Ψυχοφελή μηνύματα...

[toula]

ΠΟΘΕΝ Ο ΣΤΑΥΡΟΣ;
(Κυριακή Σταυροπροσκυνήσεως).
Αναρωτιόμαστε συνήθως οι άνθρωποι, γιατί να έχουμε τόσα βάσανα στη ζωή μας, γιατί να σηκώνουμε συνέχεια σταυρούς. Και απευθύνουμε αυτό το «γιατί» προς τον Θεό με παράπονο, πολλές φορές και με πικρό γογγυσμό. Ξεχνάμε όμως ότι ζητάμε τον λόγο από ένα Θεό που βρίσκεται ο ίδιος καθηλωμένος (καρφωμένος) σε σταυρό, που του τον ετοιμάσαμε εμείς. Και θα έπρεπε όχι εμείς, αλλά Εκείνος να μας ρωτάει, πώς καταφέραμε να του προσφέρουμε ό,τι χειρότερο μπορούσαμε, πικρό σταυρό στον Βασιλέα της Δόξης (Κυριακή Σταυροπροσκυνήσεως).
Ξεχνάμε ακόμα κάποια πολύ σημαντική συμβουλή των αγίων Πατέρων μας. Ποια είναι η συμβουλή αυτή; Να θεωρούμε ως αιτία των κακών που μας βρίσκουν τις αμαρτίες μας και μόνο. Μας θυμίζουν δηλαδή, ότι για τους σταυρούς μας δεν φταίνε κάποιοι άλλοι, ούτε ευθύνεται γι’ αυτούς ο Θεός, αλλά τους δημιουργούμε εμείς οι ίδιοι με τον τρόπο της ζωής μας. Λέει ο αββάς Δωρόθεος: Οτιδήποτε κακό και αν μας συμβεί, συμβαίνει «διά τας αμαρτίας ημών». Στο ίδιο πνεύμα ευθυγραμμίζεται και ο αββάς Σισώης: Ο άνθρωπος, όποιον πειρασμό (δυσκολία, βάσανο) και αν συναντήσει, να λέει: «Διά τας αμαρτίας μου τούτο συνέβη». Πραγματικά, συνεχίζει ο αββάς Δωρόθεος, οτιδήποτε πάθουμε, από τις αμαρτίες μας το παθαίνουμε.
Πάσχουν βέβαια και οι άγιοι, σηκώνουν και αυτοί σταυρούς, μεγαλύτερους συνήθως από τους δικούς μας, ακόμα και σε αβάσταχτα βασανιστήρια και μαρτυρικούς θανάτους υποβάλλονται. Αυτά όμως τους συμβαίνουν για να δοκιμασθούν. Υποφέρουν δηλαδή, είτε για τη δόξα του ονόματος του Θεού, είτε για να φανερωθεί η αρετή τους και να ωφεληθούν από αυτήν πολλοί άνθρωποι, είτε για να έχουν αμοιβή μεγαλύτερη, να πολλαπλασιασθεί ο μισθός τους από τον Θεό.
Εμείς όμως που αμαρτάνουμε καθημερινά τόσο πολύ και προσπαθούμε κυρίως να ικανοποιούμε τα πάθη μας με κάθε τρόπο, μπορούμε να ισχυρισθούμε για τον εαυτό μας κάτι παρόμοιο; Αστεία πράγματα!
Για μας είναι φυσιολογικό να περνάμε σταυρούς, επειδή αμαρτάνουμε. Αν όμως προκόψουμε πνευματικά, θα μας φαίνονται οι σταυροί μας ελαφρότεροι. Όσο ανεβαίνει ο άνθρωπος στην αγιότητα, τόσο η ψυχή του δυναμώνει και αντέχει να σηκώνει καλύτερα τον σταυρό της.
Αν βάλουμε ένα βαρύ φορτίο σε ένα ζώο δυνατό, το σηκώνει εύκολα. Ακόμα και αν σκοντάψει κάπου, αμέσως σηκώνεται και ούτε καν καταλαβαίνει ότι σκόνταψε. Αντιθέτως, ένα ζώο ταλαίπωρο λυγίζει με το παραμικρό. Και αν τυχόν πέσει, χρειάζεται πολλή βοήθεια για να σηκωθεί.
Το ίδιο συμβαίνει και με την ψυχή. «Η γαρ αμαρτία ταλαιπωροποιός εστι» και αποσαθρώνει τον άνθρωπο. Ό,τι και να του συμβεί, το αισθάνεται αβάσταχτο. Όταν όμως προοδεύει στην πνευματική οδό του Θεού, γίνεται βαθμηδόν πιο δυνατός, νιώθει όλο και ελαφρότερα όσα θεωρούσε πριν ασήκωτα (αββάς Δωρόθεος, Ζ΄ Διδασκαλία, εκδ. ΕΤΟΙΜΑΣΙΑ, σ. 226-230).
Σταυρούς μας φορτώνει η αμαρτία, γιατί μας χωρίζει από τον Θεό. Βαδίζοντας όμως αντίστροφα, προσεγγίζοντας τον Θεό, σηκώνουμε όλα τα φορτία μας ευκολότερα.
π. Δημητρίου Μπόκου

[toula]

Ὁ Σταυρὸς ἐνίκησε τοὺς δαίμονας
«καὶ σχήµατι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν γενόµενος ὑπήκοος µέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ» (Φιλ. β΄, . Καὶ κατὰ τὸ ἐξωτερικὸν φαινόµενον εὑρέθη σὰν ἄνθρωπος, ἐνῶ πραγµατικῶς δὲν ἦτο µόνον ἄνθρωπος, ὅπως ἐφαίνετο, ἀλλ’ ἦτο συγχρόνως καὶ Θεός. Καὶ ἐταπείνωσε τὸν ἑαυτόν του γενόµενος ὑπήκοος µέχρι θανάτου, καὶ µάλιστα θανάτου σταυρικοῦ, ποὺ εἶναι ὁ πλέον ὀδυνηρὸς καὶ ἐπονείδιστος θάνατος).
Μετὰ τὴν σταύρωση τοῦ Κυρίου ὁ Σταυρὸς ἔγινε σύμβολο τῆς νίκης.
Ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος τονίζει:
«Αὐτὸ τὸν Σταυρὸ χάραξε βαθειὰ στὴ σκέψη σου καὶ σφίξε στὴν ἀγκαλιά σου τὴ σωτηρία τῆς ψυχῆς σου. Γιατὶ αὐτὸς ὁ Σταυρὸς ἔσωσε καὶ μετέβαλε τὴν οἰκουμένη, ἐξεδίωξε τὴν πλάνη, ἐπανέφερε τὴν ἀλήθεια, ἔκανε τὴ γῆ οὐρανό, καὶ τοὺς ἀνθρώπους τοὺς ἔκανε ἀγγέλους. Χάρη στὸ Σταυρὸ ἔπαψαν οἱ δαίμονες πλέον νὰ εἶναι φοβεροί, κι ἔγιναν εὐκαταφρόνητοι, οὔτε ὁ θάνατος εἶναι θάνατος, ἀλλὰ ὕπνος».
Ρώτησαν τὸν Ἅγιο Παΐσιο:
– Γέροντα, μοῦ λέει ὁ λογισμὸς ὅτι ὁ διάβολος, ἰδίως στὶς μέρες μας, ἔχει πολλὴ δύναμη.
– Ὁ διάβολος ἔχει κακία καὶ μῖσος, ὄχι δύναμη. Ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ εἶναι παντοδύναμη. Ὁ σατανᾶς προσπαθεῖ νὰ φανῆ παντοδύναμος, ἀλλὰ δὲν τὰ καταφέρνει. Φαίνεται δυνατός, ἀλλὰ εἶναι τελείως ἀδύναμος. Πολλὰ καταστρεπτικὰ σχέδιά του χαλοῦν, πρὶν κἄν ἀρχίσουν νὰ πραγματοποιοῦνται. Θὰ ἄφηνε ποτὲ ἕνας πολὺ καλὸς πατέρας μερικὰ ἀλητάκια νὰ κτυποῦν τὰ παιδιά του;
– Γέροντα, φοβᾶμαι τὰ ταγκαλάκια.
– Τί νὰ φοβηθῆς; Τὰ ταγκαλάκια δὲν ἔχουν καμμιὰ δύναμη. Ὁ Χριστὸς εἶναι παντοδύναμος. Ὁ πειρασμὸς εἶναι σάπιος. Σταυρὸ δὲν φορᾶς; Τὰ ὅπλα τοῦ διαβόλου εἶναι ἀδύναμα. Ὁ Χριστός μας μᾶς ἔχει ὁπλίσει μὲ τὸν Σταυρό Του. Μόνον ὅταν ἀφήνουμε τὰ ὅπλα τὰ πνευματικά, τότε ὁ ἐχθρὸς ἔχει δύναμη. Ἕνα μικρὸ σταυρουδάκι ἔδειξε ἕνας ὀρθόδοξος ἱερέας σὲ ἕνα μάγο καὶ ἔκανε νὰ τρέμη ὁ δαίμονας, ποὺ εἶχε ἐπικαλεσθῆ μὲ τὶς μαγεῖες του.
– Γιατί φοβᾶται τόσο πολὺ τὸν Σταυρό;
– Γιατί, ὅταν ὁ Χριστὸς δέχθηκε τοὺς ἐμπτυσμούς, τὰ ραπίσματα καὶ τὰ κτυπήματα, τότε συντρίφθηκε τὸ βασίλειο καὶ ἡ ἐξουσία τοῦ διαβόλου. Μὲ τί τρόπο νίκησε ὁ Χριστός!
“Μὲ τὸ καλάμι συντρίφθηκε τὸ κράτος τοῦ διαβόλου”, λέει κάποιος Ἅγιος. Ὅταν δηλαδὴ Τοῦ ἔδωσαν τὸ τελευταῖο κτύπημα μὲ τὸ καλάμι στὸ κεφάλι, τότε συντρίφθηκε ἡ ἐξουσία τοῦ διαβόλου. Δηλαδὴ ἡ ὑπομονὴ εἶναι ἡ πνευματικὴ ἄμυνα καὶ ἡ ταπείνωση τὸ μεγαλύτερο ὅπλο κατὰ τοῦ διαβόλου.
Τὸ μεγαλύτερο βάλσαμο τῆς σταυρικῆς θυσίας τοῦ Χριστοῦ εἶναι ποὺ συντρίφθηκε ὁ διάβολος. Μετὰ τὴν Σταύρωση τοῦ Χριστοῦ, εἶναι πιὰ ὅπως τὸ φίδι ποὺ τοῦ ἔχει ἀφαιρεθῆ τὸ δηλητήριο ἢ ὅπως τὸ σκυλὶ ποὺ τοῦ ἔχουν ἀφαιρεθῆ τὰ δόντια. Ἀφαιρέθηκε τὸ φαρμάκι ἀπὸ τὸν διάβολο, ἀφαιρέθηκαν τὰ δόντια ἀπὸ τὰ σκυλιά, τοὺς δαίμονες, καὶ εἶναι τώρα ἀφοπλισμένοι καὶ ἐμεῖς μὲ τὸν Σταυρὸ ὁπλισμένοι.
Τίποτε, τίποτε δὲν μποροῦν νὰ κάνουν οἱ δαίμονες στὸ πλάσμα τοῦ Θεοῦ, ὅταν δὲν τοὺς δώσουμε ἐμεῖς δικαιώματα. Μόνο φασαρία κάνουν, δὲν ἔχουν ἐξουσία.
Μία φορά, ὅταν ἤμουν στὸ Κελλὶ τοῦ Τιμίου Σταυροῦ, πέρασα μία πολὺ ὄμορφη ἀγρυπνία!
Εἶχαν μαζευθῆ τὴν νύκτα πολλοὶ δαίμονες ἐπάνω στὸ ταβάνι. Στὴν ἀρχὴ κτυποῦσαν μὲ βαριὲς δυνατὰ καὶ μετὰ θορυβοῦσαν, σὰν νὰ κυλοῦσαν κούτσουρα μεγάλα, κορμοὺς δένδρων.
Σταύρωνα τὸ ταβάνι καὶ ἔψαλλα “Τὸν Σταυρόν σου προσκυνοῦ­μεν, Δέσποτα…”. Τελείωνα, ἄρχιζαν τὰ κούτσουρα πάλι. “Τώρα, εἶπα, θὰ κάνουμε δύο χορούς! Ἕνα ἐσεῖς μὲ τὰ κούτσουρα ἀπὸ πάνω καὶ ἕνα ἐγὼ ἀπὸ κάτω!” Ἄρχιζα ἐγώ, σταματοῦσαν αὐτοί.
Μία φορὰ ἔψαλλα “Τὸν Σταυρόν σου προσκυνοῦμεν…”, τὴν ἄλλη “Κύριε, ὅπλον κατὰ τοῦ διαβόλου τὸν Σταυρόν σου ἡμῖν δέδωκας…”. Πέρασα τὴν πιὸ εὐχάριστη νύκτα μὲ ψαλμωδία καί, ὅταν λίγο σταματοῦσα, συνέχιζαν αὐτοὶ μὲ τὴν ψυχαγωγία! Τὴν κάθε φορὰ ὅλο καὶ διαφορετικὸ ἔργο θὰ παρουσιάσουν!…
– Ὅταν ψάλλατε τὴν πρώτη φορά, δὲν ἔφυγαν;
– Ὄχι. Μόλις τελείωνα ἐγώ, ἄρχιζαν ἐκεῖνοι. Ναί, ἔπρεπε νὰ βγάλουμε ἀγρυπνία καὶ οἱ δύο χοροί! Ἦταν μία ὄμορφη ἀγρυπνία! Ἔψελνα μὲ καημό! Πέρασα καλὲς μέρες!…
– Γέροντα, πῶς εἶναι ὁ διάβολος;
– Ξέρεις τί “ὄμορφος” εἶναι; Ἄλλο πρᾶγμα! Μόνο νὰ τὸν δῆς!! Καὶ πῶς ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ δὲν ἐπιτρέπει νὰ βλέπη ὁ ἄνθρωπος τὸν διάβολο! Ὤ, θὰ πέθαιναν οἱ περισσότεροι ἀπὸ τὸν φόβο τους! Σκέψου ἂν τὸν ἔβλεπαν πῶς ἐνεργεῖ, ἂν ἔβλεπαν τήν… “γλυκειά” του μορφή! Μερικοὶ πάλι θὰ εἶχαν τὴν καλύτερη ψυχαγωγία! Ξέρεις τί ψυχαγωγία; Πῶς τὸ λένε; Σινεμά;… Γιὰ νὰ δῆ κανεὶς ὅμως ἕνα τέτοιο ἔργο, πρέπει νὰ πληρώση πολλά…, καὶ πάλι ἂν θὰ μπορέση νὰ τὸ δῆ!
– Ἔχει κέρατα, οὐρά;
– Ναί, ὅλα τὰ ἐξαρτήματα!!!
– Γέροντα, οἱ δαίμονες ἔγιναν τόσο ἄσχημοι, ὅταν ἔπεσαν καὶ ἔγιναν ἀπὸ Ἄγγελοι δαίμονες;
– Ἔμ, βέβαια! Καὶ εἶναι τώρα σὰν νὰ τοὺς κτύπησε κεραυνός. Ἂν πέση κεραυνὸς καὶ κτυπήση ἕνα δένδρο, δὲν θὰ γίνη ἀμέσως τὸ δένδρο ἕνα μαῦρο κούτσουρο; Ἔτσι καὶ αὐτοὶ εἶναι σὰν νὰ τοὺς κτύπησε κεραυνός. Ἕνα διάστημα ἔλεγα στὸ ταγκαλάκι: “Νὰ ἔρχεσαι νὰ σὲ βλέπω, γιὰ νὰ μὴ πέσω στὰ χέρια σου. Τώρα καὶ μόνον ποὺ σὲ βλέπω, φαίνεσαι πόσο κακὸς εἶσαι. Ἂν πέσω στὰ χέρια σου, τί κακὸ ἔχω νὰ πάθω!”.
Καλὸ εἶναι νὰ ἀρχίζουμε καὶ νὰ τελειώνουμε τὴν ἡμέρα μας μὲ τὸ σημεῖο τοῦ Σταυροῦ.
orthodoxostypos

[toula]

Ο Σταυρός του Χριστού. Η κρίση της κρίσεως μας
Σεβασμιώτατε, Πάτερ και Δέσποτα, Μητροπολίτα της Ιεράς ταύτης Μητροπόλεως Σύρου, Τήνου, Άνδρου, Κέας και Μήλου κ.κ. Δωρόθεε. Αγαπητοί μου αδελφοί συμπρεσβύτεροι, ευλογημένε και πιστέ λαέ του Θεού.
Αισθάνομαι ειλικρινή ευγνωμοσύνη για την μοναδικότητα της εξαιρετικής τιμής της παρούσης στιγμής διότι είναι πραγματική ευλογία να ευρίσκομαι εις την Ιερά Μητρόπολήν σας, στη δικαιοδοσία της οποίας βρίσκεται η Ιερά νήσος της Τήνου, το ευλογημένο νησί της Παναγίας μας, της Υπεραγίας Θεοτόκου, η οποία σκέπει και φρουρεί άπασα την Οικουμένη.
Είναι μεγάλη τιμή να ευρίσκομαι στο νησί της Σύρου όπου δυο χριστιανικές κοινότητες συμβιώνουν αρμονικά και ειρηνικά και αυτό οφείλεται, όπως είναι τοις πάσι γνωστόν, εν πολλοίς και εις τας ιδικάς σας ενεργείας Σεβασμιώτατε, στο μέγεθος της προσωπικότητάς σας η οποία αποπνέει σεβασμό και χαίρει εκτιμήσεως και εις τας δύο Χριστιανικάς Κοινότητας.
Σήμερον, εν τω μέσω της Μεγάλης και Αγίας Τεσσαρακοστής, οι χριστιανοί συγκεντρωθήκαμε επί το αυτό για να προσκυνήσουμε το Τίμιον, Πανσεβάσμιον και Ζωοποιόν Σταυρόν του Κυρίου. Διαβάζουμε στον Συναξαριστή της ημέρας:«Τη αυτή ημέρα Κυριακή τρίτη των Νηστειών, την προσκύνησιν εορτάζομεν του τιμίου και ζωοποιού Σταυρού». Ονομάζεται Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως γιατί στον Όρθρο αυτής της ημέρας, μετά από τη μεγάλη Δοξολογία, ο Σταυρός μεταφέρεται με πομπή στο κέντρο του ναού και παραμένει εκεί καθόλη την υπόλοιπη εβδομάδα οπότε στο τέλος κάθε ακολουθίας γίνεται η προσκύνηση του.
Ποιός είναι όμως ο λόγος αυτής της εκκλησιαστικής πράξης; Βρισκόμαστε στη μέση της Μεγάλης Σαρακοστής και η φυσική και πνευματική προσπάθεια, αν είναι συστηματική και συνεχής, αρχίζει να κάνει αισθητή την κόπωση. Η σωματική κόπωση της νηστείας και η ψυχική νωχέλεια του πνευματικού αγώνα είναι δυο βασικοί παράγοντες, οι οποίοι μπορούν να αναστείλουν την πνευματική πορεία του πιστού. Η αγιαστική δύναμη του Σταυρού είναι το αντίδοτο σ’ αυτή την κατάσταση. Έτσι οι άγιοι Πατέρες όρισαν, καταμεσής της αγίας Τεσσαρακοστής, να προσκυνείται ο Τίμιος Σταυρός του Κυρίου, για να λαμβάνουμε οι πιστοί από αυτόν χάρη και δύναμη ώστε να συνεχίσουμε με σθένος τον πνευματικό μας αγώνα.
Ο αείμνηστος Ρώσος θεολόγος π. Αλεξάνδρος Σμέμαν με έναν ιδιαίτερο γλαφυρό τρόπο παρουσιάζει το λόγο αυτής της εκκλησιαστικής πράξης: «Είμαστε σαν τους οδοιπόρους σε δύσκολο και μακρινό δρόμο που κατάκοποι, αν βρουν κάποιο ευσκιόφυλλο δένδρο κάθονται για λίγο ν΄αναπαυθούν και ανανεωμένοι συνεχίζουν το δρόμο τους. Έτσι και τώρα τον καιρό της νηστείας και στο δύσκολο ταξίδι της προσπάθειας, ο ζωηφόρος Σταυρός φυτεύτηκε στο μέσον του δρόμου από τους αγίους Πατέρες για να μας δώσει άνεση και αναψυχή, για να μας ενθαρρύνει στην υπόλοιπη προσπάθειά μας. Ή, για να δώσουμε και ένα άλλο παράδειγμα: όταν έρχεται ένας βασιλιάς, πριν απ’ αυτόν πορεύονται τα διακριτικά του γνωρίσματα, τα σκήπτρα, τα σύμβολα του και ύστερα εμφανίζεται ο ίδιος χαρούμενος για τη νίκη και μαζί του χαίρονται και όλοι οι υπήκοοί του· έτσι και ο Ιησούς Χριστός, που σε λίγο θα μας δείξει τη νίκη Του κατά του θανάτου Του και θα εμφανιστεί μετά δόξης την ημέρα της αναστάσεως, μάς στέλνει πρώτα το σκήπτρο Του, τη βασιλική σημαία, το ζωοποιό Σταυρό ώστε να μας προετοιμάσει να δεχτούμε και τον ίδιο τον Βασιλιά και να Τον δοξάσουμε για τη νίκη». Πράγματι, η Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως, παρόλο ότι βρίσκεται μέσα στην περίοδο του Τριωδίου, ανοίγει ένα παράθυρο για να μπει το φως της Αναστάσεως μέσα μας. Από την άβυσσο της οδύνης του Σταυρού οδηγούμαστε στη χαρά της Αναστάσεως. Αυτό φανερώνεται και από την υμνολογία αυτής της Κυριακής καθώς οι Ειρμοί του Κανόνα που ψάλλουμε είναι παρμένοι από την πασχαλινή ακολουθία και ο Κανόνας είναι παράφραση του αναστάσιμου Κανόνα.
Ποιός είναι ο λόγος όμως που για τον χριστιανικό κόσμο έχει τόση μεγάλη σημασία ο Σταυρός του Κυρίου; Για τη χριστιανική Θεολογία ο Σταυρός δεν είναι απλά ένα σύμβολο, όπως αυτά τα σύμβολα που έχουν ορισμένοι οργανισμοί, πολιτικά κόμματα, ποδοσφαιρικά σωματεία αλλά ένα μυστήριο, το οποίο ενεργείται από καταβολής κόσμου. Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς τονίζει ότι ο Σταυρὸς του Χριστού φανερωνόταν και προτυπωνόταν μυστικώς και συμβολικώς πρίν ακόμη τη σταύρωση του Ιησού. Ο άγιος Eιρηναίος Λουγδούνου αναφέρει ότι ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο κατά τον τύπον του Σταυρού καθώς όταν ο άνθρωπος εκτείνει τα χέρια του σχηματίζει έναν Σταυρό. Πριν τη σταύρωση του Χριστού κατά τους χρόνους της Παλαιάς Διαθήκης πολλά θαυμαστά γεγονότα ενεργήθηκαν δια του σημείου του Σταυρού. Ο Μωυσής, αφού χάραξε με τη ράβδο του καθέτως την Ερυθρά θάλασσα, αυτή άνοιξε στα δύο για να περάσει ο Ισραήλ. Έπειτα, τη χάραξε οριζοντίως, σχηματίζοντας έτσι το σημείο του Σταυρού, και μετά έκλεισε και πάλι διασώζοντας τον λαό από τους Αιγυπτίους, όπως αναφέρει ο Κοσμάς ο μελωδός στον υπέροχο κανόνα «Σταυρόν χαράξας Μωσῆς». Ο Γρηγόριος Παλαμάς αναφέρει ότι ο λαός του Ισραήλ σώθηκε από την επίθεση των Αμαληκιτών δια του σημείου του Σταυρού καθώς ο Μωυσής αφού έστησε όρθια τη ράβδο του, άπλωσε πάνω σε αυτὴν τὰ χέρια του σχηματίζοντας έτσι έναν σταυρό(Ἐξ. 17, . Επίσης και ο χάλκινος όφις που ύψωσε για τη σωτηρία του λαού από τα δαγκώματα των φιδιών αποτελεί τύπο του Σταυρού. Ο προφήτης Δανιήλ ο οποίος ρίχτηκε μέσα στο λάκκο των λεόντων (Δαν. 16-23)σώθηκε επειδή σχημάτισε με τα χέρια του το σημείο του Σταυρού, «σταυροειδώς εκπετάσας», όπως ψάλλαμε το πρωί στον Όρθρο. Ο προφήτης Ιωνάς, μέσα στην κοιλιά του κήτους, «σταυροειδῶς διεκπετάσας», άπλωσε σταυροειδώς τις παλάμες του και προτύπωσε τη σταύρωση του Χριστού, ενώ όταν μετά τρεις μέρες βγήκε σώος, «ὑπερκόσμιον Ἀνάστασιν ὑπεζωγράφησε», αναφέρει ο Κοσμάς ο μελωδός.
Το μυστήριο του σταυρού δεν ενεργείται μόνο μέσα στην ιερή ιστορία αλλά και στη ζωή των ανθρώπων.«Ὅστις θέλει ὀπίσω μου ἀκολουθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθείτω μοι» (Μάρκ. 8, 34) είναι η προτροπή του Ιησού σε κάθε πιστό άνθρωπο που θέλει να είναι μαθητής του. Το μυστήριο του σταυρού είναι η άρνηση του εγώ, της φιλαυτίας και του εγωκεντρισμού μας. Ο ίδιος ο Ιησούς, ο αρχηγός της σωτηρίας μας, (Εβρ. 2,10), όπως τον ονομάζει ο Απ. Παύλος, αποτελεί το αιώνιο υπόδειγμα. Όντας αΐδιος Θεός Λόγος αρνήθηκε τη θεϊκή του δόξα, «ἑαυτὸν ἐκένωσε», έγινε άνθρωπος και υπέμεινε θάνατο, «θανάτου δὲ σταυροῦ» (Φιλ.2,7-8). Αναφέρει ο μακαριστός Γέροντας Σωφρόνιος του Έσσεξ στο βιβλίο του Οψόμεθα τον Θεόν καθώς εστί: «Επί του σταυρού, κατά την τελευταίαν στιγμήν, ο Χριστός ανεφώνησε:“Τετέλεσται”. Είναι άγνωστα σε εμάς τα βάθη της σκέψεως του Κυρίου, αλλά γνωρίζουμε ότι τότε επήλθε μεγάλη αλλαγή σ’ όλο το κοσμικόν είναι». Πράγματι, ο επί Σταυρού θάνατος του Κυρίου κατεδίκασε την καταδίκη των προπατόρων μας, είναι η οδός της σωτηρίας που ανοίγει ο Κύριος ερχόμενος προς τους ανθρώπους.
Εφόσον ο Θεός είναι αγάπη (Α΄ Ιω.4,7) η ανιδιοτελής αγάπη δεν μπορεί παρά να εκφραστεί με τη θυσία, θυσία σταυρική που είναι το απ’ αιώνος κρυμμένο μυστήριο της σοφίας του Θεού. Η θυσία ενός αγνού ιδεολόγου, ενός επαναστάτη, παραμένει και εξαντλείται, συνήθως συμβολικά, στο χώρο της ιδεολογίας, της πολιτικής και της οποιαδήποτε ανθρώπινης επανάστασης, ένα γεγονός που δεν μπορεί να νικήσει οριστικά το ανθρώπινο αδιέξοδο και προπαντός το θάνατο. Μόνο ο Χριστός, διδάσκει ο Μέγας Αθανάσιος, θυσιάστηκε, «υπέστη θάνατον, ινα χαρίση εις ημάς αθανασίαν και ζωήν εις τους νεκρούς».
Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε από το Θεό για να γίνει τέλειος όπως ο Θεός, δηλαδή να αγαπά το Θεό και τον πλησίον του ανιδιοτελώς όπως αγαπά ο Θεός τον κόσμο(Α΄Ιω.4,7-11). Αυτή είναι η κατά φύσιν κατάσταση του ανθρώπου. Εξαιτίας όμως του φόβου του θανάτου, όπως επισημαίνει ο αείμνηστος καθηγητής Θεολογίας π. Ιωάννης Ρωμανίδης, ο άνθρωπος ζει μέσα στην φιλαυτία, τη λατρεία του εγώ, την εμπαθή προσκόλληση στα υλικά αγαθά, στην υπερηφάνια, στην ανθρωπαρέσκεια, στην θρησκευτική και ηθική αυτοδικαίωση. Ο άνθρωπος καθίσταται ατομιστής. Σύμφωνα με τον Γέροντα Σωφρόνιο, εάν ο άνθρωπος είναι στραμμένος αποκλειστικά προς το εγώ του, αργά ή γρήγορα θα προσκρούσει σε αυτό το καταθλιπτικό κενό, στο μηδέν, από το οποίο μας κάλεσε ο Δημιουργός στην ύπαρξη. Όταν δε προσπαθήσει να αναζητήσει κάποιο αντιστάθμισμα έναντι του μηδενός που ανακαλύπτει μέσα του αναζητεί την ευχαρίστηση στα πλούτη, τη δόξα και τις σωματικές απολαύσεις. Αγαπά τους αγαπώντες αυτόν και μισεί τους μισούντας αυτόν. Ενδέχεται να ενθουσιάζεται από κάποιες αόριστες ιδεολογικές αρχές περί αγάπης, να κάνει αγώνα και επαναστάσεις για τους κατατρεγμένους της γης, ενώ ταυτόχρονα μέσα στην ψυχή του να φωλιάζει μίσος για τον διπλανό του, τον γείτονά του, τον συνεργάτη του. Ο άνθρωπος αρέσκεται να αρκείται στον εαυτό του. Εξαιτίας αυτών των συμπεριφορών οδηγείται σε διαφόρους είδους κρίσεων όπως κοινωνικές, οικογενειακές, ψυχολογικές και τα τελευταία χρόνια οικονομική. Η ρίζα όλων αυτών των κρίσεων είναι ο εγωισμός, η φιλαυτία, η ιδιοτέλεια. Ο Σταυρός, ο σταυρικός τρόπος ζωής ως κίνηση αγαπητική, προσφοράς και θυσίας προς το συνάνθρωπο αποτελεί την υπέρβαση της οποιαδήποτε κρίσεως μας .
Στον άνθρωπο, που θέλει να κρίνει τα πάντα όλο τον κόσμο με κέντρο τον εαυτό του εγωιστικά και αμαρτωλά, βουτηγμένος στη φιλαυτία και την υπερηφάνια, ο Σταυρός γίνεται η κρίση της κρίσεως του. Εφόσον το μυστήριο του Σταυρού σημαίνει άρνηση του εγώ ώστε να φτάσουμε στην ανιδιοτελή αγάπη, ο σταυρικός τρόπος ζωής κρίνει τον τρόπο με τον οποίο κρίνουμε τους γύρω μας, τον εαυτό μας ακόμη και το Θεό, τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες της ζωής, κρίνει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τα πράγματα γύρω μας, κρίνει τις συμπεριφορές μας, τις νοοτροπίες και τις αντιλήψεις μας. Η πρόταση ζωής που προσφέρει ο Σταυρός αποτελεί το κριτήριο και τον κανόνα ώστε να διακρίνουμε αν οι ενέργειές μας προς τους γύρω μας, του συζύγου προς τη σύζυγο και το αντίστροφο, του γονιού προς το παιδί και το αντίστροφο, του εργοδότη προς τον υπάλληλο και το αντίστροφο, και ούτω καθεξής, διαπνέονται από τον εγωισμό, ή όπως οι Πατέρες μας τον ονομάζουν φιλαυτία ή αν διαπνέονται από τη θυσία, την προσφορά, την αγαθότητα, την ταπείνωση, την συγχώρεση, την ανεκτικότητα, την αποδοχή, την μακροθυμία, την ανεξικακία. Ποιά είναι άραγε τα κίνητρα της συμπεριφοράς μας; Έστω της θρησκευτικής μας συμπεριφοράς; Διαπνέονται από ειλικρίνεια ή τελικά από ιδιοτελή και ατομικιστικά κίνητρα; Πόσα άραγε προβλήματα μέσα στην οικογένεια μας, στην εργασία μας, στις κοινωνικές μας σχέσεις θα επιλύονταν αν είχαμε στο μυαλό μας αυτόν τον σταυρικό τρόπο ζωής, της συγχώρεσης, της αποδοχής, και της ενσυναίσθησης, δηλαδή το να μπορούμε να βρεθούμε στη θέση του άλλου; Γι΄αυτό και ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής, αναφέρει ότι «τα φαινόμενα πάντα δείται σταυρού», δηλαδή όλες οι καταστάσεις της ζωής μας, όλες οι συμπεριφορές μας, όλες οι πράξεις μας πρέπει να προσδιορίζονται μέσα από αυτόν τον σταυρικό τρόπο ζωής. Πρέπει ο άνθρωπος να σταματήσει να είναι προσκολλημένος εμπαθώς στα πράγματα αυτού του κόσμου τα οποία είναι «φαινόμενα» δηλαδή φευγαλέες διαδικασίες, παροδικά και όχι αιώνια. Ουσιαστικά κάθε τι που μας γίνεται προσιτό μέσα από τις ατομικές αισθήσεις και κάθε γνώση που κατακτάμε με την ατομική μας διάνοια, όλα όσα μοιάζουν να μας υποτάσσονται χάρη στις ατομικές μας ικανότητες, πρέπει να σταυρωθούν και να νεκρωθούν ως ατομικές βεβαιότητες και θωρακίσεις του εγώ. Ο άνθρωπος καλείται να εκμηδενίσει την οποιαδήποτε αυτοδικαίωση, είτε θρησκευτική είτε κοινωνική. Γι’ αυτό, όπως λέγει ο άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων, οι Χριστιανοί σφραγίζουν το σώμα τους με το σημείο του Σταυρού, όχι μόνο όταν προσεύχονται, αλλά και σε όλες τις περιστάσεις της ζωής τους για να φανερώσουν τον συσχηματισμό με αυτόν τον τρόπο υπάρξεως που δηλώνει ο Σταυρός του Χριστού.
Ο προορισμός του ανθρώπου είναι η ανιδιοτελής αγάπη μέσω της αυταπάρνησης (Ιω.15,12-13).Ο Σταυρός κρίνει τη στάση και τη συμπεριφορά μου και μου υπενθυμίζει την υπερνίκηση του εγώ μου, τη σταύρωση του ναρκισσισμού μου. Μάχεται την αυτοειδωλοποίησή μου. Με αποτρέπει από εξουσιαστικές τάσεις μέσα στο σπίτι μου, στο χώρο δουλειάς μου, στον ευρύτερο κοινωνικό χώρο. Μου εμπνέει μόνιμη, εκούσια και ουσιαστική διάθεση προσφοράς και διακονίας όπως έπραξαν οι χριστιανοί της Αλεξάνδρειας που φρόντιζαν ασθενείς από την επιδημία της πανώλης που ενέσκηψε στην πόλη το 250, ρισκάροντας τη ζωή τους από αυτή τη μεταδοτική ασθένεια, όπως αναφέρει ο άγιος Διονύσιος Αλεξανδρείας. Μου υποβάλλει ένα συνεχές άδειασμα χώρου μέσα μου για να χωρέσει ο συνάνθρωπός μου. Με παρακινεί σε μια διαρκή πάλη κατά της αδιαφορίας έναντι του συνανθρώπου, κατά της εκμετάλλευσής του, κατά της απληστίας μου. Ο Σταυρός είναι ένας κανόνας αντιεγωϊστικός. Νεκρώνει την ιδιοτέλεια, την εγωπάθεια και τη φιλαυτία μου. Γεννάει ταπεινό φρόνημα και υπακοή κατά το πρότυπο του Χριστού. Ο Σταυρός του Χριστού με καλεί να μην είμαι δούλος των υλικών αγαθών. Ο Σταυρός του Χριστού με καλεί να ζω τις δοκιμασίες και τις οδύνες της καθημερινής μου ζωής ως επίσκεψη του Θεού και ως ευκαιρίες εξαγνισμού, ανάνηψης και τελείωσης και όχι ως αιτίες αγανάκτησης και μιζέριας. Όπως μας διδάσκει ο άγιος Παίσιος ο αγιορείτης, ο σταυρός των δοκιμασιών είναι σκάλα προς τον Ουρανό.
Πόσες αντιθέσεις πραγματικά θα παραμερίζονταν, αν δεν κυριαρχούσε ο ατομικός ή ο ομαδικός εγωισμός στις σχέσεις μας! Εάν πραγματικά καθαρίσουμε τη ψυχή μας από τα πάθη και κυρίως από τον εγωισμό και τη φιλαυτία μέσω της ασκήσεως τότε θα μπορέσουμε να οικοδομήσουμε έναν κόσμο που δεν θα κλέβει αλλά θα προσφέρει, που δεν θα κατηγορεί αλλά θα παρηγορεί, που δεν θα ψεύδεται αλλά θα υπηρετεί την αλήθεια, που δεν θα αδικεί αλλά θα δίνει ψωμί στον φτωχό, που δεν θα κομπάζει αλλά θα αναγνωρίζει τα όρια των δυνατοτήτων του, που δεν θα εκμεταλλεύεται αλλά θα ελεεί, που δεν θα σπαταλά αλλά θα αναγνωρίζει και τις ανάγκες των συνανθρώπων μου.
Ο Σταυρός κρίνει και καθαίρει την ανθρώπινη διάνοια, όπως επισημαίνει ο αείμνηστος π. Μιχαήλ Καρδαμάκης, η κρίση όμως αυτή των Σταυρού δεν είναι καταδίκη, αλλά σωτηρία. Και τούτο διότι το πάθος του Χριστού δεν είναι πράξη δικαιοσύνης αλλά αποκάλυψη της αγαθότητας του Θεού. Σύμφωνα με τον Όσιο Πέτρο τον Δαμασκηνό, «ο Θεός μας δημιούργησε για να δοκιμάσουμε όχι την οργή του, αλλά την αγάπη του». Αναφέρει ο αββάς Ισαάκ ο Σύρος: «Μην ονομάζεις τον Θεό δίκαιο. … Πώς θα ονομάσει κανείς δίκαιο τον Θεό, όταν διαβάζει στο ευαγγέλιο τα περί του ασώτου υιού, που εσκόρπισε τον πατρικό πλούτο σε ασωτείες, και όταν έδειξε μόνο κατάνυξη, πώς έτρεξε ο πατέρας και έπεσε στον τράχηλό του, και του έδωσε εξουσία πάνω σ’ όλον τον πλούτο…Πού είναι η δικαιοσύνη του Θεού; Επειδή δηλαδή ήμασταν αμαρτωλοί, και ο Χριστός πέθανε για χάρη μας;»
Το μυστήριο του Σταυρού λοιπόν μετουσιώνεται σε έναν τρόπο ζωής. Αυτός ο τρόπος ζωής δεν μπορεί να ταυτίζεται με μια θρησκευτική ιδεολογία ή θρησκευτικό ουμανισμό ή με κάποιους ωραίους θρησκευτικούς λόγους. Η ηθική τελείωση δεν επιτυγχάνεται με ευσεβείς σκέψεις και ρομαντισμούς, με κάποιους αφελείς συναισθηματισμούς, αλλά με κόπο και οδύνη μέσα από διαρκείς αρνήσεις ή υπερβάσεις, κάτι το οποίο ονομάζουν οι Πατέρες της Εκκλησίας άσκηση. Δεν μπορεί ο άνθρωπος απότομα, να γίνει τέλειος σεσωσμένος χριστιανός μέσω κάποιας συναισθηματικής αποφάσεως περί πίστεως και συμμορφώσεως προς κάποια γενική ιδέα περί αγάπης, όπως πράττουμε τις περισσότερες φορές καθώς αγαπούμε τους άλλους μόνο με τα λόγια και όχι με έργα. Η πραγματική ηθική τελείωση απαιτεί άσκηση και δοκιμασία, με την ελεύθερη συγκατάθεση του ανθρώπου βέβαια, διότι όπως λέγει ο άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης: «ο Θεός ουδεμίαν ασκεί βίαν επί του ανθρώπου».
Περιεχόμενο της άσκησης είναι η απάρνηση του ατομικού φρονήματος και θελήματος, της αυτάρκειας και της αυτονομίας μας. Είναι πόλεμος εναντίον των παθών. Η ηθική τελείωση δεν συνίσταται στην επίτευξη κάποιων ηθικών πράξεων, σε ένα είδος ηθικής ευδαιμονίας. Δεν μπορεί ο άνθρωπος να σώσει τον εαυτόν του προσφέροντας στον Θεόν πίστη και έργα, σαν ο Θεός να εδέχετο δωροδοκίες, αναφέρει ο π. Ιωάννης Ρωμανίδης, αλλά αποβλέπει στην επίτευξη της ανιδιοτελούς αγάπης. Η τελεία αυτή αγάπη είναι υπεράνω παντός εν τω κόσμω συμφέροντος ακόμη και πάνω από το ένστικτο της αυτοσυντήρησης και για αυτό το λόγο οφείλουν οι χριστιανοί να αγαπούμε τους εχθρούς και τους διώκτες μας, όπως έπραξε ο Χριστός, οι άγιοι μάρτυρες, όλοι οι άγιοι μας, όπως ο άγιος Διονύσιος ο εν Ζακύνθω ο οποίος συγχώρεσε τον φονιά του αδερφού του και άγιος Νεκτάριος συγχώρεσε τους συκοφάντες του. Άνευ αγώνος για την κατάκτηση αυτής της αγάπης η σωτηρία είναι αδύνατος. Αναφέρει ο άγιος Μάρκος ο Ασκητής:«Μη ζητάς την τελειότητα σε ανθρώπινες αρετές, γιατί τέλειος σ’ αυτές δεν υπάρχει. Η τελειότητα είναι κρυμμένη στο Σταυρό του Χριστού».
Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή αδελφοί μου, είναι η σταύρωση του εαυτού μας, είναι η εμπειρία τού να αρνηθούμε τον εγωισμό μας υπακούοντας στην εντολή του Χριστού: «ὅστις θέλει ὀπίσω μου ἀκολουθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθείτω μοι» (Μάρκ. 8,34). Ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος παρομοιάζει την πνευματική ζωή ως μια πορεία από τη νοητή Αίγυπτο, τη χώρα της αμαρτίας στη γη της επαγγελίας, τη νοητή Ιερουσαλήμ. Η αρχή της «διάβασής» μας από τη νοητή Αίγυπτο, τη χώρα της αμαρτίας, προϋποθέτει την επίγνωση της αμαρτωλότητας μας, να έλθουμε «εἰς ἑαυτὸν», όπως ο άσωτος υιός της παραβολής (Λουκ. 15,17). Ο καθηγητής Θεολογίας κ. Γεώργιος Μαντζαρίδης επισημαίνει ότι ο Χριστός δεν κάλεσε τους ανθρώπους να γίνουν περισσότερο ενάρετοι ή λιγότεροι αμαρτωλοί, αλλά να μετανοήσουν. Μετάνοια σημαίνει να βρεθούμε αντιμέτωποι με το παρελθόν, με μάτια ολάνοιχτα, χωρίς αυτό να μας τρομοκρατεί. Μετάνοια σημαίνει να κοιτάζουμε όχι με θλίψη προς τα πίσω, αλλά προς τα εμπρός μ’ ελπίδα· όχι προς τα κάτω, στις ατέλειές μας, αλλά προς τα πάνω, στην αγάπη του Θεού διότι η μετάνοια δεν είναι μελαγχολία, όπως μας διδάσκει ο άγιος Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης. Ο μακαριστός μητροπολίτης του Σουρόζ Αντώνιος αναφέρει ότι η μετάνοια συνίσταται ακριβώς στο αναμετρήσουμε την απόσταση ανάμεσα σε αυτό που ο Κύριος θέλησε και σ’ αυτό που εμείς πραγματοποιήσαμε.
Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι μια πνευματική ακροβασία. Οι ακροβάτες δεν είναι δυνατό νά ασχοληθούν μέ τίποτε άλλο κατά τις κρίσιμες στιγμές της ακροβασίας τους, παρά μόνο μέ τό πώς θά περατώσουν τήν δύσκολη προσπάθειά τους. Κατά τον ίδιο τρόπο και εμείς δεν επιτρέπεται κατά τη διάρκεια αυτής της ευλογημένης περιόδου, νά αφήσουμε κάποια μέριμνα, κάποιο πειρασμό νά μας αποσπάσει από τον στόχο μας που είναι η επίτευξη της ανιδιοτελούς αγάπης, κατά το πρότυπο της σταυρικής αγάπης του Χριστού μας, διότι όπως αναφέρει ο άγιος Κασσιανός ο Ρωμαίος, «η νηστεία, η αγρυπνία, η υπακοή, αποτελούν τα μέσα και όχι το σκοπό της ασκήσεως. Μάταια καυχιόμαστε για νηστεία και αγρυπνία και ακτημοσύνη και ανάγνωση Γραφών, όταν δεν κατορθώσουμε την αγάπη προς το Θεό και τον πλησίον».
Σεβασμιώτατε Πάτερ και Δέσποτα, σεβαστό πρεσβυτέριο, αγαπητό και ευλαβές εκκλησίασμα, περατώνοντας αυτές τις σκέψεις γύρω από το μυστήριο ζωής που εκφράζει ο Σταυρός του Κυρίου μας που μας καθοδηγεί σε έναν νέο τρόπο συμπεριφοράς, θα ήθελα και πάλι να εκφράσω την άμετρη χαρά που βρίσκομαι ανάμεσά σας καθώς και την ευγνωμοσύνη μου για την υψίστη τιμή της πρόσκλησής σας και για την θερμή φιλοξενία που μου προσφέρατε. Εύχεσθε, σας παρακαλώ στις Αρχιερατικές προσευχές σας υπέρ της αμαρτωλότητάς μου. Σας ευχαριστώ πολύ.
OMIΛIA TOY IEPOKHPYKOΣ THΣ IEPAΣ MHTPOΠOΛEΩΣ BEPOIAΣ KAI NAOYΣHΣ, APXIM. ΘEOΦIΛOY ΛEMONTZH, EKΦΩNHΘEIΣA TO EΣΠEPAΣ THΣ KYPIAKHΣ THΣ ΣTAYPOΠPOΣKYNHΣΩΣ ΣTON IEPO NAO YΨΩΣEΩΣ TOY TIMIOY ΣTAYPOY ΠAPAKOΠHΣ ΣYPO.

[toula]

Χαῖρε Σταυρέ, οἰκουμένης φύλαξ, χαῖρε, ἡ δόξα τῆς Ἐκκλησίας
Κυριακή Γ΄ Νηστειών (Σταυροπροσκυνήσεως)
Την Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως (που είναι η τρίτη Κυριακή των Νηστειών) η Εκκλησία μας υψώνει για μια ακόμη φορά ενώπιον των πιστών τον Τίμιο Σταυρό, πάνω στον οποίο σταυρώθηκε ο Σωτήρας μας. Οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί πηγαίνουν στις Εκκλησίες, ασπάζονται τον Τίμιο Σταυρό, παίρνουν από το χέρι του ιερέως τα αγιασμένα άνθη, και ψάλλουν «τὸν Σταυρόν σου προσκυνοῦμεν Δέσποτα, καὶ τὴν ἁγίαν σου Ἀνάστασιν δοξάζομεν».
Ο αληθινός Χριστιανός αισθάνεται κάτι ιερό, αισθάνεται το ρίγος του εσταυρωμένου Λυτρωτή. Ο Χριστός απευθύνεται προς τους ανθρώπους όλων των αιώνων και ορίζει τους όρους υπό τους οποίους μπορεί κανείς να γίνει Χριστιανός και να ενταχθεί στην στρατιά του. Η ένταξη αυτή δεν γίνεται αναγκαστικά, αλλά με τη θέληση του κάθε Χριστιανού. Τον ακούμε να λέει «ὅστις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν…» (Μρκ. 8:34). Όποιος θέλει. Δεν βιάζει κανένα. Σέβεται την ελευθερία του ανθρώπου και καλεί ελεύθερα να υποταχθούμε στο άγιο θέλημα Του.
Δύο είδη σταυρών προβάλλουν σήμερα ενώπιον μας. Ο ένας είναι ο Σταυρός που προσκυνούμε, ο Σταυρός που σήκωσε ο ίδιος ο Χριστός. Ο άλλος είναι ο Σταυρός που πρέπει να σηκώσει ο καθένας από μας, αν θέλει να λέγεται παιδί του Εσταυρωμένου. Ο σταυρός στην παλαιά εποχή, προ Χριστού, στους λαούς της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ήταν η πιο αυστηρή τιμωρία. Ήταν το όργανο με το όποιο εκτελούνταν οι βαρυποινίτες, όσοι διέπρατταν μεγάλα εγκλήματα. Μετά Χριστόν τα πράγματα άλλαξαν. Λίγα χρόνια μετά τη Σταύρωση του Κυρίου, όσοι καταδικάζονταν σε θάνατο εκτελούνταν πλέον με άλλους τρόπους, άλλοι με αγχόνη, άλλοι με ξίφος, άλλοι με όπλο.
Ο σταυρός ήταν πολύ σκληρή ποινή. Αυτός που καρφωνόταν εκεί πονούσε πάρα πολύ. Το αίμα έτρεχε σταλαγματιά-σταλαγματιά από τις πληγές των χεριών και των ποδιών. Δίψα φοβερή βασάνιζε το σώμα, γι’ αυτό ακουγόταν το «διψῶ» (Ιωνα. 19:28). Έμεναν δε οι κατάδικοι στο σταυρό όχι λίγες ώρες, αλλά για πολλές ημέρες, μέχρι να πεθάνουν μέσα στους πόνους.
Σ’ αυτό τον ατιμωτικό θάνατο καταδικάστηκε ο Χριστός μας. Ευαίσθητη ύπαρξη, πονεμένος από τα φραγγελώματα, τα ραπίσματα και τις εξουθενώσεις, δεν άντεξε πολύ. Λίγες ώρες έζησε στο Σταυρό και παρέδωσε το πνεύμα στον ουράνιο Πατέρα. Πέθανε με αυτό τον σκληρό τρόπο, παρόλο που ήταν άδολος και αθώος, όπως ένας άκακος αμνός.
Ο Χριστός σταυρώθηκε ως αντιπρόσωπος ολόκληρης της αμαρτωλής ανθρωπότητας. Η αγάπη του Θεού όρισε το Χριστό ως αντιπρόσωπο μας. Εκείνο που έπρεπε να πάθουμε εμείς ως αμαρτωλοί, το έπαθε εκείνος. Αντί ημών και υπέρ ημών σταυρώθηκε και έχυσε το Τίμιό του Αίμα ο Χριστός.
Αυτή είναι η ουσία του Σταυρού, το μυστήριο των μυστηρίων. Χωρίς τη θυσία του Χριστού, δεν μπορούμε να ξοφλήσουμε ούτε μια αμαρτία. Εάν ήταν σε θέση ο άνθρωπος να το επιτύχει αυτό μόνος του, δεν θα ερχόταν ο Χριστός να σταυρωθεί επί του ξύλου του Σταυρού. Οι αμαρτίες συγχωρούνται «ἐν τῷ αἵματι τοῦ ἀρνίου» του «ἐσφαγμένου» (Αποκ. 7:14, 13:8).
Ιδού, λοιπόν, το μυστήριο του Σταυρού. Αυτό είναι η πιο μεγάλη απόδειξη ότι ο Θεός μας αγαπά. «Οὕτω γὰρ ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται, ἀλλ’ ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον» (Ιωαν. 3:16).
Ο θάνατος του Χριστού πάνω στο Σταυρό δεν είναι αποτυχία, που αποκαταστάθηκε κάπως μετά την Ανάσταση. Ο θάνατος του Χριστού πάνω στο Σταυρό είναι μια νίκη. Ο Σταυρός μας δείχνει μια αγάπη που είναι δυνατή σαν το θάνατο και περισσότερο από αυτόν, μια αγάπη ακόμα πιο δυνατή κι από τον Άδη. Γιατί με τον σταυρικό του θάνατο ο Χριστός κατέστρεψε το θάνατο και την ισχύ του «θανάτῳ θάνατον πατήσας». Αλλά αυτός ο σταυρικός θάνατος είναι πράγματι, όπως τον περιγράφει η Θεία Λειτουργία του Μ. Βασιλείου, ένας «ζωοποιός θάνατος». Ο Χριστός πάσχει ως άνθρωπος, αλλά ανασταίνεται ως Θεός, εγείροντας μαζί και την «πεπτωκυῖα» ανθρώπινη φύση. Έτσι, αφού ο Χριστός αναστήθηκε, ο άνθρωπος δε φοβάται πια καμιά σκοτεινή ή δαιμονική δύναμη μέσα στον κόσμο αυτό και μέσα στο σύμπαν. Όπως διακηρύττουμε κάθε χρόνο στην πασχαλινή Θεία Λειτουργία στο λόγο του Ιωάννη του Χρυσοστόμου:
«Μηδείς φοβείσθω θάνατον˙
ἠλευθέρωσε γάρ ἡμᾶς ὁ τοῦ Σωτῆρος θάνατος…
Ἀνέστη Χριστός καί πεπτώκασι δαίμονες.
Ἀνέστη Χριστός καί χαίρουσιν ἄγγελοι.»
Η σημερινή εποχή διακρίνεται για το αντισταυρικό της πνεύμα. Επιδιώκει το καλό χωρίς καμιά, αν είναι δυνατό, θυσία. Παρόλο που οι αρχαίοι μας πρόγονοι έλεγαν ότι «τὰ ἀγαθὰ κόποις κτῶνται», οι σημερινοί άνθρωποι επιδιώκουν το καλύτερο, χωρίς καμιά θυσία, χωρίς καμιά προσπάθεια. Αυτό το αρχαιοελληνικό «κόποις» αντιστοιχεί προς το σταυρικό πνεύμα της άσκησης και της θυσίας. Διότι και οι αρχαίοι Έλληνες, με τη σοφία τους είχαν διακρίνει την αξία των κόπων και των θυσιών για να επέλθει η «κάθαρση».
Οι Χριστιανοί σήμερα ζουν αυτή την αντίθεση: της σταυρικής αγάπης και του αντισταυρικού εγωισμού. (Αρχιμ. Γεωργίου, Ο σταυρός του Χριστού στη ζωή μας). Με την αγάπη, την άσκηση και τις δοκιμασίες συσταυρωνόμαστε με τον Χριστό, ενώ με τον εγωισμό σταυρώνουμε τον Χριστό, γινόμαστε εχθροί του Σταυρού του Χριστού. Σήμερα οι κοσμικοί άνθρωποι θέλουν να φτιάξουν ένα επίγειο παράδεισο χωρίς σταυρό. Μας καλούν κι εμάς τους Χριστιανούς να εγκαταλείψουμε τον σταυρικό τρόπο ζωής.
Πώς μπορούμε όμως να βιώσουμε την αληθινή ανάσταση χωρίς τη σταύρωση των παθών μας, του προηγούμενου παλαιού εαυτού μας; Είναι γι’ αυτό που η Ορθόδοξη Εκκλησία ακόμα και κατά την ακολουθία της Μεγάλης Παρασκευής ψάλλει: «Προσκυνοῦμεν σου τά Πάθη, Χριστέ. Δεῖξον ἡμῖν καί τήν ἔνδοξόν σου Ἀνάστασιν».
Μέσα από τις κατανυκτικές ακολουθίες της Μεγάλης Εβδομάδας οι Χριστιανοί βιώνουν ότι πρέπει να «συμπορευθῶμεν αὐτῷ, καὶ συσταυρωθῶμεν, δι‘ αὐτόν, ταῖς τοῦ βίου ἡδοναῖς, ἵνα καὶ συζήσωμεν αὐτῷ». Με τα Πάθη και τη Σταύρωση οι Χριστιανοί προσλαμβάνουν τη χαρά και το νόημα της Ανάστασης. Αυτή η σταυροαναστάσιμη χαρμολύπη πρέπει να βιώνεται από τον κάθε Χριστιανό όχι μόνο την Αγία και Μεγάλη Εβδομάδα, αλλά όλες τις ημέρες της ζωής μας.
Γράφει, ο Αρχιμανδρίτης του Οικουμενικού Θρόνου Μελχισεδέκ Αμπελικάκης