υγίειαν...»
Εδώ πρέπει να σοβαρευτούμε: «καλά» τα γραπτά του Καλοκύρη και οι προσωπικές ερμηνείες του, αλλά κάποια στιγμή θα πρέπει να διαβάσουμε και τι ΑΚΡΙΒΩΣ λέει η ίδια η ευχή χωρίς τις νοηματικές προσθήκες που κάνει ο καθηγητής.
Αντιλαμβάνεται άραγε κανείς διαβάζοντας την ευχή, κάτι διαφορετικό από αυτό;:
«Αυτό το υπερευλογημένο Σάββατο εορτάζουμε τα σωτηριώδη σου μυστήρια που έγιναν στη γη και κάτω από τη γη, σε ανάμνησή σου -που είσαι το ιλαρό φως που έλαμψε με θεϊκό τρόπο στα καταχθόνια- πραγματοποιούμε τελετή φωτοφάνειας εικονίζοντες τη θεοφάνεια που έκανες προς εμάς. Για το λόγο αυτό, με ευλάβεια λαμβάνουμε από το φως που αδιάκοπα και παντοτινά καίει επάνω σε αυτόν τον φωτοφόρο σου Τάφο και σε παρακαλούμε να το αναδείξεις αγιασμού δώρο και γεμάτο χάρη, με τη χάρη του Παναγίου σου Τάφου και αυτούς που θα το αγγίξουν/πλησιάσουν με ευλάβεια να τους ευλογήσεις, να τους αγιάσεις, να τους ελευθερώσεις από τα πάθη και να τους χαρίσεις υγεία.»
Και να ρωτήσουμε τελικά:
- Σε ποιο ακριβώς σημείο αναφέρει η ευχή από πού προέρχεται το Άγιο Φως;
- Σε ποιο σημείο μας λέει ποιος ή τι το ανάβει;
- Σε ποιο ακριβώς σημείο αναφέρει η ευχή ότι το φως είναι «συμβολικό»;
- Σε ποιο ακριβώς σημείο αναφέρει η ευχή ότι το φως είναι «φυσικής» προέλευσης (δηλ. από ανθρώπινο χέρι) και όχι θεϊκής;
Απάντηση: ΠΟΥΘΕΝΑ!
Όποιος διαβάσει την ευχή χωρίς τα σχόλια του Καλοκύρη, δεν βλέπει ΠΟΥΘΕΝΑ ούτε αναίρεση του θαύματος, ούτε ότι το ανάβει ο Πατριάρχης, ούτε ότι δεν έρχεται από τον ουρανό!
Και ξέρουμε ότι ΣΑΦΕΣΤΑΤΑ, η ευχή θα μπορούσε πολύ εύκολα να εννοεί:
«Αυτό το Σάββατο που κάνουμε τελετή σε ανάμνηση της Ανάστασής σου, πραγματοποιούμε φωτοφάνεια [ανάβοντας τα κεριά μας από το θαυματουργό φως που στέλνεις] και καίει πάντοτε επάνω στον Πανάγιο Τάφο σου. Σε παρακαλούμε να το αναδείξεις ΑΓΙΑΣΜΟΥ ΔΩΡΟ και έτσι όποιον το πλησιάσει με ευλάβεια να τον απαλλάξεις από τα πάθη και να του δώσεις υγεία.»
Οι ερμηνείες λοιπόν φίλτατοι φωτομάχοι, δεν βολεύουν πάντα τις απόψεις σας! Και αυτό σημαίνει ότι είναι αυθαίρετες και σε καμία περίπτωση δεν στηρίζονται πράγματι στην ευχή, αλλά έχουν τη βάση τους στην προκατάληψη που έχετε ενάντια στο Άγιο Φως ως θαύμα.
Και κλείνοντας οριστικά την αναίρεσή μας ενάντια στο «νέο» αυτό παιχνίδι διαδικτυακών ερμηνειών που μας προέκυψε από την έκδοση του βιβλίου του Καλοκύρη, θα επισημάνουμε άλλη μία αυθαιρεσία:
Τα υποτιθέμενα σχόλια για το ότι η ευχή, ΤΑΧΑ, λέει και ζητάει: «Κάνε το Φως Άγιο»!
Ας διαβάσουμε λοιπόν όλοι την ευχή... Με προσοχή…:
«Πανάγιε Δέσποτα... αναδείξης αυτό αγιασμού δώρον... και τους απτομένους ευλαβώς αυτού ευλογήσης και αγιάσης...»
Είναι τουλάχιστον αστείο...
Όσο κι αν ισχυριστεί κάποιος ότι η ευχή ΤΑΧΑ ζητά από τον Θεό να κάνει το Φως άγιο, κάτι τέτοιο ΔΕΝ ΓΡΑΦΕΤΑΙ ΠΟΥΘΕΝΑ στην ευχή!
Η Φράση Κάνε το [ΑΓΙΟ ΦΩΣ] Δώρο προς Αγιασμό των ευλαβικώς απτομένων, δεν μπορεί να δεχτεί άλλη ερμηνεία πέρα από την αυτονόητη για όσους ξέρουν να διαβάζουν, ερμηνεία που ακριβώς υπάρχει και στις ευχές ΜΕΤΑ τη θεία μετάληψη που τα δώρα είναι ήδη άγια, όπου ζητάμε από τον Θεό να μην μας καταφλέξει αλλά να μας αγιάσει μέσω αυτών!
Φίλτατοι φωτομάχοι: άλλο πράγμα «Κάνε το Άγιο» που ψευδώς ισχυρίζεστε υπονοώντας ότι τάχα δεν είναι ήδη Άγιο, και άλλο πράγμα το ήδη Άγιο Φως, να ζητάμε να γίνει ΔΩΡΟ προς ΑΓΙΑΣΜΟ των πιστών, ευχή που χρησιμοποιείται και μετά τη λήψη της ΑΓΙΑΣ Θείας Μεταλήψεως!
Και για να κάνουμε την σύγκριση: δηλαδή το ίδιο το Σώμα και Αίμα του Χριστού, στην τελετή της Θείας Ευχαριστίας, δεν είναι Άγιο; Κι αν είναι, τότε γιατί να ζητάμε στις σχετικές ευχές ΜΕΤΑ τη Θεία Μετάληψη να δοθούν τα δώρα αυτά:
«εις προσθήκην της θείας χάριτος» και για να «αγιάσει το πνεύμα μας» αφού είναι ήδη άγια και άρα υποτίθεται πως είναι αυτονόητο; Δηλ. το ότι ζητάμε από το Σώμα και Αίμα του Χριστού να μας χαριτώσει και να μας αγιάσει, σημαίνει ότι δεν είναι ήδη Άγια;! Είναι ποτέ δυνατόν;
Κατά τον ίδιο τρόπο λοιπόν, γιατί να μη ζητάμε από το Άγιο Φως να αποτελέσει:
«αγιασμού δώρον» ώστε «τους απτομένους ευλαβώς αυτού ευλόγηση»; Γιατί εδώ η ερμηνεία των φωτομάχων να διαφέρει για το ίδιο ακριβώς πράγμα;
Άρα, σαφώς η ερμηνεία αυτή είναι κάτι αυθαίρετο.
Η Εκκλησία μας ακόμη κι όταν έρχεται σε επαφή με το Άγιο, ίσως και ακριβώς επειδή προκαλεί δέος στον φθαρτό άνθρωπο, ζητά την ευχή, την ευλογία, την χάρη του Θεού, ώστε η επαφή αυτή να είναι προς αγιασμό του. Αγιασμό ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ, και όχι του ιδίου του... αγίου!
Μην ξεχνάμε και το εξής. Δεν διάβασε μόνο ο Καλοκύρης την Πατριαρχική ευχή! Αρκετά χρόνια ΠΡΙΝ τον Καλοκύρη, δημοσίευσε σχετικά σχόλια η Κα Τσεκούρα Iωάννα (στο βιβλίο της «Το Άγιον Φως», 3η έκδ., Λαμία 1991). Διαβάστε πόσο φυσιολογική ερμηνεία της ευχής κάνει, χωρίς ακροβατισμούς ότι τάχα λέει «Κάνε το Φως Άγιο»!:
«Όταν ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων βγάζη το Άγιον Φως στον Πανάγιον Τάφον, προσεύχεται, όπως είπαμε και πιο πάνω, να ανάδειξη αυτό ο Θεός «αγιασμού δώρον». Δηλαδή θείο δώρο, με το οποίο αγιάζεται ο άνθρωπος και γίνεται άξιος του Αγίου Θεού... Να αναδείξη, ακόμη, το Άγιον Φως ο Θεός μέσον ευλογίας και αγιασμού εκείνων, που θα το ιδούν και θα το πάρουν...» (σελ. 84).
Διαφωτισμός, Ορθολογισμός και Άγιο Φως
Κοιτώντας προς τα πίσω, τους αιώνες που πέρασαν, διαπιστώνουμε ότι η έκρηξη της Γαλλικής Επανάστασης ήταν ένα γεγονός που οδήγησε τις ιστορικές εξελίξεις σε πολλούς τομείς. Ο επιθετικός αντικληρικαλισμός της[4] και το κίνημα αποχριστιανισμού[5] που οδήγησε σε πράξεις όπως καταστροφές εκκλησιών, βεβήλωση χριστιανικών συμβόλων, κατάργηση της χριστιανικής χρονολογίας[6] και σφαγές εκατοντάδων κατώτερων κληρικών[7] ήταν, εκτός άλλων, αποτελέσματα της πίεσης που ασκούσε ένας αντιδραστικός ορθολογισμός για να φανερωθεί. Η φιλοσοφική αυτή στάση, στηριγμένη στην πεποίθηση πως δεν υπάρχουν ανεξερεύνητες πραγματικότητες και κινούμενη ενάντια στην κατ' αίσθηση εμπειρία, οδήγησε ακόμα και στην κατά κυριολεξία λατρεία της λογικής[8]. Ο θαυμασμός συγγραφέων, φιλοσόφων, των λογίων γενικά (ακόμη και κληρικών), για τις δυνατότητες που ανέπτυξε η δυτική νοησιαρχία, οδήγησε σε σύγκρουση εξέχοντα πρόσωπα ακόμη και μέσα στο χώρο της Ορθόδοξης Θεολογίας[9].
Έτσι, από τον 18ο αιώνα και μετά, το Φως του Παναγίου Τάφου έγινε άλλο ένα σημείο τριβής στον διάλογο Διαφωτισμού-Ορθοδοξίας, όπως σωστά αναφέρει ο π. Γ. Μεταλληνός στον τίτλο του βιβλίου του «Φωτομαχικά-Αντιφωτομαχικά» . Ενδεικτική της κατάστασης είναι η διαφωνία επάνω στο ζήτημα του «Αγίου Φωτός», των κληρικών και διδασκάλων του Γένους Νικηφόρου Θεοτόκη (1731–1800) που αρνείται το θαύμα και Ευγένιου Βούλγαρι (1716–1806) που το αποδέχεται αλλά και πολλών άλλων που τάχτηκαν με τη μία ή την άλλη πλευρά.
Ο διαδικτυακός «διάλογος» πιστών και αρνητών
Στη σημερινή εποχή, συχνά οι διαφωνίες επάνω σε θέματα που αφορούν στην Ορθόδοξη Πίστη και Παράδοση, διατυπώνονται στη νέα πλατφόρμα συζητήσεων που έχει διαμορφωθεί με τη βοήθεια της τεχνολογίας και της πρόσβασης των πολιτών στο διαδίκτυο.
Έτσι και για το θέμα του «Αγίου Φωτός», οι αντιρρήσεις που προβάλουν διάφοροι αρνητές της περίπτωσης του θαύματος, «κυκλοφορούν» σε blog και ιστοσελίδες.
Σε κάποιες από αυτές, παρατηρήσαμε ανάπτυξη μιας επιχειρηματολογίας που βασίστηκε όχι σε κάποια σπάνια και δυσεύρετα χειρόγραφα, αλλά σε δύο, όλα κι όλα, πασίγνωστα και σύγχρονα βιβλία, τα οποία υπάρχουν σε κυκλοφορία εδώ και 8 χρόνια. Το ένα είναι το:
Καλοκύρης Κωνσταντίνος, «Το αρχιτεκτονικό συγκρότημα του ναού της Αναστάσεως Ιεροσολύμων και το θέμα του Αγίου Φωτός», University Studio Press, Θεσσαλονίκη 1999.
Και το άλλο είναι το:
Μεταλληνός Δ. Γεώργιος, «Φωτομαχικά-Αντιφωτομαχικά», Κάτοπτρο-Ιστορητής, Αθήνα 2001.
Και ενώ οι φωτομάχοι του διαδικτύου επικαλούνται τα δύο αυτά βιβλία για να προβάλουν αξιώσεις ότι δήθεν αποκαλύπτουν «άγνωστες πτυχές» του ζητήματος, διαβάζοντας τα, δύσκολα μπορεί κάποιος να καταλάβει ποιες είναι αυτές οι «άγνωστες πτυχές» για το θέμα του Αγίου Φωτός:
Το βιβλίο του Καλοκύρη περιέχει ένα ιστορικό των αναφορών περί του Αγίου Φωτός τις οποίες ερμηνεύει με επιχειρήματα που τον οδηγούν στη διαπίστωση ότι το «Άγιο Φως» δεν είναι θαύμα, αλλά μια παρανόηση που πηγάζει από αναξιόπιστους μάρτυρες, λαϊκά θρησκευτικά Περιοδικά, τουριστικές δημοσιεύσεις ή την τηλεόραση[10].
Όμως, αντιρρήσεις ή θετικές τοποθετήσεις για το θαύμα, έχουν υπάρξει πολλές. Δεν υπάρχει κάτι νέο στα όσα γράφει ο Καλοκύρης που ακολουθεί σε πολλά σημεία το παλαιότερο έργο του Αδ. Κοραή, τον γνωστό του Διάλογο «Περί του εν Ιεροσολύμοις Αγίου Φωτός» (1829).
Επιπλέον, ο καθηγητής επιχειρεί και μια ανάλυση της σύγχρονης ευχής που διαβάζεται από τον Πατριάρχη μέσα στο Άγιο Τάφο πριν γίνει η αφή του Φωτός. Η ερμηνεία της ευχής από τον Καλοκύρη είναι ίσως το μόνο νέο που υπάρχει επάνω στο ζήτημα του Αγίου Φωτός. Σύμφωνα με την ερμηνεία που κάνει ο Καλοκύρης, ισχυρίζεται ότι προκύπτει πως η ευχή αναφέρεται μόνο σε φως φυσικό το οποίο μάλιστα δεν είναι θαυματουργικά εμφανιζόμενο[11] -αν και η ευχή δεν αναφέρει πουθενά κάτι τέτοιο όπως θα δούμε παρακάτω-.
Απʼ την άλλη, το βιβλίο του π. Μεταλληνού, ακόμη λιγότερο μπορεί να χρησιμοποιηθεί από έναν αρνητή του θαύματος. Ο ίδιος αναφέρει άλλωστε πως σκοπός του «δεν είναι η κατάδειξη ή όχι της αλήθειας του Αγίου Φωτός»[12] (παρακάτω θα πούμε περισσότερα για την παραποίηση των λεγομένων του π. Μεταλληνού, για τον οποίο έφθασαν αυθαίρετα στο σημείο να ισχυρίζονται πως αρνείται το θαύμα!).
Δύσκολα λοιπόν, θα μπορούσε κανείς να βρει στα δύο αυτά βιβλία τα επιχειρήματα που θέτουν πράγματι σε νέες βάσεις το όλο θέμα. Έχει μάλιστα ενδιαφέρον να προσθέσουμε ότι, πληροφορίες για το περιεχόμενο της Αρχιερατικής ευχής κατά την τελετή αφής του Αγίου Φωτός (που υποτίθεται για πρώτη φορά αποκαλύπτει ο Καλοκύρης), έχουμε στην σύγχρονη εποχή τουλάχιστον από το 1991 που κυκλοφόρησε η 3η έκδοση του βιβλίου της Iωάννας Τσεκούρα, «Το Άγιον Φως» [13]. Η ίδια έχει γνώση της ευχής, και πάντως δεν φαίνεται να …κλονίστηκε από το περιεχόμενο της….
Στην πραγματικότητα, θεωρούμε ότι το μόνο που θα μπορούσε να δώσει οριστικά τέλος στην πίστη περί θαύματος, θα ήταν μία βήμα προς βήμα ακριβής αναπαράσταση των φαινομένων που εμφανίζονται κατά την τελετή. Όμως, παρά τις υπερβολικές δηλώσεις και διαβεβαιώσεις διαφόρων αρνητών του θαύματος, κάτι τέτοιο δεν έχει συμβεί μέχρι σήμερα ώστε να αποδειχθεί το δίκαιο των επιχειρημάτων τους[14].
Το παρόν άρθρο λοιπόν, δημοσιεύεται για να δοθούν και κάποιες διαφορετικές ερμηνείες στα ζητήματα που έχουν προκύψει επάνω στο θέμα του Αγίου Φωτός.
Εδώ να προσθέσουμε ότι δεν είναι δυνατόν κάποιος που ζητά «επιστημονικό» αντίλογο, να χρησιμοποιεί ως πηγές βιβλία του... Μιχάλη Καλόπουλου, ενός ερασιτέχνη αυτοαποκαλούμενου «ερευνητή-συγγραφέα» που είναι μονίμως απών από κάθε αναφορά της επιστημονικής βιβλιογραφίας και γνωστός για την εμπάθειά του ενάντια στην Εκκλησία, την Αγία Γραφή, τον Κλήρο κ.λπ. Ένας «ερευνητής» σαν τον Καλόπουλο, είναι είτε αναξιόπιστος, είτε έντονα αμφισβητήσιμος, είτε απλά αδιάφορος για την επιστημονική κοινότητα, αφού ουδέποτε τον αναφέρουν τα βιβλιογραφικά σημειώματα που υπάρχουν σε έργα της (ας πούμε) «ειδίκευσής» του. Άρα ακατάλληλος για οποιαδήποτε αξιόπιστη και επιστημονική αντιπαράθεση επιχειρημάτων. Παρ' όλα αυτά, οι θέσεις του είναι και αυτού εκτενώς απαντημένες από Χριστιανούς Απολογητές του διαδικτύου.
Η παραποίηση των απόψεων του π. Μεταλληνού και η αντι-επιστημονικότητα της προσπάθειας των διαδικτυακών φωτομάχων
Γράφει ο π. Μεταλληνός, γνωστός και έγκυρος επιστήμονας στον χώρο του:
«Ο επιστήμονας έχει ακόμη ειλικρίνεια, τιμιότητα, ακεραιότητα και ευσυνειδησία. Το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι η αλήθεια. Γιʼ αυτήν μοχθεί, γιʼ αυτήν υπάρχει. Σέβεται τον ξένο μόχθο...»[15]
Σε αντίθεση όμως με την πρόταση αυτή του π. Μεταλληνού, οι φωτομάχοι αν και παριστάνουν τους «επιστήμονες», επιχειρούν την παραποίηση των θέσεων και των απόψεών του.
Δυσάρεστη εντύπωση προκαλεί η αυθαίρετη ερμηνεία των γραφομένων του π. Μεταλληνού. Στην πραγματικότητα, διαβάζοντας ολόκληρο το βιβλίο του π. Μεταλληνού δεν φτάνουμε καθόλου στο συμπέρασμα πως αρνείται το θαύμα. Αντιθέτως, βλέπουμε έναν επιστήμονα που παραθέτει απόψεις όχι για να λύσει το ζήτημα του θαύματος (όπως ο ίδιος γράφει στην εισαγωγή του βιβλίου του[16]) αλλά για να προβάλει την διαμάχη Ορθοδοξίας – Διαφωτισμού.
Γνωρίζουμε ότι το τελικό συμπέρασμα του Καλοκύρη είναι η άρνηση του γεγονότος ότι στον Άγιο Τάφο λαμβάνει χώρα το γνωστό ετήσιο θαύμα και απλά ο Πατριάρχης ανάβει την κανδήλα (ο καθηγητής δεν σχολιάζει τις λάμψεις και τις άλλες καταστάσεις που έχουν αποτυπωθεί σε βίντεο και φωτογραφίες). Σε πολύ μεγάλο ποσοστό, ο Καλοκύρης στηρίζει αυτή του την άποψη σε ΔΙΚΗ ΤΟΥ ερμηνεία της Πατριαρχικής ευχής, δηλ. της ευχής που διαβάζει ο Πατριάρχης μέσα στον Άγιο Τάφο και δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά από τον Κάλλιστο Μηλιαρά, στο άρθρο «Άγιον Φως», στο περιοδικό «Νέα Σιών», τόμ. 28, εν Ιεροσολύμοις 1933 (σελ. 362-364). Να σημειωθεί ότι ο Μηλιαράς παραθέτει την ευχή κάτω από τον τίτλο: «Περιγραφή της ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ τελετής
του αγίου Φωτός». Δηλ. παρʼ όλη την εργασία του Καλοκύρη, δεν είμαστε καθόλου βέβαιοι ότι αυτή η ευχή ήταν ίδια σε όλους τους αιώνες από την εύρεση του Αγίου Τάφου (αρχές 4ου αιώνα) μέχρι σήμερα.
Από τη μελέτη λοιπόν του Καλοκύρη, ο π. Μεταλληνός χρησιμοποιεί διάφορα αποσπάσματα στο βιβλίο του. Ένα από αυτά το οποίο κατʼ εξοχήν προσπάθησαν να νοθεύσουν οι φωτομάχοι είναι και το παρακάτω:
«Ο κ. Καλοκύρης δίνει -και ορθά- ιδιαίτερη έμφαση στην ευχή, που είναι πράγματι το «κλειδί» για την κατανόηση της Τελετής και την τεκμηρίωση της φύσεως του «Αγίου Φωτός». Ορθά δε συμπεραίνει ότι «πουθενά δεν γίνεται λόγος» (ούτε καν υπαινιγμός) περί «άνωθεν κατερχομένου αΰλου Φωτός» κατά τη στιγμή εκείνη, αλλά νοείται μόνο φως φυσικό, που ανάβεται στην ανάμνηση του Αναστάντος Χριστού [...]»[17]
Μάλλον σκόπιμα, και παρά τις δεδηλωμένες προθέσεις του συγγραφέα, προσπαθούν να μας πείσουν ότι ο π. Μεταλληνός δηλώνει βεβαιότητα πως το Άγιο Φως δεν είναι αποτέλεσμα θαύματος. Δεν μπορούμε εδώ να μην συσχετίσουμε την τακτική αυτή, με την διαχρονική συμπεριφορά των πάσης φύσεως μισαλλόδοξων και αιρετικών, που εμμένοντας σε παρερμηνείες συγκεκριμένων σημείων, οδηγούνται στην παραχάραξη.
Ας εξετάσουμε διεξοδικά αυτή τη φράση για να δούμε τι ακριβώς λέει αλλά και το εξής σημαντικό: Όποιος χρησιμοποιεί μία φράση από βιβλίο τρίτου, σημαίνει ότι σε κάθε περίπτωση συμφωνεί με ΟΛΑ τα συμπεράσματά του; Αυτό πρέπει να το δούμε:
Πρώτʼ απʼ όλα ο ίδιος ο π. Μεταλληνός ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΑΝ ΗΘΕΛΕ, να γράψει: «κλειδί για την κατανόηση αν πρόκειται ή όχι για θαύμα είναι η ευχή».
Δεν το έγραψε όμως!
και λέει απλά ότι χρησιμοποιεί το παράθεμα ΟΧΙ για να εξετάσει αν πρόκειται για θαύμα, αλλά ΜΟΝΟ για την «τεκμηρίωση της φύσεως του ʽΑγίου Φωτόςʼ» , δηλ. αν το θαύμα αφορά φυσικό ή υπερφυσικό φως. Δεν είδαν αυτή την ξεκάθαρη δήλωση οι φωτομάχοι; Ασφαλώς και την είδαν αλλά όπως θα δούμε, δεν τους ενδιαφέρει η αλήθεια.
Προχωρώντας τμηματικά στην εξέταση του παραθέματος, αυτό γίνεται ακόμη πιο ξεκάθαρο.
Λέει ο π. Μεταλληνός:
1. Ορθά δε συμπεραίνει [ο Καλοκύρης εννοεί] ότι «πουθενά δεν γίνεται λόγος» (ούτε καν υπαινιγμός) περί «άνωθεν κατερχομένου αΰλου Φωτός»...
Δεν μπορούμε να κατανοήσουμε ποια βεβαιότητα μπορεί να γεννά η φράση αυτή για τη μη θαυματουργική προέλευση του φωτός. Ο π. Μεταλληνός συμφωνεί στο αυτονόητο, ότι δηλ. στην ευχή, πράγματι, «δεν γίνεται λόγος» για φως εξ ουρανού. Όμως:
· στην ευχή δεν αναφέρεται ΠΟΥΘΕΝΑ ότι το φως ΔΕΝ αποτελεί προϊόν θαύματος
και επίσης,
· ΔΕΝ υπάρχει σημείο της ευχής που να λέει ότι το φως ΔΕΝ έρχεται «εξ ουρανού»!
Η ίδια η ευχή μάλιστα, δεν αναφέρει καθόλου από πού έρχεται το φως, ίσως επειδή είναι αυτονόητο και μάλιστα, δεν υπάρχει ούτε ένα σημείο που να αρνείται πως το φως μπορεί όντως να είναι εξ ουρανού. Ταυτόχρονα, πουθενά δεν γράφει η ευχή ότι το φως έρχεται από ανθρώπινο χέρι. Υπάρχει λοιπόν μεγάλη διαφορά ανάμεσα στα δύο: άλλο πράγμα «δεν αναφέρει» και άλλο πράγμα ότι δήθεν "το αρνείται".
2. ... στην ανάμνηση του Αναστάντος Χριστού
Ασφαλώς και είναι «εις ανάμνησιν», αφού «το χριστιανικό Πάσχα τελείται σ' ανάμνηση της αναστάσεως του Χριστού» [18] και «ημείς εορτάζομεν την του Πάσχα εορτήν εις ανάμνησιν της εκ νεκρών αναστάσεως του Ιησού Χριστού» [19].
3. ...φως φυσικό, που ανάβεται...
Να διευκρινίσουμε ότι: η ευχή δεν αναφέρει πουθενά ποιας φύσης είναι το φως. Πρέπει να επισημάνουμε ότι το συμπέρασμα αυτό είναι του Καλοκύρη. Επίσης δεν λέει πουθενά η ευχή αν το ανάβει κάποιος και ποιος είναι αυτός ή αν ανάβει μόνο του. Επίσης στην ευχή δεν υπάρχει καν η λέξη «ανάβεται». Αυτά για να διαχωρίσουμε το πραγματικό με το αυθαίρετο.
Εύκολα λοιπόν διαπιστώνουμε ότι η συγκεκριμένη φράση («φως φυσικό, που ανάβεται»), δεν απαγορεύει διόλου να εννοήσει κάποιος ότι η λέξη «ανάβεται» αναφέρεται σε κανδήλα που ανάβει θαυματουργικά, ή στην πράξη του Πατριάρχη να ανάψει τα κεριά που κρατάει, από την θαυματουργικά αναμμένη κανδήλα. Μην ξεχνάμε ότι ο π. Μεταλληνός ξεκαθάρισε ότι δεν χρησιμοποιεί το παράθεμα προς απόδειξη ή όχι του θαύματος. Επίσης, οι λέξεις «φως φυσικό» δεν σημαίνουν και απόρριψη του θαύματος για τους πιστούς και ασφαλώς δεν σημαίνουν υποχρεωτικά ότι το φως είναι «φυσικής προέλευσης» δηλ. από ανθρώπινο χέρι, όπως υπονούν οι φωτομάχοι!
Μπορεί κάλλιστα το φως να είναι φυσικό αλλά θεϊκής προέλευσης. Μη ξεχνάμε ότι σύμφωνα με τον π. Μεταλληνό, πολλοί είναι αυτοί που στο θαύμα του Αγίου Φωτός, δέχονται ως θαυματουργική μόνο την προέλευση του φωτός, το ίδιο όμως το θεωρούν φυσικό[20]. Και μας παρουσιάζει μια τέτοια άποψη με τα σχόλια του στο κείμενο του Νικ. Λογάδη, ένθερμου υπερασπιστή του θαύματος:
«Αν κατανοούμε, συνεπώς, ορθά τον Λογάδη... θεωρεί το φως αυτό... φυσικό, όπως όλα τα ʽφυσικά όντα τα παραχθέντα από Θεούʼ... άρα: Θαύμα είναι μόνον ο τρόπος της παράγωγης αυτού...» [21]
Το ίδιο άλλωστε δεν συνέβη, όταν ο Ιησούς παίρνει τα ψωμιά και τα ψάρια, προσεύχεται, τα τεμαχίζει και τα δίνει στους μαθητές να τα μοιράσουν και χορταίνουν όλοι, πέντε χιλιάδες άνδρες χώρια τα γυναικόπαιδα; Από αυτά λοιπόν, τα περισσότερα είχαν εμφανισθεί θαυματουργικά, χωρίς να είναι ...αόρατα ή μη φαγώσιμα! Επίσης δεν διασώζεται αν είχαν κάποια ιδιαίτερη ...θεϊκή γεύση. Έτσι λοιπόν, όπως με θεϊκή ενέργεια εμφανίζονται ψάρια που τρώγονται αλλά και ψωμιά από ζυμάρι που επίσης τρώγονται, με τον ίδιο τρόπο μπορεί να εμφανιστεί φωτιά που καίει όπως υποστηρίζει ο Λογάδης.
Το παράθεμα λοιπόν μπορεί να έχει ποικίλες ερμηνείες και έτσι ο π. Μεταλληνός παραθέτει μεν το απόσπασμα, αλλά ταυτόχρονα λέει ότι οι άθεοι είναι αυτοί «που απορρίπτουν διαρρήδην κάθε περίπτωση θαύματος στο θέμα του ʽΑγίου Φωτόςʼ» [22]. Και αυτή είναι μια ακόμη πιο ξεκάθαρη δήλωση ΥΠΕΡ του θαύματος! Άρα, για τον π. Μεταλληνό, η φράση του Καλοκύρη για το Άγιο Φως μπορεί να σημαίνει:
· «Φως φυσικό (θεϊκής όμως προέλευσης) που ανάβεται (με θεία ενέργεια) εις ανάμνησιν…, ή
· «Φως φυσικό (θεϊκής όμως προέλευσης), που ανάβεται (από το θεόσταλτο φως της κανδήλας για να δωθεί κατόπιν στους πιστούς), εις ανάμνησιν…».
Είναι λοιπόν βέβαιο ότι ερμηνείες μπορούν να δοθούν πολλές και όχι μόνο αυτή που οι φωτομάχοι ή ο Καλοκύρης επιθυμούν. Ο π. Μεταλληνός δεν οικειοποιείται τα συμπεράσματα του Καλοκύρη, απλά παραθέτει ένα ουδέτερο απόσπασμα που πρέπει να το δεχτούμε όπως ακριβώς το διαβάζουμε. Να έχουμε κατά νου ότι ο π. Μεταλληνός λέει ξεκάθαρα πως το χρησιμοποιεί ΜΟΝΟ για την «τεκμηρίωση της φύσεως του ʽΑγίου Φωτόςʼ» και όχι για άλλο λόγο.
Αν λοιπόν διάβαζαν καλύτερα οι φωτομάχοι, θα έβλεπαν ότι το Άγιο Φως αποτελεί ένα μυστήριο για τους πιστούς και αυτό έχει οδηγήσει σε ποικίλες ερμηνείες του. Οι πολλοί και διαφορετικοί τρόποι εμφάνισής του, σύμφωνα με τις ανά τους αιώνες μαρτυρίες, δείχνουν καταρχάς ότι δεν πρόκειται για χημική «συνταγή» αφού κάτι τέτοιο θα οδηγούσε σε μηχανική ομοιομορφία. Βλέπουμε λοιπόν ότι τα περί «φυσικού φωτός» που ο Καλοκύρης θεωρεί τεκμήριο για την διάψευση του θαύματος, δεν αποτελούσε κανένα πρόβλημα για τους πιστούς, ούτε πριν από 200 ολόκληρα χρόνια που έζησε ο Λογάδης!
Ανακεφαλαίωση
Ας δούμε με ποιο τρόπο υφάνθηκε η απάτη των ψευδοσυμπερασμάτων των φωτομάχων:
1ον
Η έκφραση «Δεν γίνεται λόγος περί άνωθεν κατερχομένου Φωτός» σε ΚΑΜΙΑ περίπτωση δεν σημαίνει ότι το Άγιο Φως «ΔΕΝ είναι ουρανόπεμπτο». Αυτό είναι ψευδοσυμπέρασμα αφού η ευχή σε κανένα σημείο δεν αρνείται ότι είναι ουρανόπεμπτο το Φως.
2ον
Η έκφραση «νοείται μόνο φως φυσικό» από πού κι ως πού σημαίνει ότι το Άγιο Φως «έχει φυσική προέλευση» και όχι θεϊκή; Άλλο ένα ψευδοσυμπέρασμα. Πολλοί είναι οι Ορθόδοξοι που δέχονται πως το Άγιο Φως μπορεί να είναι φυσικό, και ταυτόχρονα κατερχόμενο εξ ουρανού ως αποτέλεσμα θαύματος.
Γι' αυτό λοιπόν, ένα βιβλίο, προερχόμενο από τα χέρια έμπειρου επιστήμονα, πρέπει να μελετάται με προσοχή, και ως ενιαίο σύνολο. Όπως γράφε
ι ο καθηγητής Ι. Καραγιαννόπουλος, «τα παραθέματα πρέπει να μην αλλοιώνουν το νόημα του συγγραφέα τους με περικοπές ή κακή απόδοση της επιχειρηματολογίας του» [23] πράγμα που δεν σεβάστηκαν οι φωτομάχοι. Και όπως ο ίδιος ο π. Μεταλληνός λέει:
«Ή συγγραφή με... νόθη παρουσίαση ξένων απόψεων... αλλά και η διαστροφή των απόψεων άλλων δεν έχουν σχέση με την επιστήμη... Η δημιουργία πλασματικών εντυπώσεων δεν είναι μόνο ίδιο των ψευδοαποστόλων, αλλά και των ψευδοεπιστημόνων» [24].
Αυτή είναι νομίζουμε η καλύτερη απάντηση προς τις επιπολαιότητες και τα κατευθυνόμενα συμπεράσματα των διαδικτυακών συκοφαντών.
Άλλες αντιρρήσεις πάνω στο ζήτημα ότι τάχα, ο π. Μεταλληνός αρνείται το θαύμα
Θεωρούμε δεδομένο, ότι ο π. Μεταλληνός έχει απόλυτη επίγνωση του τι γράφει. Για το λόγο αυτό, πέρα των όσων προείπαμε, αν όντως συμφωνεί με τον συμπέρασμα του Καλοκύρη και δηλώνει, υποτίθεται, κατηγορηματικά ότι δεν υπάρχει περίπτωση θαύματος, τότε κάποια πράγματα στο βιβλίο του είναι ακατανόητα:
Αντίρρηση 1η
Αν ο π. Μεταλληνός πείθεται όντως από την άποψη του Καλοκύρη και εναντιώνεται στο θαύμα, για ποιο λόγο γράφει τα παρακάτω:
«Για να πω την αλήθεια, προτιμώ τους ʽαθέουςʼ, που απορρίπτουν διαρρήδην κάθε περίπτωση θαύματος στο θέμα του ʽΑγίου Φωτόςʼ» [25].
Αν θέλαμε να ακολουθήσουμε τον ολισθηρό δρόμο του συμπιλητή, θα απομονώναμε την παραπάνω φράση και θα καταλήγαμε στο οριστικό συμπέρασμα: «Ο π. Μεταλληνός θεωρεί θαύμα την εμφάνιση του Αγίου Φωτός». Γιατί δεν είναι δυνατόν ο π. Μεταλληνός να ανήκει στους «αθέους». Άρα, ως πιστός Ορθόδοξος και όχι άθεος, δηλώνει σαφώς υπέρ, στην «περίπτωση θαύματος στο θέμα του Αγίου Φωτός»!
Όμως εμείς θέλουμε να σεβαστούμε τον καθηγητή και γι' αυτό θα αρκεστούμε στην ευθεία δήλωση της εισαγωγής του βιβλίου του: «Σκοπός μας, βέβαια, δεν είναι η κατάδειξη ή όχι της αλήθειας του ʽΑγίου Φωτόςʼ» [26].
Ο π. Μεταλληνός λοιπόν, στο συγκεκριμένο βιβλίο δεν επιθυμεί να πάρει θέση επί του ζητήματος και απλά παρουσιάζει τις πτυχές του. Αυτό, είμαστε υποχρεωμένοι να το σεβαστούμε χωρίς να καταφεύγουμε σε απόκρυψη στοιχείων, προκειμένου να οδηγήσουμε τον αναγνώστη στο συμπέρασμά που εμείς επιθυμούμε.
Αντίρρηση 2η
Αν ο π. Μεταλληνός πείθεται όντως από την άποψη του Καλοκύρη και εναντιώνεται στο θαύμα, για ποιο λόγο δεν το γράφει καθαρά αλλά δηλώνει το ακριβώς αντίθετο;
«Όπως, λοιπόν, προκύπτει από την μελέτη αυτών των βιβλίων, το πρόβλημα περί του Αγίου Φωτός είναι παλαιό και δυσεπίλυτο» [27]
Μα υποτίθεται ότι ο π. Μεταλληνός έχει συμφωνήσει με την οριστική λύση του Καλοκύρη που δηλώνει ότι δεν υπάρχει θαύμα. Δηλ., στο σημείο αυτό αλλάζει γνώμη και θεωρεί ότι η μελέτη του βιβλίου του Καλοκύρη μας οδηγεί απλώς στο συμπέρασμα ότι το πρόβλημα είναι δυσεπίλυτο; Πώς είναι δυνατόν να γράφει κάτι τέτοιο, αν όντως θεωρούσε τόσο πειστικά τα επιχειρήματα του Καλοκύρη;
Αντίρρηση 3η
Προς επίρρωσιν των παραπάνω, ξαναλέει ο π. Μεταλληνός:
«δυο πρόσφατα βιβλία ασχολούνται ριζικά με τα προβλήματα και... καταλήγουν σε συμπεράσματα... πειστικά...» [28]
Ναι, αλλά στο ένα βιβλίο που περιέχει «πειστικά συμπεράσματα», ο συγγραφέας του, ο «Επίσκοπος» Φωτικής Αυξέντιος, γράφει:
«...το Άγιο Φως... πιστεύω πως είναι θαυματουργικό...» [29]
Την ίδια στιγμή, στο άλλο βιβλίο που περιέχει επίσης «πειστικά συμπεράσματα», ο συγγραφέας του, ο καθ. Καλοκύρης γράφει:
«...ο τρόπος αυτός παραδοχής του αγίου φωτός ως επιβλητικής θαυματουργίας... αντίκειται ουσιαστικά στο πνεύμα του Χριστιανισμού...»[30]
Νομίζουμε ότι εδώ διαφαίνεται ξεκάθαρα ότι ο π. Μεταλληνός επιθυμεί να γράψει το βιβλίο του λειτουργώντας περισσότερο ως παρατηρητής. Διαφορετικά δεν θα ήταν δυνατόν να βρίσκει εξίσου πειστικά τα συμπεράσματα βιβλίων που καταλήγουν σε θέσεις εκ διαμέτρου αντίθετες.
Αντίρρηση 4η
Όχι άνευ αξίας είναι και η ηθική διάσταση που προκύπτει από τα γραφόμενα του π. Μεταλληνού, καθώς κατακρίνει τον Καλοκύρη για την προσπάθειά του να συμβιβάσει τα ασυμβίβαστα. Δεν αποδέχεται ο π. Μεταλληνός «την για οποιοδήποτε λόγο... απόκρυψη της αλήθειας» δεν συμφωνεί δηλ. με τον Καλοκύρη που την εκκλησία την «απαλλάσσει... κάθε ευθύνης, αφού με την Ευχή έστω της Τελετής ομολογεί την αλήθεια»[31].
Όταν όμως γράφει κάτι τέτοιο ένας σοβαρός επιστήμονας όπως ο π. Μεταλληνός, και καυτηριάζει με τον τρόπο αυτό κάθε προσπάθεια απόκρυψης της αλήθειας, αυτό σημαίνει ένα μόνο πράγμα:
Αν είχε την βεβαιότητα ότι τα περί θαύματος του Αγίου Φωτός δεν είναι αλήθεια, θα έπαιρνε σαφώς θέση-καταπέλτη ενάντια σε εκείνους που δεν αποκαλύπτουν την αλήθεια, ενάντια σε κάθε υπεύθυνο της τοπικής Εκκλησίας των Ιεροσολύμων που δεν έλαβε μέτρα για να το σταματήσει. Δεν είναι δυνατόν να κρίνει δυσμενώς τη στάση του Καλοκύρη που καλύπτει την Εκκλησία, και την ίδια στιγμή να κάνει και αυτός τα ίδια!
Συμπερασματικά για τη θέση του π. Μεταλληνού
Θεωρούμε λοιπόν ότι, όπως συνηθίζει ο π. Μεταλληνός, προβάλλει τις απόψεις των τρίτων από την πλευρά τους, χωρίς αυτό οπωσδήποτε να σημαίνει ότι συμφωνεί. Άλλωστε οι βεβαιότητες του Καλοκύρη στηρίζονται όχι σε αποδείξεις, αλλά σε εικασίες και προσωπικές ερμηνείες. Έτσι λοιπόν, ο π. Μεταλληνός με τις διατυπώσεις του θα μπορούσε να δηλώνει ότι είναι εύλογα τα ερωτήματα του Καλοκύρη και ο ίδιος ως επιστήμονας, τα θεωρεί καλά επιχειρήματα.
Λαμβάνοντας λοιπόν υπόψη μας το σύνολο των γραφομένων του π. Μεταλληνού, και χωρίς να ερμηνεύουμε αποσπασματικά όποιες φράσεις μας «βολεύουν», καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι, ούτε από τη φράση προκύπτει αναίρεση του θαύματος, αλλά επίσης, σε καμιά περίπτωση δεν είχε σκοπό να δηλώσει συμφωνία με την απόρριψη του θαύματος που γράφει ο Καλοκύρης, αφού διαφορετικά, μέσα σε λίγες σελίδες κειμένου θα είχαμε ένα πλήθος ανεξήγητων αντιφάσεων, από έναν έμπειρο και συνεπή συγγραφέα.
Την ίδια στιγμή, ο π. Μεταλληνός λέει ότι οι άθεοι είναι αυτοί «που απορρίπτουν διαρρήδην κάθε περίπτωση θαύματος στο θέμα του ʽΑγίου Φωτόςʼ» [32].
Επιπλέον, στο παράθεμα, η εισαγωγική φράση του π. Μεταλληνού λέει ευθέως ότι η ευχή είναι ικανή ΜΟΝΟ για να δείξει ότι:
1. Μιλάμε για μια τελετή αφής φωτός που τελείται εις ανάμνησιν («κατανόηση της τελετής»).
2. Και ότι η ευχή αναφέρεται σε «φως φυσικό», που σημαίνει ότι ο π. Μεταλληνός ίσως προβάλλει την πλευρά του Λογάδη! Δηλ. θαύμα μεν, αλλά με φως φυσικό («τεκμηρίωση της ΦΥΣΕΩΣ του ʽΑγίου Φωτόςʼ»).
Ας βγάλει ο καθένας τα συμπεράσματά του για το ποιόν και την αξιοπιστία των φωτομάχων...
Η περίφημη πατριαρχική ευχή της τελετής, το περιεχόμενό της και τα άλλα επίμαχα σημεία που υποτίθεται αναιρούν την πίστη στο Θαύμα:
Θυμίζουμε εδώ ότι η Πατριαρχική ευχή που διαβάζεται μέσα στον Άγιο Τάφο, δημοσιεύτηκε από τον Κάλλιστο Μηλιαρά, το 1933 και για πρώτη φορά χρησιμοποιείται ενάντια στο θαύμα από τον Καλοκύρη (σελ. 222-225). Από το σύνολο της ευχής οι φωτομάχοι, επικεντρώνονται σε μερικές συγκεκριμένες παραγράφους:
«Δέσποτα Κύριε, το φως το αληθινόν…μνείαν ποιούμεθα και της εν Άδου καθόδου σου... τη αστραπή της σης θεότητος φωτός πληρώσας τα καταχθόνια. Όθεν... κατά τούτο το υπερευλογημένον Σάββατον... σε το όντως ιλαρόν και εφετόν φως εν τοις καταχθονίοις θεϊκώς επιλάμψαν, εκ τάφου δε θεοπρεπώς αναλάμψαν αναμιμνησκόμενοι, φωτοφάνειαν ποιούμεθα, σου την προς ημάς συμπαθώς γενόμενην θεοφάνειαν, εικονίζοντες... Δια τούτο, εκ του επί τούτον τον φωτοφόρον σου Τάφον ενδελεχώς και αειφώτως εκκαιομένου φωτός ευλαβώς λαμβάνοντες, διαδιδόαμεν τοις πιστεύουσιν εις σε το αληθινό φως και παρακαλούμεν και δεόμεθά σου, Παναγιότατε Δέσποτα, όπως αναδείξης αυτό αγιασμού δώρον και πάσης θεϊκής σου χάριτος πεπληρωμένον, διά της χάριτος του Παναγίου και φωτοφόρου Τάφου σου... Αμήν.»
Επί της ευχής αυτής, σχολιάζει με ΔΙΚΑ ΤΟΥ συμπεράσματα ο καθηγ. Καλοκύρης (σελ. 225-228):
«η ευχή είναι πολύ διαφωτιστική... Τελετουργικώς δεν έχουμε την, λεγόμενη, ευχή ευχαριστίας (όπως θα ήταν η ευχή εάν μόλις είχαμε λάβει το άυλο φως), αλλά έχουμε ευχή ικεσίας,
δηλαδή δεήσεως-παρακλήσεως μας, όπως ευλογηθεί και (ως αναστάσιμο) καταστεί ιδιαίτερα άγιο... Εάν όμως, με άλλα λόγια, το φως ήταν ουρανόπεμπτο, τότε θα ήταν «αφ' εαυτού» αναδεδειγμένο άγιο, και δεν θα παρακαλούσε ο Πρωθιεράρχης όπως το αναδείξει ο Θεός. Και πως θα γίνει αυτή η ανάδειξη; Επεξηγεί η ευχή: «δια της χάριτος του Παναγίου Τάφου»....νοείται μόνο φως φυσικό, που ανάβεται στην ανάμνηση του Αναστάντος Χριστού, του αληθινού φωτός του Κόσμου... και η Ευχή... προχωρεί και εξηγεί το από πού παίρνεται το φως για να ανάψουν οι λαμπάδες και, στη συνέχεια, να μεταδοθεί στους πιστούς. Και είναι ο τόπος αυτός ο άγιος Τάφος και πηγή του φωτός το οποίο ευλαβώς λαμβάνει ο Πατριάρχης, είναι η ιερή λυχνία που συνεχώς και πάντοτε καίει εκεί...».
Πραγματικά δεν μπορούμε να μην ξαναδιαβάσουμε την ευχή, με περισσότερη προσοχή και παραθέτοντας μερικά επιπλέον σημεία. Για ποιον λόγο άραγε οι φωτομάχοι τα βλέπουν όλα περίεργα εκεί;
«Τούτο το υπερευλογημένον Σάββατον τα εν γη και υπό γην θεοπρεπώς τελεσθέντα σοι σωτηριωδέστατα μυστήρια σου εορτάζοντες και σε το όντως ιλαρόν και εφετόν φως εν τοις καταχθονίοις θεϊκώς επιλάμψαν, εκ τάφου δε θεοπρεπώς αναλάμψαν αναμιμνησκόμενοι, φωτοφάνειαν ποιούμεθα, σου την προς ημάς συμπαθώς γενομένην θεοφάνειαν, εικονίζοντες... Δια τούτο, εκ του επί τούτον τον φωτοφόρον σου Τάφον ενδελεχώς και αειφώτως εκκαιομένου φωτός ευλαβώς λαμβάνοντες, διαδιδόαμεν τοις πιστευουσιν εις σε το αληθινόν φως και παρακαλούμεν και δεόμεθά σου, Πανάγιε Δέσποτα, όπως αναδείξης αυτό αγιασμού δώρον καί πάσης θεϊκής σου χάριτος πεπληρωμένον, δια της χάριτος του Παναγίου και φωτοφορου Τάφου σου· και τους άπτομένους ευλαβώς αυτού ευλόγησης και αγιάσης, του σκότους των παθών ελευθέρων... χάρισαι αυτοίς, Κύριε, υγίειαν...»
Εδώ πρέπει να σοβαρευτούμε: «καλά» τα γραπτά του Καλοκύρη και οι προσωπικές ερμηνείες του, αλλά κάποια στιγμή θα πρέπει να διαβάσουμε και τι ΑΚΡΙΒΩΣ λέει η ίδια η ευχή χωρίς τις νοηματικές προσθήκες που κάνει ο καθηγητής.
Αντιλαμβάνεται άραγε κανείς διαβάζοντας την ευχή, κάτι διαφορετικό από αυτό;:
«Αυτό το υπερευλογημένο Σάββατο εορτάζουμε τα σωτηριώδη σου μυστήρια που έγιναν στη γη και κάτω από τη γη, σε ανάμνησή σου -που είσαι το ιλαρό φως που έλαμψε με θεϊκό τρόπο στα καταχθόνια- πραγματοποιούμε τελετή φωτοφάνειας εικονίζοντες τη θεοφάνεια που έκανες προς εμάς. Για το λόγο αυτό, με ευλάβεια λαμβάνουμε από το φως που αδιάκοπα και παντοτινά καίει επάνω σε αυτόν τον φωτοφόρο σου Τάφο και σε παρακαλούμε να το αναδείξεις αγιασμού δώρο και γεμάτο χάρη, με τη χάρη του Παναγίου σου Τάφου και αυτούς που θα το αγγίξουν/πλησιάσουν με ευλάβεια να τους ευλογήσεις, να τους αγιάσεις, να τους ελευθερώσεις από τα πάθη και να τους χαρίσεις υγεία.»
Και να ρωτήσουμε τελικά:
- Σε ποιο ακριβώς σημείο αναφέρει η ευχή από πού προέρχεται το Άγιο Φως;
- Σε ποιο σημείο μας λέει ποιος ή τι το ανάβει;
- Σε ποιο ακριβώς σημείο αναφέρει η ευχή ότι το φως είναι «συμβολικό»;
- Σε ποιο ακριβώς σημείο αναφέρει η ευχή ότι το φως είναι «φυσικής» προέλευσης (δηλ. από ανθρώπινο χέρι) και όχι θεϊκής;
Απάντηση: ΠΟΥΘΕΝΑ!
Όποιος διαβάσει την ευχή χωρίς τα σχόλια του Καλοκύρη, δεν βλέπει ΠΟΥΘΕΝΑ ούτε αναίρεση του θαύματος, ούτε ότι το ανάβει ο Πατριάρχης, ούτε ότι δεν έρχεται από τον ουρανό!
Και ξέρουμε ότι ΣΑΦΕΣΤΑΤΑ, η ευχή θα μπορούσε πολύ εύκολα να εννοεί:
«Αυτό το Σάββατο που κάνουμε τελετή σε ανάμνηση της Ανάστασής σου, πραγματοποιούμε φωτοφάνεια [ανάβοντας τα κεριά μας από το θαυματουργό φως που στέλνεις] και καίει πάντοτε επάνω στον Πανάγιο Τάφο σου. Σε παρακαλούμε να το αναδείξεις ΑΓΙΑΣΜΟΥ ΔΩΡΟ και έτσι όποιον το πλησιάσει με ευλάβεια να τον απαλλάξεις από τα πάθη και να του δώσεις υγεία.»
Οι ερμηνείες λοιπόν φίλτατοι φωτομάχοι, δεν βολεύουν πάντα τις απόψεις σας! Και αυτό σημαίνει ότι είναι αυθαίρετες και σε καμία περίπτωση δεν στηρίζονται πράγματι στην ευχή, αλλά έχουν τη βάση τους στην προκατάληψη που έχετε ενάντια στο Άγιο Φως ως θαύμα.
Και κλείνοντας οριστικά την αναίρεσή μας ενάντια στο «νέο» αυτό παιχνίδι διαδικτυακών ερμηνειών που μας προέκυψε από την έκδοση του βιβλίου του Καλοκύρη, θα επισημάνουμε άλλη μία αυθαιρεσία:
Τα υποτιθέμενα σχόλια για το ότι η ευχή, ΤΑΧΑ, λέει και ζητάει: «Κάνε το Φως Άγιο»!
Ας διαβάσουμε λοιπόν όλοι την ευχή... Με προσοχή…:
«Πανάγιε Δέσποτα... αναδείξης αυτό αγιασμού δώρον... και τους απτομένους ευλαβώς αυτού ευλογήσης και αγιάσης...»
Είναι τουλάχιστον αστείο...
Όσο κι αν ισχυριστεί κάποιος ότι η ευχή ΤΑΧΑ ζητά από τον Θεό να κάνει το Φως άγιο, κάτι τέτοιο ΔΕΝ ΓΡΑΦΕΤΑΙ ΠΟΥΘΕΝΑ στην ευχή!
Η Φράση Κάνε το [ΑΓΙΟ ΦΩΣ] Δώρο προς Αγιασμό των ευλαβικώς απτομένων, δεν μπορεί να δεχτεί άλλη ερμηνεία πέρα από την αυτονόητη για όσους ξέρουν να διαβάζουν, ερμηνεία που ακριβώς υπάρχει και στις ευχές ΜΕΤΑ τη θεία μετάληψη που τα δώρα είναι ήδη άγια, όπου ζητάμε από τον Θεό να μην μας καταφλέξει αλλά να μας αγιάσει μέσω αυτών!
Φίλτατοι φωτομάχοι: άλλο πράγμα «Κάνε το Άγιο» που ψευδώς ισχυρίζεστε υπονοώντας ότι τάχα δεν είναι ήδη Άγιο, και άλλο πράγμα το ήδη Άγιο Φως, να ζητάμε να γίνει ΔΩΡΟ προς ΑΓΙΑΣΜΟ των πιστών, ευχή που χρησιμοποιείται και μετά τη λήψη της ΑΓΙΑΣ Θείας Μεταλήψεως!
Και για να κάνουμε την σύγκριση: δηλαδή το ίδιο το Σώμα και Αίμα του Χριστού, στην τελετή της Θείας Ευχαριστίας, δεν είναι Άγιο; Κι αν είναι, τότε γιατί να ζητάμε στις σχετικές ευχές ΜΕΤΑ τη Θεία Μετάληψη να δοθούν τα δώρα αυτά:
«εις προσθήκην της θείας χάριτος» και για να «αγιάσει το πνεύμα μας» αφού είναι ήδη άγια και άρα υποτίθεται πως είναι αυτονόητο; Δηλ. το ότι ζητάμε από το Σώμα και Αίμα του Χριστού να μας χαριτώσει και να μας αγιάσει, σημαίνει ότι δεν είναι ήδη Άγια;! Είναι ποτέ δυνατόν;
Κατά τον ίδιο τρόπο λοιπόν, γιατί να μη ζητάμε από το Άγιο Φως να αποτελέσει:
«αγιασμού δώρον» ώστε «τους απτομένους ευλαβώς αυτού ευλόγηση»; Γιατί εδώ η ερμηνεία των φωτομάχων να διαφέρει για το ίδιο ακριβώς πράγμα;
Άρα, σαφώς η ερμηνεία αυτή είναι κάτι αυθαίρετο.
Η Εκκλησία μας ακόμη κι όταν έρχεται σε επαφή με το Άγιο, ίσως και ακριβώς επειδή προκαλεί δέος στον φθαρτό άνθρωπο, ζητά την ευχή, την ευλογία, την χάρη του Θεού, ώστε η επαφή αυτή να είναι προς αγιασμό του. Αγιασμό ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ, και όχι του ιδίου του... αγίου!
Μην ξεχνάμε και το εξής. Δεν διάβασε μόνο ο Καλοκύρης την Πατριαρχική ευχή! Αρκετά χρόνια ΠΡΙΝ τον Καλοκύρη, δημοσίευσε σχετικά σχόλια η Κα Τσεκούρα Iωάννα (στο βιβλίο της «Το Άγιον Φως», 3η έκδ., Λαμία 1991). Διαβάστε πόσο φυσιολογική ερμηνεία της ευχής κάνει, χωρίς ακροβατισμούς ότι τάχα λέει «Κάνε το Φως Άγιο»!:
«Όταν ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων βγάζη το Άγιον Φως στον Πανάγιον Τάφον, προσεύχεται, όπως είπαμε και πιο πάνω, να ανάδειξη αυτό ο Θεός «αγιασμού δώρον». Δηλαδή θείο δώρο, με το οποίο αγιάζεται ο άνθρωπος και γίνεται άξιος του Αγίου Θεού... Να αναδείξη, ακόμη, το Άγιον Φως ο Θεός μέσον ευλογίας και αγιασμού εκείνων, που θα το ιδούν και θα το πάρουν...» (σελ. 84).
Γνώσεσθε την αλήθεια και η αλήθεια ελευθερώσει υμάς
-
dionysisgr
- Κορυφαίος Αποστολέας
- Δημοσιεύσεις: 4281
- Εγγραφή: Τρί Φεβ 12, 2008 6:00 am
- Τοποθεσία: Νικαια
Ionas, αφηστε τον μωρε τον Καλοπουλο. Δεν αξιζει ο κοπος.
Μια ταλαιπωρη ψυχη ειναι που τρεχει για το μεροκαματο.
Εγω τον λυπαμαι. Και δεν τον λυπαμαι επειδη εχει χτικιασει να αποδειξει, οτι το φως ειναι μυθος, αλλα ακομα και τετοιο να ηταν, (υποθετικα), τι πας να αποδειξεις ρε ταλαιπωρε; Δια της ατοπου επαγωγης, δεν υπαρχει, φως, αρα δεν υπαρχει Ορθοδξια, αρα δεν υπαρχει Χριστος, αρα ειμαστεε χαμενοι απο χερι;
Κε Καλοπουλε, πηγαινετε εκει, εισηγητης σε συνεδρια δωδεκαθειστων, οπως το συνηθιζετε, και λατρεψτε την Αθηνα, τον Δια, και τους λοιπους δαιμονες που σας δουλευουν εδω και 3.000 χρονια, και θα τα πουμε οταν γινει το ταμειο..
Και τοτε θα δουμε ποιος αναβε το φως, και ποιος σας αλλαζει τα φωτα στο δουλεμα, κε Καλοπουλε εραστη της "πατρωας εθνικης θρησκειας των Ελληνων".
Μια ταλαιπωρη ψυχη ειναι που τρεχει για το μεροκαματο.
Εγω τον λυπαμαι. Και δεν τον λυπαμαι επειδη εχει χτικιασει να αποδειξει, οτι το φως ειναι μυθος, αλλα ακομα και τετοιο να ηταν, (υποθετικα), τι πας να αποδειξεις ρε ταλαιπωρε; Δια της ατοπου επαγωγης, δεν υπαρχει, φως, αρα δεν υπαρχει Ορθοδξια, αρα δεν υπαρχει Χριστος, αρα ειμαστεε χαμενοι απο χερι;
Κε Καλοπουλε, πηγαινετε εκει, εισηγητης σε συνεδρια δωδεκαθειστων, οπως το συνηθιζετε, και λατρεψτε την Αθηνα, τον Δια, και τους λοιπους δαιμονες που σας δουλευουν εδω και 3.000 χρονια, και θα τα πουμε οταν γινει το ταμειο..
Και τοτε θα δουμε ποιος αναβε το φως, και ποιος σας αλλαζει τα φωτα στο δουλεμα, κε Καλοπουλε εραστη της "πατρωας εθνικης θρησκειας των Ελληνων".
"ἰδοὺ ἐγὼ μεθ᾿ ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος. ᾿Αμήν."
Ο λόγος που ανέβασα αυτά είναι ότι εμφανίζονται άνθρωποι μεγάλου κύρους στον Εκκλησιαστικό χώρο όπως ο π. Γεώργιος Μεταλληνός αλλά και ο Φαναριώτης π. Τσέτσης και άλλοι "θεολόγοι" κλπ. κλπ. να αμφισβητούν τη γνησιότητα του θαύματος του Αγίου Φωτός ...Οπότε έπρεπε να δοθεί μια απάντηση με ντοκουμέντα.
Αυτονόητο ότι η Πίστη μας δεν βασίζεται σε κάποια θαύματα ή διάφορες επιφανειακές καταστάσεις αλλά είναι κάτι βαθύτερο και προ παντός βιωματική εμπειρία, η οποία ξεπερνάει τα όρια της παρούσας ζωής...
Αυτονόητο ότι η Πίστη μας δεν βασίζεται σε κάποια θαύματα ή διάφορες επιφανειακές καταστάσεις αλλά είναι κάτι βαθύτερο και προ παντός βιωματική εμπειρία, η οποία ξεπερνάει τα όρια της παρούσας ζωής...
Γνώσεσθε την αλήθεια και η αλήθεια ελευθερώσει υμάς