Ψυχοφελή μηνύματα...

[toula]

Πνευματικοί Αναβαθμοί (π. Δημητρίου Μπόκου)

Η περίλαμπρη εορτή του Ευαγγελισμού, δεύτερη Πασχαλιά, ανατρέπει την ομαλή πορεία της Ε΄ Εβδομάδας της Σαρακοστής, φέρνοντας μια χαρμόσυνη άνοιξη εν μέσω του κατανυκτικού κλίματος του Μεγάλου Κανόνα. Αλλά και πάλι ένας δεύτερος Ευαγγελισμός, ο Ακάθιστος Ύμνος, επισφραγίζει με λαμπρότητα το τέλος της εβδομάδας, η οποία ήδη από την αρχή της είναι πανευφρόσυνη, καθώς ανοίγει με την πανηγυρική μνήμη του μεγάλου οσίου Ιωάννου του Σιναΐτου, συγγραφέως της Κλίμακος. Συγγραφέας και σύγγραμμα αποτελούν σημεία αναφοράς, φωτεινά ορόσημα στο νοητό στερέωμα της Εκκλησίας (Κυριακή Δ΄ των Νηστειών).

Από νεαρότατη ηλικία ο άγιος Ιωάννης αφιερώθηκε στον Θεό και επιδόθηκε σε μεγάλους ασκητικούς αγώνες. Πρόκοψε πάρα πολύ στην πνευματική του άνοδο, πέτυχε σε βαθμό ζηλευτό την ομοίωση προς τον Θεό. Ασκήθηκε αρχικά στη μοναχική υπακοή για δεκαεννιά χρόνια κοντά στον πνευματικό του γέροντα αββά Μαρτύριο. Μετά την κοίμηση του γέροντά του, έζησε σαράντα χρόνια ως ερημίτης. Τέλος, παρά τη θέλησή του, εκλέχθηκε ηγούμενος στη Μονή Σινά.

Ενόσω όμως βρισκόταν ακόμα στην αρχή της μοναχικής του πορείας, πολλοί είχαν προβλέψει τη θαυμαστή άνοδό του. Τον πήρε κάποτε ο γέροντάς του Μαρτύριος και επισκέφθηκαν τον γέροντα αββά Ιωάννη τον Σαββαΐτη. Εκείνος έβαλε νερό στη λεκάνη, ένιψε τα πόδια του νεαρού Ιωάννη και του φίλησε το χέρι, ενώ στον γέροντα Μαρτύριο δεν έκανε τίποτε τέτοιο. Ο υποτακτικός του Στέφανος παραξενεύτηκε και του ζήτησε εξηγήσεις. Του λέει τότε ο αββάς Ιωάννης ο Σαββαΐτης: «Πίστεψέ με, παιδί μου, εγώ ούτε καν γνωρίζω ποιος είναι αυτός ο νεαρός μοναχός. Όμως εγώ σήμερα υποδέχθηκα εδώ ηγούμενο του Σινά. Ένιψα τα πόδια του ηγουμένου».

Ο θαυμαστός αυτός νεαρός μοναχός ανδρώθηκε. Με τη χάρη του Θεού το δενδρύλλιο έγινε υψίκομο, εύκλαδο και πολύφυλλο δένδρο, απέφερε καρπούς αγλαούς. Απόσταγμα των πνευματικών του εμπειριών αποτελεί το κλασικό του σύγγραμμα με το όνομα «Κλίμαξ», όπου, ελλαμπόμενος από το φως του Αγίου Πνεύματος, μας ποδηγετεί μεθοδικά, σκαλί-σκαλί, σε πνευματικούς αναβαθμούς, από το φιλόϋλο χοϊκό φρόνημα των εγωκεντρικών μας παθών στην ουράνια χαρά της αγάπης, της αληθινής ανθρωπο-θεοκοινωνίας.

Η μελέτη του βιβλίου της Κλίμακας συμβάλλει τα μέγιστα στην ανοδική πορεία του Χριστιανού και συνηθιζόταν ιδιαίτερα στα μοναστήρια κατά την περίοδο του Τριωδίου. Κατά τα παλιά Τυπικά, από την πρώτη κιόλας μέρα της Σαρακοστής, από την Καθαρά Δευτέρα, «ευθύς αναγινώσκομεν εις την Κλίμακα».

Δεν θα μπορούσαμε άραγε να την κάνουμε κι εμείς πρόγραμμα ζωής;

[toula]

“Μετάνοια νά ‘χετε…”

Νά μήν έχετε κακίες…
Νά συγχωράτε γιά νά σάς συγχωρεί ό Θεός..

Μετάνοια νά ‘χετε.
Να ξομολογάστε, να νηστεύετε, νά κοινωνάτε.
Δέν θέλει πολλά πράματα ό Θεός.
Αυτά πού ζητά είναι λίγα καί εύκολα.

Προπαντός νά μήν κατακρίνετε!
Ή κατάκριση είναι ό καρκίνος τής ψυχής.

Νά μήν φεύγεις από ένα σπίτι καί μετά νά κουτσομπουλεύεις καί νά σχολιάζεις αυτούς πού έκανες παρέα.
Δέν τά θέλει αυτά ό Θεός.
Η γλώσσα είναι ή καλύτερη φιλενάδα τού Σατανά…

+Γερόντισσα Γαλακτία

[toula]

ΚΥΡΙΑΚΗ Δ' ΝΗΣΤΕΙΩΝ
Δεῦτε ἐργασώμεθα ἐν τῷ μυστικῷ ἀμπελῶνι καρποὺς μετανοίας, ἐν τούτῳ ποιούμενοι οὐκ ἐν βρώμασι καὶ πόμασι κοπιῶντες, ἀλλ' ἐν προσευχαῖς καὶ νηστείαις τάς ἀρετὰς κατορθοῦντες, τούτοις ἀρεσκόμενος, ὁ Κύριος τοῦ ἔργου δηνάριον παρέχει δι οὗ ψυχὰς λυτροῦται, χρέους ἁμαρτίας, ὁ μόνος πολυέλεος.
( Δοξαστικόν Όρθρου).
Η Εκκλησία μας καλεί σήμερα να προσέξουμε τη μορφή του αγίου Ιωάννου της Κλίμακος, επειδή ο πατήρ αυτός, ο οποίος έζησε κατά τον 7ο αιώνα, υλοποίησε στη ζωή του το ιδεώδες της μετανοίας, κάτι το οποίο δεν πρέπει να φεύγει από τα μάτια μας κατά τη Μεγάλη Σαρακοστή. «Ἰωάννην τιμήσωμεν, τῶν ἀσκητῶν τὸ καύχημα…» ψάλλουμε στον Εσπερινό, ενώ στον Όρθρο αναφωνούμε προς τον άγιο: «Ἀτροφία τὴν σάρκα μαράνας ἀνεκαίνισας ψυχῆς τὸν τόνον, Ὅσιε, καὶ δόξαν κατεπλούτισας οὐράνιον…». Ωστόσο, η Εκκλησία, ερμηνεύοντας σωστά τη διδασκαλία του αγίου, θεωρεί ότι η άσκηση δεν έχει καμία έννοια και καμία αξία αν δεν είναι έκφραση αγάπης, γι’ αυτό και στον Εσπερινό βάζει τον Όσιο να μας απευθύνει αυτά τα λόγια: «Ἀγαπήσατε τὸν Θεὸν καὶ εὑρήσετε χάριν αἰώνιον, μηδέν προτιμήσητε τῆς ἀγάπης Αὐτοῦ…».
Στη Θεία Λειτουργία συνεχίζουμε την ανάγνωση της προς Εβραίους Επιστολής (6:13-20), όπου περιγράφονται η υπομονή και η εγκαρτέρηση του Αβραάμ και η εν τέλει πραγματοποίηση των υποσχέσεων του Θεού. «Ἀδύνατον ψεύσασθαι Θεόν», και γι’ αυτό, όπως και ο Αβραάμ, «ἱσχυρὰν παράκλησιν ἔχομεν οἱ καταφυγόντες κρατῆσαι τῆς προκειμένης ἐλπίδος». Ζούμε εμείς με αυτή τη μεγάλη ελπίδα;
Το Ευαγγέλιο περιγράφει τη θεραπεία ενός νέου που, υπό την επήρεια του διαβόλου, είχε καταληφθεί από «άλαλο πνεύμα». Ο πατέρας του τον οδήγησε στον Ιησού. Και Εκείνος του είπε τούτο: «Εάν μπορείς να πιστέψεις, όλα είναι δυνατά σ’ εκείνον που πιστεύει». Ανάμεσα στα δάκρυά του ο πατέρας φώναξε: «Πιστεύω, Κύριε, αναπλήρωσε εσύ τη λιγοστή μου πίστη!». Δεν μπορούμε πράγματι να βρούμε καλύτερα λόγια για να εκφράσουμε ταυτόχρονα το γεγονός ότι πιστεύουμε αλλά και την αδυναμία αυτής της πίστης. Είμαστε όμως ικανοί να δακρύσουμε με πόνο, καθώς λέμε στον Κύριό μας, «Πιστεύω, βοήθει μοι τῇ ἀπιστίᾳ»; Ο Ιησούς ευσπλαχνίστηκε τον πατέρα. Δέχτηκε μια τέτοια πίστη και θεράπευσε τον γιο του. Οι μαθητές, μιλώντας ιδιαιτέρως με τον Διδάσκαλο, Τον ρωτούν γιατί εκείνοι δεν μπόρεσαν να εκδιώξουν το δαίμονα. Πήραν την απάντηση ότι «Αυτό το είδος του δαιμονίου με κανέναν άλλο τρόπο δεν εκδιώκεται παρά με προσευχή συνοδευόμενη από νηστεία». Ας μη θεωρήσουμε ότι μια παρατεταμένη νηστεία και προσευχές που επαναλαμβάνονται αρκούν για να δώσουν τη δύναμη εκείνη που οι μαθητές δεν κατείχαν ακόμη. Η προσευχή και η νηστεία, με τη βαθύτερη έννοια των όρων, σημαίνουν τη ριζική παραίτηση από τον εαυτό μας, τη στροφή και σταθεροποίηση της ψυχής σ’ εκείνη τη στάση της εμπιστοσύνης και της ταπείνωσης που περιμένει το καθετί από το έλεος του Θεού, την υποταγή του θελήματός μας στο δικό Του θέλημα, την εναπόθεση της ύπαρξής μας και κάθε άλλης προσφιλούς ύπαρξης στα χέρια του Πατέρα. Εκείνος, που με τη χάρη του Θεού θα φτάσει σε μια τέτοια κατάσταση, μπορεί να διώξει τον διάβολο. Δεν θα μπορούσαμε να κάνουμε κι εμείς έστω μερικά πρώτα βήματα προς αυτή την κατεύθυνση; Αν προσπαθήσουμε, θα εκπλαγούμε από τα αποτελέσματα.
(Lev Gillet, “Πασχαλινή κατάνυξη”, 1η έκδοση, εκδ. Ακρίτας, Αθήνα, 2009)

[toula]

Η Υμνολογία της Εβδομάδος της Σταυροπροσκυνήσεως καταρρίπτει τις διδασκαλίες του Μητροπολίτη Περιστερίου
Ο Μητροπολίτης Περιστερίου συνεχίζοντας την ανήλεη πολεμική του κατά του Εσταυρωμένου, ανάμεσα στα πολλά, θεολογικώς προβληματικά διδάγματά του και παρερμηνεύοντας την σχετική Συνοδική Εγκύκλιο διδάσκει ότι μεταξύ «Ἐσταυρωμένου» καί «Τιμίου Σταυροῦ» υπάρχει «θεολογική διάκριση», «ξεκαθάρισμα, ξεχώρισμα καί εἰσαγωγή βασικῆς διάκρισης ἀνάμεσα σέ αὐτά τά δύο», ώστε νά γίνεται «ἀντιληπτό τό διαφορότροπο περιεχόμενό τους».
Διαχωρίζοντας τα δύο, αναφέρεται απαξιωτικά στον «Εσταυρωμένο» ως «ἐνσώματος Σταυρός – Εἴδωλο», που του αποδίδεται «τιμή τῆς μιᾶς ἡμέρας», αφού διδάσκει την λυτρωτική Σταύρωση του Κυρίου μας ώς «στιγμιαῖο» και «ἐφήμερο γεγονός μιᾶς ἡμέρας», ενώ στον Τίμιο Σταυρό αντιδιαστέλλει ως «Ἄδειο» και «Ἀσώματο» που του αποδίδεται «τιμή ὅλου τοῦ ἐνιαυτοῦ».

Στην καινοφανή αυτή διδασκαλία υποστηρίζεται ακόμα, ότι «μὲ τόν Ἀσώματο Λιτανευτικό χωρίς Ἔσταυρωμένο Ἄδειο Σταυρό δίδεται ἔμφαση στό σύμβολο …καί ὄχι στό γεγονός (τῆς Σταύρωσης τῆς Μ. Πέμπτης)». Και πως όταν με τον Εσταυρωμένο «προβάλλεται τό γεγονός τῆς Σταύρωσης, ἐπικαλύπτεται τό σύμβολο», δηλαδή ο Τίμιος Σταυρός.
Η Ορθόδοξη Εκκλησία ωστόσο πιστεύει και διδάσκει διαφορετικά μέσα από την Υμνολογία της:
Την Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως η Εκκλησία στην δ΄ ωδή του Κανόνα του Σταυρού που είναι ποίημα τού αγίου Θεοδώρου τού Στουδίτου ψάλλει:
«Τοῦ ζωηφόρου σου Σταυροῦ, τήν προσκυνήσιμον χαράν σήμερον Χριστέ ὑπαντῶντες προπομπήν ποιούμεθα τοῦ παναγίου Πάθους σου, εἰς σωτηρίαν τοῦ Κόσμου, ἐναπειργάσω Σωτήρ, ὡς παντοδύναμος».
Προσκυνώντας τον Τίμιο Σταυρό τελούμε την προπομπή του παναγίου Πάθους της Σταυρώσεως του Κυρίου. Ο Σταυρός δεικνύει και προπέμπει την Σταύρωση. Πού διακρίνει λοιπόν ο Μητροπολίτης, «έμφαση στο Σύμβολο» και όχι στην Σταύρωση, όταν ο ίδιος ο Σταυρός («το Σύμβολο») μας προετοιμάζει για την προσκύνηση των Παθών;
«Τόν σόν Σταυρόν τόν ἅγιον, ἀξιωθέντες ἐν χαρᾷ, κατιδεῖν καί προσπτύξασθαι, αἰτοῦμεν σε ὁ Θεός ὁ Σωτήρ ἡμῶν, ἵνα καί αὑτά τά ἄχραντα, προφθάσωμεν Πάθη σου, τῇ νηστεία νευρούμενοι, προσκυνοῦντες ὑμνοῦντες τήν Σταύρωσιν, τήν λόγχην, τόν σπόγγον, τόν κάλαμον, δι' ὤν ἡμᾶς ἀπαθανατίσας, εἰς τήν ἀρχαίαν πάλιν τρυφῆς ζωήν ἐπανήγαγες, ὡς φιλάνθρωπος, διό σε εὐχαρίστως νῦν δοξάζομεν» (Πέμπτη δ’ εβδομάδος, Εσπερινός) .
Τον άγιό Σου Σταυρό, αφού αξιωθούμε να τον δούμε με χαρά και να τον ασπασθούμε, Σε παρακαλούμε, Θεέ Σωτήρα μας, να αξιωθούμε να προφθάσουμε, δηλαδή να φθάσουμε, να συμμετάσχουμε και εορτάσουμε και αυτά τα άχραντα Πάθη Σου.
Ο Σταυρός μας ενδυναμώνει ώστε να φθάσουμε στο θείο Πάθος. Σε αυτό δίδεται η έμφαση, αυτό είναι το επιδιωκόμενο και η επακολουθούσα Ανάσταση.
Αφού ενδυθούμε λευκά με ενάρετες πράξεις, ας προσέλθουμε, χαιρόμενοι που φθάσαμε στο μέσο της Νηστείας. Ας ασπαζόμαστε με αγάπη και τιμή τον Σταυρό του Κυρίου, ώστε, καθοδηγούμενοι από τη δύναμή Του, να ολοκληρώσουμε τον δρόμο με καλή προθυμία και να φθάσουμε, λαμπροί πλέον, στο θείο Πάθος:
«Λευχειμονοῦντες πράξεσιν, ἐναρέτοις προσέλθωμεν, τῷ τῆς ἐγκρατείας μεσασμώ γηθόμενοι, καί περιπτυξώμεθα, τόν τοῦ Κυρίου πίστει Σταυρόν, ὅπως τῷ αὑτοῦ κατευοδούμενοι σθένει, τελέσωμεν τόν δρόμον, ἐν καλῇ προθυμίᾳ, καί φθάσωμεν τό θεῖον, λελαμπρυσμένοι Πάθος». (ωδή η΄).
Προσκυνώντας και ασπαζόμενοι με πόθο τον Σταυρό, ανυμνούμε τα δεσμά, και την ταφή, καθώς και τη λόγχη και τα καρφιά του Χριστού. Όλα τα άγια Πάθη του Χριστού μας προσκυνούνται διά του Σταυρού:
«Ὅ εἶδε ξύλον τῷ σῶ ἄρτῳ βληθέν Προφητῶν ὁ θρηνητής τόν Σταυρόν σου Οἰκτῖρμον, κατασπαζόμενοι, ἀνυμνοῦμεν σου τά δεσμά καί τήν ταφήν, λόγχην τε καί τούς ἤλους». (ωδή στ΄)
Επίσης, στον όρθρο της Σταυροπροσκυνήσεως ψάλλεται το Εξαποστειλάριον:
«Σταυρόν Χριστοῦ τόν τίμιον, σήμερον προτεθέντα ἰδόντες προσκυνήσωμεν, καί πιστῶς εὐφρανθῶμεν, κατασπαζόμενοι πόθῳ, τόν ἐν τούτῳ θελήσει, σταυρωθέντα αἰτούμενοι, Κύριον ἀξιῶσαι, πάντας ἡμᾶς, τόν Σταυρόν τόν τίμιον προσκυνῆσαι, καί φθᾶσαι τήν Ἀνάστασιν, πάντας ἀκατακρίτως».
Σύμφωνα με το παραπάνω Εξαποστειλάριο, προσκυνώντας τον Σταυρό του Κυρίου μας – τον οποίον η Εκκλησία προτάσσει εν τω μέσω της Τεσσαρακοστής για να ενισχύσει τον πιστό - ασπαζόμαστε Αυτόν τον Κύριο, που με τη θέλησή του σταυρώθηκε.
Αυτή είναι άλλη μια απόδειξη ότι ο Σταυρός ουδέποτε διαχωρίζεται από τον Χριστό˙ δεν νοείται ο Σταυρός χωρίς να συνεπινοείται ο Εσταυρωμένος , δια την ημών σωτηρία, Κύριος.
Ο Σταυρός του Χριστού, άλλωστε, νοείται πάντοτε ως Χριστοφόρος:
«Ἐν ξύλῳ τεθνήξας ξύλον σε, εὕρηκα ζωῆς, Χριστοφόρε Σταυρέ μου φυλακτήρ μου ἄρρηκτε, κατά δαιμόνων ἰσχύς κραταιά, σέ προσκυνῶν σήμερον κραυγάζω, Ἁγίασόν με τῇ δόξῃ σου». (Ωδή θ΄)
«Προσκύνησε λαέ», λέει το επόμενο τροπάριο, «με φόβο το ξύλο του Σταυρού και δόξαζε πάντοτε τον Κύριο της δόξας που αναρτήθηκε επάνω σε αυτό». Ο Σταυρός έλαβε την ανεκτίμητη αξία του από τον Εσταυρωμένο.
«Προέρχου φαιδρύνου, πᾶς ὁ λαός ὁ τοῦ Θεοῦ, καί τό ξύλον προβλέπων, τοῦ Σταυροῦ λαβέ χαράν, προκείμενον, ἄσπασαι φόβῳ, καί τόν ἐν αὑτῷ, Κύριον τῆς δόξης, ἀναρτηθέντα δοξάζων ἀεί». (Τετάρτη Δ΄εβδομάδος ).
Επομένως, το ψευδές δίπολο «Σταυρός ασώματος» - «Σταυρός ενσώματος», που εισάγει ο Μητροπολίτης Περιστερίου, δεν υπήρξε ποτέ ούτε ως σκέψη για τους Πατέρες και το πλήρωμα της Εκκλησίας.
Ας επαναφέρουμε στη μνήμη μας πώς ο Άγ. Ιωάννης Δαμασκηνός επιβεβαιώνει τα παραπάνω στο έργο του «Έκδοσις Ακριβής Ορθοδόξου Πίστεως»:
1) «πρέπει λοιπόν νά προσκυνοῦμεν τό σύμβολον τοῦ Χριστοῦ. Διότι ὅπου τυχόν ὑπάρχει τό σύμβολον, ἐκεῖ θά εὑρίσκεται καί ὁ ἴδιος» (Δ(11) 84, ΕΠΕ 1,σ.455)
2) «διότι κατά τί διαφέρει ὁ σταυρός πού δέν ἔχει τήν ἀπεικόνιση τοῦ Κυρίου ἀπό ἐκείνον πού τήν ἔχει;» (Δ(11) 84, ΕΠΕ 1,σ.499)
Ενώ ο Άγ. Θεόδωρος ο Στουδίτης σε εικονομαχική περίοδο επισημαίνει:
«Εἰ τόση δύναμις ἐστὶν ἐν τῷ τύπῳ τοῦ Σταυροῦ, πολλῷ μᾶλλον ἐν τῷ τύπῳ τοῦ ἐσταυρωμένου Χριστοῦ» (PG 99 (Patrologia Graeca), στ. 693–696)
Εάν τόση δύναμη υπάρχει στον τύπο του Σταυρού, πολύ περισσότερο υπάρχει στον τύπο, στην εικόνα του Εσταυρωμένου Χριστού.
Ο Σταυρός απέκτησε τη Χάρη Του εξαιτίας της Σταυρικής Θυσίας του Κυρίου˙ δια του Τιμίου Αίματος και της Αγίας Σαρκός Του, τα οποία αγίασαν το έως τότε ατιμωτικό όργανο θανατώσεως και «ενσωματώθηκαν» σε αυτό.
Γι’ αυτό η Εκκλησία αποδίδει στον Τίμιο Σταυρό χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν σε πρόσωπο : Στην απόλυση των Ακολουθιών μνημονεύεται αμέσως μετά το πρόσωπο της Παναγίας, στις προσευχές επικαλείται η δύναμή Του για την σωτηρία του πιστού, ενώ μέσω της ειδικής ακολουθίας των Χαιρετισμών, η Εκκλησία Τον «χαιρετίζει» όπως ακριβώς και τη Θεοτόκο.
Ας εξετάσουμε έναν στίχο από τους Χαιρετισμούς στον Τίμιο Σταυρό, ο οποίος απαντά στο ερώτημα εάν η τοποθέτηση του Εσταυρωμένου/Σταυρού πίσω από την Αγία Τράπεζα είναι θεολογικά εσφαλμένη, όπως ισχυρίζεται ο Μητροπολίτης Περιστερίου.
«Χαῖρε, τράπεζα βαστάζουσα ὥσπερ θύμα τὸν Χριστόν·»
(Χαίρε, τράπεζα που βαστάζεις τον Χριστό σαν θυσία)
Το παραπάνω απόσπασμα χαρακτηρίζει τον Σταυρό ως την Ιερά Τράπεζα, πάνω στην οποία προσφέρθηκε ο Χριστός ως θυσία.
Αποτελεί μια ακόμη επιβεβαίωση όσων πιστών έλεγαν στον Μητροπολίτη ότι δεν είναι ασυμβίβαστη θεολογικά η ύπαρξη του Σταυρού/Εσταυρωμένου πίσω ακριβώς από την Αγία Τράπεζα στην οποία λαμβάνει χώρα η μυστηριακή αναίμακτη θυσία της Θείας Λειτουργίας. Τράπεζα ο Σταυρός, θύμα ο Εσταυρωμένος.
Είναι σαφής η αντιστοιχία :
- Αγία Τράπεζα – Σταυρός
- Τίμια Δώρα – Εσταυρωμένος
Δυστυχώς, ο επίσκοπος Περιστερίου επί περίπου 2,5 χρόνια άφησε σχεδόν όλους τους ναούς της Μητρόπολής του χωρίς την «Τράπεζα του Σταυρού» στο Ιερό Βήμα. Δεν έπραξε ούτε το ελάχιστο, ακόμα και κατά το δικό του σκεπτικό, να διατηρήσει τον «ασώματο» Σταυρό πίσω από τις Αγίες Τράπεζες του Περιστερίου.
Μάλιστα, ένα από τα επιχειρήματα που είχαμε προβάλει από την αρχή στον δημόσιο διάλογο για να καταδείξουμε ότι είναι συμβατή η ύπαρξη του Σταυρού στο Ιερό Βήμα, εσχάτως στην 2η εγκύκλιό του (που εμπεριέχεται στο νέο ημερολόγιο της Μητροπόλεως για το 2026 ) το χρησιμοποιεί για να αιτιολογήσει , τώρα, ότι πρέπει να είναι ο Σταυρός στο ιερό και όχι ο Εσταυρωμένος!.
Υποστηρίζαμε, σύμφωνα με τους Πατέρες της Εκκλησίας, ότι ο Σταυρός όπως υπήρχε στον Παράδεισο ως Ξύλο της Ζωής, έτσι θα υπάρχει και στην Ουράνια Βασιλεία˙ αφού λοιπόν στο Ιερό έχουμε την Βασιλεία, τον Παράδεισο, δεν είναι λάθος η ύπαρξη του Σταυρού. Αυτό όμως το επιχείρημα, μεταξύ άλλων (π.χ. κατά τη Δευτέρα Παρουσία, ο Σταυρός θα προηγηθεί στον ουρανό ως το «σημείον του Υιού του ανθρώπου») , δεν το αποδεχόταν και μας χαρακτήριζε μάλιστα ως «αθεολόγητους».
Σήμερα, 3 χρόνια μετά, αφότου η Συνοδική Εγκύκλιος αναίρεσε την διδασκαλία του, χρησιμοποιεί πλέον το επιχείρημα εκείνων που ο ίδιος αποκαλούσε αθεολόγητους :
«Ἑπομένως, πίσω ἀπό τήν Ἁγία Τράπεζα θέτουμε τό Σύμβολο (Τίμιος Σταυρός), τό ὁποῖο ὑπάρχει στήν Βασιλεία (καί ἐπί γῆς, στόν χῶρο ἐπίσης τῆς Βασιλείας, τήν Κόγχη τοῦ Ἱεροῦ Βήµατος πίσω ἀπό τῆν Ἁγία Τράπεζα)…» , διαστέλλοντας αυτόν ωστόσο από τον Εσταυρωμένο : «… καί ὄχι τό Γεγονός (Ἑσταυρωμένος)».
Ο συλλογισμός, λοιπόν, ότι διαφέρει ο Σταυρός με Σώμα από τον Σταυρό χωρίς Σώμα, μάς παραπέμπει σε σύγχρονες θεολογικές απόψεις που χαρακτηρίζουν την Ορθόδοξη Ανατολική Εκκλησία ως Εκκλησία της Ανάστασης (άρα πρέπει να έχουμε Σταυρό χωρίς Σώμα) και την Παπική Δυτική «Εκκλησία» ως «Εκκλησία» της Σταύρωσης (γι’ αυτό έχουν Σταυρό με Σώμα).
Ενώ, όμως, φαινομενικά επιχειρείται η διάκριση της ορθόδοξης πίστης από την αίρεση, στην πραγματικότητα υιοθετούνται διδασκαλίες δυτικής προέλευσης, οι οποίες καταλήγουν σε θέσεις προβληματικές - ίσως χειρότερες και από αυτές που φαινομενικά εκκίνησαν να αντικρούσουν.
Η Θεία Οικονομία αποτελεί το ενιαίο και αδιαίρετο σωτηριώδες έργο του Θεού. Συνεπώς, δεν τίθεται καν προβληματισμός περί απομονώσεως ή αποκοπής τμημάτων αυτής, προκειμένου να εξεταστούν ως αυτονομημένες πράξεις.
Το Συναξάρι της ημέρας έχει επίσης τον εξής στίχο :
«Τόν Σταυρόν γῆ σύμπασα προσκυνησάτω, δι' οὗ περ ἔγνωκε σέ προσκυνεῖν, Λόγε»
Δηλαδή, διά της προσκυνήσεως του Σταυρού μάθαμε να προσκυνούμε τον Λόγο. Δεν νοείται ο Σταυρός χωρίς τον ενανθρωπήσαντα Θεό Λόγο!
Ένα επιπλέον σημείο στο οποίο επικεντρώνεται ο Μητροπολίτης Περιστερίου είναι ότι η Σταύρωση αποτελεί ένα συγκεκριμένο χρονικό γεγονός που έγινε τότε (το 33 μ.Χ.) και ότι, κατ’ επέκταση, στη λειτουργική ζωή της Εκκλησίας τη συναντάμε μόνο μία ημέρα: την Μεγάλη Πέμπτη.
Γράφει στην Εγκύκλιό του:
«Ἁπλῶς τήν Μ. Πέμπτη (Μ. Παρασκευή) τιμοῦμε ἐνθυμούμενοι τό γεγονός καί δέν τό καθιερώνουμε γιά ὅλον τόν χρόνο!».
Ωστόσο, τόσο στην εορτή της Παγκοσμίου Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού (14 Σεπτεμβρίου) όσο και την Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως (Γ’ Κυριακή Νηστειών), η υμνογραφία προβάλλει το γεγονός της Σταύρωσης σε χρόνο ενεστώτα όπως και τη Μεγάλη Πέμπτη («Σήμερον κρεμάται επί ξύλου») :
«Σήμερον ο Δεσπότης τής Κτίσεως, καί Κύριος τής δόξης, τώ Σταυρώ προσπήγνυται, καί την πλευράν κεντάται, χολής καί όξους γεύεται ο γλυκασμός τής Εκκλησίας, στέφανον εξ ακανθών περιβάλλεται ο καλύπτων ουρανόν τοίς νέφεσι χλαίναν ενδύεται χλεύης, καί ραπίζεται πηλίνη χειρί ο τή χειρί πλάσας τόν άνθρωπον,τόν νώτον φραγγελούται, ο περιβάλλων τόν ουρανόν εν νεφέλαις, εμπτυσμούς καί μάστιγας δέχεται ονειδισμούς καί κολαφισμούς καί πάντα υπομένει δι' εμέ τόν κατάκριτον ο Λυτρωτής μου καί Θεός ίνα σώση Κόσμον εκ πλάνης ως εύσπλαγχνος» (ακολουθία Σταυροπροσκυνήσεως)
Μέσα στην διάρκεια της εβδομάδος της Σταυροπροσκυνήσεως επαναλαμβάνεται ο ύμνος:
«Σήμερον τό προφητικόν πεπλήρωται λόγιον, ιδού γάρ προσκυνούμεν εις τόν τόπον, ού έστησαν οι πόδες σου Κύριε, και ξύλου σωτηρίας γευσάμενοι, τών εξ αμαρτίας παθών ελευθερίας ετύχομεν, πρεσβείαις τής Θεοτόκου μόνε φιλάνθρωπε».
«Έτρεμε κάτωθεν τά καταχθόνια σήμερον ο Άδης καί ο θάνατος τόν Ένα τής Τριάδος, η γή εκλονείτο, πυλωροί δέ Άδου ιδόντες σε έπτηξαν, η κτίσις δέ πάσα συν τοίς Προφήταις χαίρουσα ψάλλει σοι, επινίκιον ωδήν τώ λυτρωτή ημών Θεώ τώ καταλύσαντι νύν θανάτου τήν δύναμιν, Αλαλάξωμεν καί βοήσωμεν τώ Αδάμ, καί τοίς εξ Αδάμ. Ξύλον τον εισήγαγεν, εξέρχεσθε οι πιστοί εις τήν ανάστασιν». (Οίκος βαρέως ήχου)
Ο λειτουργικός χρόνος της Εκκλησίας δεν είναι μια απλή ανάμνηση του παρελθόντος, αλλά ένα διαρκές "σήμερον", όπου όλα τα γεγονότα της Θείας Οικονομίας - η Σάρκωση, η Σταύρωση η Ανάσταση, η Ανάληψη, η κάθοδος του Αγ.Πνεύματος - βιώνονται ως παρόντα.
Αυτό μας το προσεπικυρώνει και η ευχή της Αναφοράς της Θεία Λειτουργίας: «Μεμνημένοι τοίνυν τῆς σωτηρίου ταύτης ἐντολῆς καὶ πάντων τῶν ὑπὲρ ἡμῶν γεγενημένων, τοῦ Σταυροῦ, τοῦ Τάφου, τῆς τριημέρου Ἀναστάσεως, τῆς εἰς οὐρανοὺς Ἀναβάσεως, τῆς ἐκ δεξιῶν Καθέδρας, τῆς δευτέρας καὶ ἐνδόξου πάλιν Παρουσίας» .
Ο Άγιος Νικόλαος ο Καβάσιλας ερμηνεύοντας την Θεία λειτουργία σημειώνει : «ὁ μὲν ἁγιασμὸς τῶν δώρων, ἡ ἴδια ἡ θυσία, “διακηρύσσει τὸ θάνατό του” καὶ τὴν ἀνάστασι καὶ τὴν ἀνάληψι, γιατὶ μεταβάλλει τὰ τίμια αὐτὰ δῶρα στὸ ἴδιο τὸ Κυριακὁ σῶμα, ποὺ ἐδέχθηκε ὅλα ἐκεῖνα, τὸ σταυρωθέν, τὸ ἀναστὰν, τὸ ἀνελθὸν στὸν οὐρανό…» (Νικολάου Καβάσιλα, Φιλοκαλία, Εἰς τὴν Θείαν Λειτουργίαν, ΕΠΕ 22,37).
Όλο το ιερό Τριώδιο συνιστά αναίρεση των φιλοσοφικών κακοδοξιών του Μητροπολίτη Περιστερίου. Αρκεσθήκαμε σε ελάχιστα τινά σημεία που καταδεικνύουν μία από τις πολλές εσφαλμένες θεολογικές αντιλήψεις και διδασκαλίες, οι οποίες είναι ανάγκη να αναιρεθούν και επισήμως από την Εκκλησία.
Αλλά Σύ,
«Χριστέ ὁ Θεός ἡμῶν, ὁ τήν ἑκούσιον σταύρωσιν, εἰς κοινήν ἐξανάστασιν, τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων καταδεξάμενος, καί τῷ καλάμῳ τοῦ Σταυροῦ βαφαῖς ἐρυθραῖς, τούς σαυτοῦ δακτύλους αἱματώσας, ταῖς ἀφεσίμοις ἡμῖν, βασιλικώς ὑπογράψαι φιλανθρωπευσάμενος, μή παρίδῃς ἡμᾶς κινδυνεύοντας καί πάλιν τήν ἀπό σοῦ διάστασιν, ἀλλ' οἰκτείρησον μόνε μακρόθυμε, τόν ἐν περιστάσει λαόν σου καί ἀνάστηθι, πολέμησον τούς πολεμοῦντας ἡμᾶς, ὡς Παντοδύναμος». (δοξαστικό εσπερινού Σταυροπροσκυνήσεως)
ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΙΣΤΩΝ Ι.Μ. ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ
@highlight

[toula]

Δύο είναι τα φτερά που μπορούν να υψώσουν τον άνθρωπο πάνω από την γη,
η καθαρότης και η απλότης της καρδιάς. Πρέπει να είσαι απλός στις πράξεις σου και καθαρός στη σκέψη και τα συναισθήματά σου. Με την καθαρή καρδιά θα αναζητάς τον Θεό, με την απλότητα θα τον βρίσκεις και θα χαίρεσαι. Η καθαρή καρδιά, περνά εύκολα τις πύλες του ουρανού.
Όσιος Αμφιλόχιος ο εν Πάτμω

[toula]

“Κάποιος Άλλος αδερφέ κυβερνάει το σύμπαν και όχι οι μεγάλοι του κόσμου τούτου…”
(Απόσπασμα από ανέκδοτες επιστολές Αγίου Λουκά Κριμαίας προς πνευματικό του παιδί)
Θυμήσου, θυμήσου αγαπημένο μου παιδί όλα τα συμβάντα της ζωής μας είναι μέρος της παντελώς άγνωστης οικονομίας του Θεού.
Τώρα δεν καταλαβαίνουμε τη σημασία τους, αλλά πιο αργά θα τα καταλάβουμε. Τώρα αισθανόμαστε ότι είμαστε αδικημένοι και λοιδορούμενοι. Αργότερα θα καταλάβουμε ότι από τα πάντα θα μπορούσαμε να έχουμε ένα τεράστιο όφελος: τον ταπεινό λογισμό.
Εσύ τώρα να προσπαθήσεις να πλησιάσεις το Θεό όσο πιο πολύ μπορείς με τη προσευχή και τη άσκηση. Τήρησε το κανόνα που σου έχει δώσει ο πνευματικός σου και προσπάθησε να αισθανθείς το Θεό.
Κάνε οτιδήποτε για να Τον ζήσεις να Τον βάλεις στη καρδιά σου. Να μαλακώσει η καρδούλα σου, παιδί μου, από το άγγιγμα της χάρης, κάθε στιγμή όταν σκέφτεσαι πόσο πολύ σε αγαπάει ο Θεός και πόσο σε προστάτεψε από το ψυχικό θάνατο, προστατεύοντας σε από τις βρωμιές που φέρνουν οι δαίμονες στο μυαλό των ανθρώπων…
Ο γλυκύτατος Ιησούς να είναι πάντα στις σκέψεις σου, να είναι ένα λιμάνι στο οποίο θα επανέρχεσαι ξανά και ξανά …
Επίσης μη διστάσεις να καλείς τη Παναγία σε βοήθεια όποτε έχεις ανάγκη και όχι μόνο.
Να συνεχίσεις το δρόμο σου με θάρρος με πολύ θάρρος. Χάρισε τη καρδιά σου στο Κύριο και Εκείνος θα της δώσει όλες τις βιταμίνες και όλη τη ενέργεια που χρειάζεται για να μη καταρρεύσει. Τίποτε να μη σου φαίνεται δύσκολο.
Κάποιος Άλλος αδερφέ κυβερνάει το σύμπαν και όχι οι μεγάλοι του κόσμου τούτου…
Θάρρος, θάρρος, το βλέμμα ψηλά και θα δεις τον Κύριο, όταν θα κλάψεις, όταν θα ψάξεις με λαχτάρα, όταν θα ματώσεις, ίσως θα Τον δεις πως σου απλώνει το στέφανο με το Αγαπητικό και Παρηγορητικό χέρι Του.
Μην θλίβεσαι, μη λυπάσαι πιο πολύ από όσο πρέπει, γιατί έτσι δίνεις δικαιώματα στο πονηρό να σε χτυπάει με δύναμη…
Κάνε τη καρδιά σου μοναστήρι. Χτύπα εκεί το σήμαντρο, κάλεσε εκεί για αγρυπνία, θυμίασε και ψιθύρισε ακατάπαυτα προσευχές. Ο Θεός είναι δίπλα σου … »

[toula]

“Να μνημονεύεις περισσότερα ονόματα κεκοιμημένων παρά ζώντων”
Για το θέμα της Ιερωσύνης, ο γέροντας Παΐσιος επέμενε στο θέμα της μνημονεύσεως των κεκοιμημένων αδελφών μας.
Παπά, έλεγε, να μήν αδικούμε τους νεκρούς μας. Να μνημονεύεις περισσότερα ονόματα κεκοιμημένων παρά ζώντων.Οι επιζώντες έχουν χρόνο ματανοίας λίγο ή πολύ ενώ οι κεκοιμημένοι περιμένουν αποκλειστικά την βοήθειά μας, διότι οι ίδιοι δεν μπορούν να κάνουν τίποτα.
Φρόντιζε όταν φεύγει το τρένο των προσευχών, να μην κάνει άδειο την διαδρομή προς τους ουρανούς, αλλά να είναι γεμάτα όλα τα βαγόνια.
Ιερομονάχου Προδρόμου Νεοσκητιώτου
Από το βιβλίο: «Πράγματα Αειζωοτροφίας» (‘Ο,τι ενθυμούμαι από τις επισκέψεις μου στον γέροντα παΐσιο)

[toula]

Άνθρωπε ή τη φωτιά της κολάσεως να φοβηθής ή τη Βασιλεία του Θεού να επιζητήσης!
«Όταν κοιμηθής..., θα έλθη Άγγελος κατηφής και βίαιος και θα σε πάρη, βρίσκοντας την ψυχή σου δεμένη με τις αμαρτίες σου. Η ψυχή σου τότε, θα ζητά να γυρίση πίσω στην γήϊνη ζωή και θα οδύρεται, χωρίς να μπορή να φωνάξη, διότι το όργανο των φωνών και των θρήνων, που είναι το λαρύγγι, θα έχει αποχωρισθή από την ψυχή…
Πόσο τότε θα σπαράξης…
Πόσο τότε θα στενάξης…
Χωρίς φυσικά τίποτε να πετύχης, διότι η μετάνοιά σου, θα είναι ανώφελη...
Τότε θα είναι πια αργά...
Πόσο πόνο θα νοιώθης, όταν θα δης την χαρά των Δικαίων, που θα λαμβάνουν τα δώρα της Βασιλείας του Θεού και από την άλλη μεριά, την κατήφεια των αμαρτωλών, που θα είναι βυθισμένοι εις το σκοτάδι. Πόσα θα πής τότε με την πονεμένη σου καρδιά…
Θα λες:
Γιατί να μην είχα πετάξει το βαρύ αυτό φορτίο της αμαρτίας, όσο ήταν καιρός;;;
Γιατί να μην είχα ξεπλυθή από τους λεκέδες της αμαρτίας και να είμαι τώρα μαυρισμένος απ’ αυτές;;;
Τώρα θα ήμουν με τους Αγγέλους…
Τώρα θα απολάμβανα, τα αγαθά του Ουρανού...
Αλλοίμονο: Γιά πρόσκαιρη απόλαυσι της αμαρτίας, βασανίζομαι αιώνια…
Γιά την ηδονή της σάρκας, παραδόθηκα εις την φωτιά...
Είναι δίκαιη η Κρίσι του Θεού!
Με καλούσε και δεν άκουγα…
Με δίδασκε και εγώ δεν πρόσεχα...
Με παρατηρούσαν και με έλεγχαν, και εγώ τους περιγελούσα…
Αυτά και άλλα πολλά θα πης με πόνο και με κλάματα εις τον εαυτόν σου, αν τελικά πεθάνης χωρίς να μετανοήσης.
Άνθρωπε ή τη φωτιά της κολάσεως να φοβηθής ή τη Βασιλεία του Θεού να επιζητήσης!
Σε μένα έρχονται δάκρυα, όταν θυμηθώ, ότι προτιμάς τα έργα της αισχύνης από τη μεγάλη Δόξα του Θεού. Και γιά την απόλαυσι της ακολασίας, αποκλείεις τον εαυτόν σου, από τα αγαθά που μας έχει υποσχεθή ο Κύριος»!!!
Μέγας Βασίλειος

[toula]

“ΜΟΝΟ ΣΤΟ ΘΕΟ ΘΑ ΒΡΕΙ ΑΝΑΠΑΥΣΗ Η ΨΥΧΗ ΣΑΣ…
ΓΙΑΤΙ ΑΥΤΟΣ ΕΙΝΑΙ Η ΣΩΤΗΡΙΑ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΦΥΓΗ ΣΑΣ”
ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΑΡΧΙΕΠ. ΣΥΜΦΕΡΟΥΠΟΛΕΩΣ & ΚΡΙΜΑΙΑΣ

[toula]

Μέ ποιόν ἄλλον τρόπο μποροῦμε νά κρατήσουμε τόν νοῦ μᾶς προσηλωμένο στόν Θεό, ἄν ὄχι μέ τήν ἐπίκληση τοῦ Ὀνόματος τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ;
Διότι τό ὄνομά Του εἶναι ἀχώριστο ἀπό τό Πρόσωπό Του καί προσηλώνοντας τό νοῦ μας στό Ὄνομα τοῦ Θεοῦ ζοῦμε στήν παρουσία τοῦ Προσώπου Του.
Γι’ αὐτόν τόν λόγο ὁ Ἅγιος Θεοφάνης ὁ Ἔγκλειστος στίς ἐπιστολές του δίνει τήν ἀκόλουθη συμβουλή: «Ἀμέσως μόλις σηκώνεστε τό πρωί στερεῶστε τόν νοῦ σας στήν καρδιά μέσα στήν παρουσία τοῦ Θεοῦ, γιά νά ἐνεργεῖ ὅλη τήν ἡμέρα!».
Εἶναι πολύ σημαντικό νά κάνουμε καλή ἀρχή τοποθετώντας τό νοῦν μας στήν καρδιά παραμένοντας στήν παρουσία τοῦ Θεοῦ μέ τήν ἐπίκληση τοῦ Ὀνόματός Του.
Σέ μία ἀπό τίς συναντήσεις μας μέ τόν Γέροντα Σωφρόνιο πρός τό τέλος τῆς ζωῆς του μᾶς παρότρυνε:
«Μήν ἔρχεστε στήν ἀκολουθία χωρίς νά θερμάνετε τίς καρδιές σας μέ προσευχή. Πρίν ἔρθετε στήν ἀκολουθία προσευχηθεῖτε τουλάχιστον γιά δέκα λεπτά. Ἐλᾶτε ἕτοιμοι νά σταθεῖτε στήν παρουσία τοῦ Θεοῦ γιά τήν ἐπίκληση τοῦ Ὀνόματος!
Ὅσοι ἀπό σᾶς ἔχετε δύναμη κάντε το γιά μία, δύο ὧρες ἀλλά ὀφείλετε νά τό κάνετε ὅλοι ἐπί δέκα λεπτά τουλάχιστον. Μήν τό ἀμελεῖτε. Διαφορετικά θά στεγνώσετε ἐντελῶς.
Ἡ ἀδιάλειπτη αὐτή προσευχή ἀποτελεῖ ἐντολή πού παραλάβαμε ἀπό τόν Κύριο. Στήν παραβολή τοῦ ἄδικου κριτῆ πού δέν φοβόταν τόν Θεό, ἡ χήρα ἐπέμενε νά τόν ἐνοχλεῖ ὡσότου τήν δικαίωσε.
Ἄν αὐτός ὁ κριτής, πού ἦταν ἄδικος, ὑποχώρησε μπροστά στήν ἐπιμονή της, πόσο μᾶλλον ὁ Κύριός μας, ὁ Ὁποῖος εἶναι Θεός Ἀγάπης καί Δικαιοσύνης θά εἰσακούσει τόν δοῦλο του πού βοᾶ πρός Αὐτόν ἡμέρα καί νύχτα μέ τήν προσευχή του;
Γι’ αὐτό εἶναι πολύ ὠφέλιμο νά αὐξήσουμε τό θάρρος μας, τήν τόλμη μας πρός τόν Θεόν καί νά προσευχόμαστε ἀδιάλειπτα, ἐπειδή ὁ Θεός εὐαρεστεῖται… Κάμπτεται στήν ταπεινή καί ἐπίμονη ἱκεσία μας…
Ἡ καρδιακή προσευχή ἀποτελεῖ θεία ἐντολή καί ἐκπληρώνοντάς την τοποθετούμαστε στήν ὁδό τοῦ Χριστοῦ καί Ἐκεῖνος γίνεται συνοδοιπόρος μας.
Ἄν μελετήσουμε προσεκτικά τίς γραφές τοῦ Γέροντα Σωφρόνιου θά ἐννοήσουμε ὅτι θεωρεῖ τήν Προσευχή τοῦ Ἰησοῦ ὡς προϋπόθεση ὄχι μόνο γιά τή Θεία Λειτουργία ἀλλά καί γιά τήν ἐκτέλεση τῆς διακονίας τῆς καταλλαγῆς καί τῆς πνευματικῆς πατρότητας.
Ἄν ἡ καρδιά δέν ἑτοιμαστεῖ μέ τήν ἀδιάλειπτη ἐπίκληση τοῦ Ὀνόματος τοῦ Κυρίου ἀδυνατεῖ νά «ἁρπάξει» τόν Λόγον τοῦ Θεοῦ καί νά ζωοποιηθεῖ ἀπό Αὐτόν. Αὐτό βρίσκει ἀκόμη μεγαλύτερη ἐφαρμογή στή διακονία τῆς ἐξομολογήσεως»…
Ἀπό τό βιβλίο: «Ὁ κρυπτός τῆς καρδίας ἄνθρωπος» (σελ. 263-265),Ἀρχιμ. Ζαχαρία,Ἱερά Μονή Τίμιου Προδρόμου Ἔσσεξ Ἀγγλίας
Ἅγιος Μηνάς, Τριμηνιαία ἔκδοσις τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Καστοριᾶς, τεῦχος 67 – Ἀπρίλιος – Ἰούνιος 2016